کلیات
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۱۸ مرداد ماه ۱۳۳۹ تأسیس شد. برخی از وظایف بانک مرکزی عبارتند از: حفظ ارزش داخلی و خارجی پول ملی کشور، انتشار اسکناس و ضرب سکههای فلزی رایج کشور، تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و ریالی، نظارت بر صدور و ورود ارز و پول رایج کشور، تنظیم کننده نظام پولی و اعتباری کشور، نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری و...
رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بر آن است که با اجرای سیاستهای پولی و اعتباری شرایط مساعد برای پیشرفت اقتصادی کشور را فراهم سازد و در اجرای برنامههای مختلف اعم از برنامههای تثبیت و توسعه اقتصادی پشتیبان دولت باشد.
تاریخچه
نخستین بار اروپاییان در ۱۲۸۱/۱۸۶۴، تأسیس بانک را به وسیله ژان ساوالان فرانسوی، به میرزا محمودخان ناصرالملک پیشنهاد کردند. آنان در ۱۳۰۲/۱۸۸۵، برای یک کاسه شدن کلیه وجوهی که بین ایران و اروپا جریان داشت، تصمیم گرفتند با مشارکت سرمایهگذاران فرانسوی و بانک عثمانی، بانک ایران و افغانستان را تشکیل دهند، اما، چون فرانسویان به این سرمایهگذاری اطمینان نداشتند، این کار عملی نشد. سرانجام، انگلیسیها موفق شدند که در ایران اولین بانک را تأسیس کنند.
ارکان بانک
براساس فصل سوم قانون پولی و بانکی کشور مصوب سال ۱۳۵۱ و آخرین اصلاحات آن، ارکان بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بخش هایی، چون مجمع عمومی، شورای پول و اعتبار، هیئت عامل، هیئت نظارت اندوخته اسکناس و هیئت نظار را شامل میشود.
ریاست بانک
ریاست بانک مرکزی ایران یکی از حساسترین سمتهای اقتصادی کشور است که در سالهای گذشته افراد مختلفی را در این مقام دیده ایم. ابراهیم شیبانی در ۱۳۸۲، طهماسب مظاهری در ۱۳۸۶، محمود بهمنی در سال ۱۳۸۷، ولی اله سیف در ساال ۱۳۹۲ و عبدالناصر همتی در سال ۱۳۹۷ به این سمت منصوب شدند. عبدالناصر همتی اکنون رئیس بانک مرکزی است.
وظایف
براساس فصل دوم قانون پولی و بانکی کشور مصوب ۱۳۵۱ (و آخرین اصلاحات آن به صورت پانویس)، وظایف و اختیارات بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به شرح زیر است:
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به عنوان تنظیمکننده نظام پولی و اعتباری کشور، موظف به انجام وظایف زیر می باشد:
الف- انتشار اسکناس و سکههای فلزی رایج کشور، طبق مقررات این قانون.
ب- نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری، طبق مقررات این قانون.
ج- تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و تعهد یا تضمین پرداختهای ارزی با تصویب شورای پول و اعتبار و همچنین نظارت بر معاملات ارزی.
د- نظارت بر معاملات طلا و تنظیم مقررات مربوط به این معاملات با تصویب هیئت وزیران.
ه- نظارت بر صدور و ورود پول رایج ایران و تنظیم مقررات مربوط به آن با تصویب شورای پول و اعتبار (۱).
همچنین بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به عنوان بانکدار دولت، موظف به انجام وظایف زیر است:
الف- نگاهداری حسابهای وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی و شهرداریها و همچنین مؤسساتی که بیش از نصف سرمایه آنها متعلق به وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی و یا شهرداریها میباشند و انجام تمام عملیات بانکی آنها در داخل و خارج از کشور (۲) و (۳).
ب- فروش و بازپرداخت اصل و بهره انواع اوراق قرضه دولتی و اسناد خزانه به عنوان عامل دولت و واگذاری این عاملیت به افراد و یا مؤسسات دیگر.
ج- نگاهداری تمام ذخائر ارزی و طلای کشور.
د- نگاهداری وجوه ریالی صندوق بینالمللی پول و بانک بینالمللی ترمیم و توسعه و شرکت مالی بینالمللی و مؤسسه بینالمللی توسعه و مؤسسات مشابه یا وابسته به این مؤسسات.
ه- انعقاد موافقتنامه پرداخت در اجرای قراردادهای پولی و مالی و بازرگانی و ترانزیتی بین دولت و سایر کشورها.
اختیارات
بر اساس ماده ۱۳ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران دارای اختیارات زیر است.
۱ -دادن وام و اعتبار به وزارتخانهها و مؤسسات دولتی با مجوز قانونی.
۲ - تضمین تعهدات دولت و وزارتخانهها و مؤسسات دولتی با مجوز قانونی.
۳ - دادن وام و اعتبار و تضمین وام و اعتبارات اعطایی به شرکتهای دولتی (۵) و شهرداریها و همچنین به مؤسسات وابسته به دولت و شهرداریها با تأمین کافی.
۴ - تنزیل مجدد براتها و اسناد بازرگانی کوتاه مدت بانکها (۶) و دادن اعتبار به بانکها با تأمین کافی.
۵ - خرید و فروش اسناد خزانه و اوراق قرضه دولتی و اوراق قرضه صادر شده از طرف دولتهای خارجی یا مؤسسات مالی بینالمللی معتبر.
۶ - خرید و فروش طلا و نقره.
۷ - افتتاح و نگاهداری حساب جاری نزد بانکهای خارج و یا نگاهداری حساب بانکهای داخل و خارج نزد خود و انجام تمام عملیات مجاز بانکی دیگر و تحصیل اعتبارات در داخل و خارج به حساب خود و یا به حساب بانکهای داخل.
رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بر آن است که با اجرای سیاستهای پولی و اعتباری شرایط مساعد برای پیشرفت اقتصادی کشور را فراهم سازد و در اجرای برنامههای مختلف اعم از برنامههای تثبیت و توسعه اقتصادی پشتیبان دولت باشد.
در این راه حفظ ثبات ارزش پول و تعادل موازنه پرداختها به همراه رشد مدوام اقتصادی از طریق اجرای سیاستهای پولی از اهداف مهم آن به شمار میرود.
سیاست پولی بعد از انقلاب
مهمترین ابزارهای سیاست پولی که در دوره بعد از انقلاب اسلامی مورد استفاده قرار گرفتهاند عبارت اند از:
نرخهای ذخیره قانونی که ابزار مؤثری بوده، اما انعطافپذیری بالایی ندارد.
عملیات بازار باز که از سال ۱۳۷۹ از طریق اوراق مشارکت بانک مرکزی مورد استفاده قرار گرفتهاست.
تعیین نرخ سود سپرد هها و وام دهی توسط دولت و مجلس که تأکید بیشتر بر نرخ وام دهی بانکها بودهاست.
سیاست تعیین سقف اعتباری؛ هرچند که این سیاست در طول برنامه سوم کنار گذاشته شد، اما در برنامه چهارم به شدت مورد توجه دولت بودهاست.
سپرده ویژه بانکها نزد بانک مرکزی که به دلیل نامناسب بودن نرخ بازدهی آن مؤثر نبودهاست.
تعیین نرخ ارز توسط بانک مرکزی.
نشان بانک مرکزی
نشان یا آرم، هویت یک سازمان را نشان مى دهد و براى اینکه مخاطبان بتوانند سازمان و جایگاه آن را به راحتى تشخیص دهند از نشان استفاده مى شود. نشان هر سازمانى براى اینکه با دیگر سازمانها متفاوت باشد داراى ویژگى هاى منحصر به فرد است و از قواعد و روش هاى خاصى تبعیت مى کند. کتابچه نشان بانک مرکزى با هدف رعایت ویژگى هاى مختلف نشان این بانک منتشر مى شود تا با استفاده از قواعد این کتاب، استفاده سلیقه اى از عناصر نشان به حداقل رسد و یک شکلى آن رعایت شود.
در مورد بانک مرکزی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
بانک مرکزی دستورالعمل اجرایی تسهیلات قرضالحسنه ودیعه یا خرید یا ساخت مسکن فرزند سوم و بیشتر را به پنج بانک عامل مسکن، تجارت، صادرات ایران، ملت و پست بانک ابلاغ کرد. سقف فردی این تسهیلات، مبلغ ۴۵۰ میلیون تومان با دوره بازپرداخت حداکثر ۲۰ سال است.
کد خبر: ۱۳۷۶۶۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۲
در حوزه انتقال وجه غیرحضوری نیز سقف حسابهای غیرتجاری به ۳۰۰ میلیون تومان و حسابهای تجاری به یک میلیارد تومان افزایش یافته است.
کد خبر: ۱۳۷۶۵۸۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۲
تابناک گزارش می دهد؛
صادرکنندگان ایرانی این روزها در مثلث برمودای بانک مرکزی، وزارت صمت و سامانه جامع تجارت گرفتار شدهاند به طوری که بانک مرکزی با بخشنامهای جدید مدعی تسهیل واردات در مقابل صادراتِ شده است، اما سدهای محکمی مانند عدم شفافیت در کدهای تعرفه ، سیاستهای انقباضی وزارت صمت در بهینهسازی مصارف و ترمز سهمیههای ارزی، این مصوبه را به یک سند بیمصرف تبدیل کرده است.
کد خبر: ۱۳۷۶۳۴۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۱
بنا بر اعلام بانک مرکزی نرخ تورم در ۱۲ ماه منتهی به اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ نسبت به ۱۲ ماه منتهی به اردیبهشت ماه ۱۴۰۴ معادل ۵۳.۹ درصد شد.
کد خبر: ۱۳۷۶۳۴۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۱
بانک مرکزی اعلام کرد: سقف فردی تسهیلات قرضالحسنه ازدواج و فرزندآوری در سال جاری همانند سال ۱۴۰۴ تعیین شده و هیچ افزایشی در این بخش اعمال نشده است.
کد خبر: ۱۳۷۶۲۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۱
معاون ارزی اسبق بانک مرکزی در گفتگو با تابناک؛
سیدعلی معتقد است به دلیل جهشهای سنگین دلار در سالهای اخیر، اکنون فضا برای کاهش نرخ وجود دارد، اما رسیدن به نقطه پایدار مستلزم مدیریت متغیرهای کلان است.
کد خبر: ۱۳۷۶۰۷۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۱
این الگو، بیش از آنکه صرفاً یک تصمیم فنی برای نظارت باشد، به نظر میرسد ریشه در نگاه اجرایی خاصی دارد که اولویت را به کنترل متمرکز و سادهسازی نظارت داده و رقابت و پراکندهسازی ریسک را در حاشیه قرار میدهد. نتیجه این رویکرد، کندی تحویل فیزیکی طلا، گلایههای گسترده کاربران از کیفیت خدمات و نگرانیهای امنیتی است.
کد خبر: ۱۳۷۵۸۹۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۹
کارشناس ارزی در گفتگو با تابناک | بخش پایانی
چنانچه مذاکراتی که در پیش است، با حفظ منافع ملی به نتیجه برسد و سیاستهای پیگیریشده توسط سیاستگذاران محقق شود، افزایش درآمدهای ارزی، ثبات و آرامش را به اقتصاد باز خواهد گرداند که پیامد آن کاهش نرخ ارز خواهد بود.
کد خبر: ۱۳۷۵۴۱۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۹
تابناک گزارش می دهد؛
در روزهایی که حساب صادرکنندگان شناسنامهدار به بهانههای بوروکراتیک مسدود میماند، برخی شرکتهای خاص با چراغ سبز دفتر خدمات ارزی، در اتوبان مصوبات محرمانه مشغول دور زدن قوانین هستند.
کد خبر: ۱۳۷۵۱۴۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۶
کارشناس ارزی در گفتگو با تابناک | بخش نخست
افزایش نرخ ارز دلایل مختلفی داشته است؛ از یک سو با هجوم مردم برای خرید ارز و طلا به منظور جلوگیری از کاهش ارزش ریال مواجه بودیم و تقاضا را بهشدت افزایش داد و حالا با چالش کاهش درآمدهای نفتی و تضعیف صادرات به دلیل تحریمها روبرو هستیم.
کد خبر: ۱۳۷۴۹۴۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۴
با اعلام بانک مرکزی در سال گذشته (۱۴۰۴) بودجه مد نظرقرار گرفته برای تسهیلات قرضالحسنه ازدواج حدود ۲۰۰ همت بود که این میزان با رشد ۷۵ درصدی در سال جاری، به ۳۵۰ همت رسیده که باعث میشود متقاضیان این تسهیلات کمتر در صف دریافت باقی بمانند.
کد خبر: ۱۳۷۴۶۶۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۳
اگر بانک مرکزی در تکذیب ادعای افزایش ۲۰ میلیونی حقوقها، سرعت عمل و قاطعیت نشان میدهد، انتظار میرود در پاسخ به مطالبهی «شفافیتِ تسهیلات کارکنانش»، همانقدر «متعهد» و «سریع» عمل کند.
کد خبر: ۱۳۷۴۵۰۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۲
گزینه درخواست صدور مجوز راهاندازی سامانه معاملات بر خط طلا و نقره یا سکوهای خرید و فروش طلا و نقره در درگاه ملی مجوزها فعال شده است.
کد خبر: ۱۳۷۴۴۰۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۲
در شرایطی که بانک مرکزی به دنبال کنترل شتاب تورم، حفظ اشتغال و جلوگیری از کاهش تولید است، یک کارشناس اقتصادی می گوید وقتی بخش تولید نیازمند نقدینگی است، افزایش نرخ سود در شبکه بانکی می تواند به تقویت سپرده ها کمک کند تا بتوان از آن برای کمک به واحدهای تولیدی استفاده کرد.
کد خبر: ۱۳۷۴۲۰۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۱
بانک مرکزی سهمیه تسهیلات قرضالحسنه اشتغال خرد و خانگی به مبلغ ۱۳۰ همت را به شبکه بانکی ابلاغ کرد.
کد خبر: ۱۳۷۳۹۴۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۳۰
حسین صمصامی در گفتگو با تابناک | بخش پایانی
حسین صمصامی معتقد است: شبکه نفوذ در کشور به سرعت گسترش یافته و در ارکانهای مختلف تصمیمگیر رسوخ پیدا کرده است. آمریکا پس از اینکه نتوانست از طریق نظامی تغییر رژیم را در کشور انجام دهد، از طریق شبکه نفوذ، دخالت در فرایندهای تصمیمگیری و ایجاد نارضایتی وارد شده است.
کد خبر: ۱۳۷۳۶۹۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۳۰
در حالی که تولیدکنندگان میگویند از ۷۰۰ هزار میلیارد تومان وامی که دولت وعده داده هیچی ندیدیم، بانک مرکزی میگوید بیشتر از آن هم پرداخت کردیم.
کد خبر: ۱۳۷۳۷۰۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۹
حسین صمصامی در گفتگو با تابناک | بخش سوم
صمصامی گفت: دولت نباید اجازه دهد رفتارهای سودجویانه در کشور اتفاق بیفتد. علتالعلل گرانیها نه جنگ، بلکه سیاستهای غلطی بوده که در دیماه اجرا کردیم و متأسفانه اکنون هم همان سیاست غلط را در حال اجرا هستیم...
کد خبر: ۱۳۷۳۲۶۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۹
حسین صمصامی در گفتگو با تابناک | بخش نخست
حمله آمریکا به ایران، ریشه اقتصادی داشت/ جنگ ۱۲ روزه، قلقگیری اولیه بود/ چرا بازاریان اعتراض کردند؟
افزایش نرخ ارز و تورم در ماههای اخیر بار دیگر سیاستهای ارزی دولت و عملکرد بانک مرکزی را به یکی از محورهای اصلی بحثهای اقتصادی تبدیل کرده است. در حالی که برخی این تحولات را نتیجه شرایط جنگی و فشارهای خارجی میدانند، برخی نیز معتقدند بخش مهمی از این روند به تصمیمات داخلی در حوزه سیاستهای ارزی بازمیگردد.
کد خبر: ۱۳۷۲۹۷۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۷
رئیس کل بانک مرکزی اولویت اصلی سیاستگذار پولی را کنترل شتاب تورم اعلام کرد و گفت: همه اقدامات و برنامههای بانک مرکزی در چارچوب این هدف راهبردی انجام میشود.
کد خبر: ۱۳۷۳۰۸۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۶