کلیات
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۱۸ مرداد ماه ۱۳۳۹ تأسیس شد. برخی از وظایف بانک مرکزی عبارتند از: حفظ ارزش داخلی و خارجی پول ملی کشور، انتشار اسکناس و ضرب سکههای فلزی رایج کشور، تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و ریالی، نظارت بر صدور و ورود ارز و پول رایج کشور، تنظیم کننده نظام پولی و اعتباری کشور، نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری و...
رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بر آن است که با اجرای سیاستهای پولی و اعتباری شرایط مساعد برای پیشرفت اقتصادی کشور را فراهم سازد و در اجرای برنامههای مختلف اعم از برنامههای تثبیت و توسعه اقتصادی پشتیبان دولت باشد.
تاریخچه
نخستین بار اروپاییان در ۱۲۸۱/۱۸۶۴، تأسیس بانک را به وسیله ژان ساوالان فرانسوی، به میرزا محمودخان ناصرالملک پیشنهاد کردند. آنان در ۱۳۰۲/۱۸۸۵، برای یک کاسه شدن کلیه وجوهی که بین ایران و اروپا جریان داشت، تصمیم گرفتند با مشارکت سرمایهگذاران فرانسوی و بانک عثمانی، بانک ایران و افغانستان را تشکیل دهند، اما، چون فرانسویان به این سرمایهگذاری اطمینان نداشتند، این کار عملی نشد. سرانجام، انگلیسیها موفق شدند که در ایران اولین بانک را تأسیس کنند.
ارکان بانک
براساس فصل سوم قانون پولی و بانکی کشور مصوب سال ۱۳۵۱ و آخرین اصلاحات آن، ارکان بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بخش هایی، چون مجمع عمومی، شورای پول و اعتبار، هیئت عامل، هیئت نظارت اندوخته اسکناس و هیئت نظار را شامل میشود.
ریاست بانک
ریاست بانک مرکزی ایران یکی از حساسترین سمتهای اقتصادی کشور است که در سالهای گذشته افراد مختلفی را در این مقام دیده ایم. ابراهیم شیبانی در ۱۳۸۲، طهماسب مظاهری در ۱۳۸۶، محمود بهمنی در سال ۱۳۸۷، ولی اله سیف در ساال ۱۳۹۲ و عبدالناصر همتی در سال ۱۳۹۷ به این سمت منصوب شدند. عبدالناصر همتی اکنون رئیس بانک مرکزی است.
وظایف
براساس فصل دوم قانون پولی و بانکی کشور مصوب ۱۳۵۱ (و آخرین اصلاحات آن به صورت پانویس)، وظایف و اختیارات بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به شرح زیر است:
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به عنوان تنظیمکننده نظام پولی و اعتباری کشور، موظف به انجام وظایف زیر می باشد:
الف- انتشار اسکناس و سکههای فلزی رایج کشور، طبق مقررات این قانون.
ب- نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری، طبق مقررات این قانون.
ج- تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و تعهد یا تضمین پرداختهای ارزی با تصویب شورای پول و اعتبار و همچنین نظارت بر معاملات ارزی.
د- نظارت بر معاملات طلا و تنظیم مقررات مربوط به این معاملات با تصویب هیئت وزیران.
ه- نظارت بر صدور و ورود پول رایج ایران و تنظیم مقررات مربوط به آن با تصویب شورای پول و اعتبار (۱).
همچنین بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به عنوان بانکدار دولت، موظف به انجام وظایف زیر است:
الف- نگاهداری حسابهای وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی و شهرداریها و همچنین مؤسساتی که بیش از نصف سرمایه آنها متعلق به وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی و یا شهرداریها میباشند و انجام تمام عملیات بانکی آنها در داخل و خارج از کشور (۲) و (۳).
ب- فروش و بازپرداخت اصل و بهره انواع اوراق قرضه دولتی و اسناد خزانه به عنوان عامل دولت و واگذاری این عاملیت به افراد و یا مؤسسات دیگر.
ج- نگاهداری تمام ذخائر ارزی و طلای کشور.
د- نگاهداری وجوه ریالی صندوق بینالمللی پول و بانک بینالمللی ترمیم و توسعه و شرکت مالی بینالمللی و مؤسسه بینالمللی توسعه و مؤسسات مشابه یا وابسته به این مؤسسات.
ه- انعقاد موافقتنامه پرداخت در اجرای قراردادهای پولی و مالی و بازرگانی و ترانزیتی بین دولت و سایر کشورها.
اختیارات
بر اساس ماده ۱۳ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران دارای اختیارات زیر است.
۱ -دادن وام و اعتبار به وزارتخانهها و مؤسسات دولتی با مجوز قانونی.
۲ - تضمین تعهدات دولت و وزارتخانهها و مؤسسات دولتی با مجوز قانونی.
۳ - دادن وام و اعتبار و تضمین وام و اعتبارات اعطایی به شرکتهای دولتی (۵) و شهرداریها و همچنین به مؤسسات وابسته به دولت و شهرداریها با تأمین کافی.
۴ - تنزیل مجدد براتها و اسناد بازرگانی کوتاه مدت بانکها (۶) و دادن اعتبار به بانکها با تأمین کافی.
۵ - خرید و فروش اسناد خزانه و اوراق قرضه دولتی و اوراق قرضه صادر شده از طرف دولتهای خارجی یا مؤسسات مالی بینالمللی معتبر.
۶ - خرید و فروش طلا و نقره.
۷ - افتتاح و نگاهداری حساب جاری نزد بانکهای خارج و یا نگاهداری حساب بانکهای داخل و خارج نزد خود و انجام تمام عملیات مجاز بانکی دیگر و تحصیل اعتبارات در داخل و خارج به حساب خود و یا به حساب بانکهای داخل.
رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بر آن است که با اجرای سیاستهای پولی و اعتباری شرایط مساعد برای پیشرفت اقتصادی کشور را فراهم سازد و در اجرای برنامههای مختلف اعم از برنامههای تثبیت و توسعه اقتصادی پشتیبان دولت باشد.
در این راه حفظ ثبات ارزش پول و تعادل موازنه پرداختها به همراه رشد مدوام اقتصادی از طریق اجرای سیاستهای پولی از اهداف مهم آن به شمار میرود.
سیاست پولی بعد از انقلاب
مهمترین ابزارهای سیاست پولی که در دوره بعد از انقلاب اسلامی مورد استفاده قرار گرفتهاند عبارت اند از:
نرخهای ذخیره قانونی که ابزار مؤثری بوده، اما انعطافپذیری بالایی ندارد.
عملیات بازار باز که از سال ۱۳۷۹ از طریق اوراق مشارکت بانک مرکزی مورد استفاده قرار گرفتهاست.
تعیین نرخ سود سپرد هها و وام دهی توسط دولت و مجلس که تأکید بیشتر بر نرخ وام دهی بانکها بودهاست.
سیاست تعیین سقف اعتباری؛ هرچند که این سیاست در طول برنامه سوم کنار گذاشته شد، اما در برنامه چهارم به شدت مورد توجه دولت بودهاست.
سپرده ویژه بانکها نزد بانک مرکزی که به دلیل نامناسب بودن نرخ بازدهی آن مؤثر نبودهاست.
تعیین نرخ ارز توسط بانک مرکزی.
نشان بانک مرکزی
نشان یا آرم، هویت یک سازمان را نشان مى دهد و براى اینکه مخاطبان بتوانند سازمان و جایگاه آن را به راحتى تشخیص دهند از نشان استفاده مى شود. نشان هر سازمانى براى اینکه با دیگر سازمانها متفاوت باشد داراى ویژگى هاى منحصر به فرد است و از قواعد و روش هاى خاصى تبعیت مى کند. کتابچه نشان بانک مرکزى با هدف رعایت ویژگى هاى مختلف نشان این بانک منتشر مى شود تا با استفاده از قواعد این کتاب، استفاده سلیقه اى از عناصر نشان به حداقل رسد و یک شکلى آن رعایت شود.
در مورد بانک مرکزی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
به دنبال تصمیم مراجع ذیربط با هدف تداوم خدمترسانی به هموطنان در شرایط کنونی، خدمات بانکی بدون وقفه و در قالب شعب کشیک به مشتریان بانکها ارائه میشود.
کد خبر: ۱۳۶۱۹۸۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۸
حمایت هدفمند دولت از کسبوکارها در شرایط جنگی
در شرایطی که اقتصاد کشور تحت تأثیر پیامدهای جنگ و فشارهای ناشی از تجاوزات آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار گرفته است، دولت با تمرکز بر حفظ معیشت مردم و پایداری فعالیتهای اقتصادی، مجموعهای از اقدامات حمایتی و تسهیلگرانه را در حوزههای بانکی، بیمهای و تأمین نقدینگی به اجرا گذاشته تا از بنگاههای آسیبدیده و خانوارها در عبور از این مقطع حساس حمایت کند.
کد خبر: ۱۳۶۱۳۴۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۵
بانک مرکزی اعلام کرد که ۸۶ هزار میلیارد تومان منابع مورد نیاز سومین مرحله کالا برگ یک میلیون تومانی تامین شد.
کد خبر: ۱۳۶۱۱۰۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۳
توزیع اسکناس با ارزش اسمی یک میلیون تومان با هدف تکمیل زنجیره تامین اسکناس در شرایط خاص از طریق شعب منتخب بانکها در سراسر کشور آغاز شد.
کد خبر: ۱۳۶۰۸۶۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۲
بانک مرکزی اعلام کرد که کلیه خدمات حیاتی مالی بدون توقف به مردم ارائه میشود و همزمان برای تزریق نقدینگی و تسهیل معاملات، سقفهای تراکنشهای خرد و کلان را در کانالهای دیجیتال و فیزیکی به طور چشمگیری افزایش داده است.
کد خبر: ۱۳۶۰۵۱۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۱۰
حسین صمصامی در گفتوگو با تابناک | بخش دوم
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس معتقد است اگر ارز ترجیحی رانت بود، واردکننده باید ارز ۲۸۵۰۰ را میگرفت و روغن خام را با قیمت آزاد به کارخانهدار میفروخت و کارخانهدار هم محصول نهایی را با قیمت آزاد به مردم عرضه میکرد؛ در این سناریو، حذف ارز ترجیحی نباید تغییری در قیمت نهایی ایجاد میکرد.
کد خبر: ۱۳۵۹۸۱۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۸
نرخ تورم در ۱۲ ماه منتهی به بهمنماه ۱۴۰۴ نسبت به ۱۲ ماه منتهی به بهمنماه ۱۴۰۳ معادل ۴۶.۳ درصد از سوی بانک مرکزی اعلام شد.
کد خبر: ۱۳۵۹۷۸۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۶
ایران خودرو بیش از ۱۴۶ میلیون یورو تعهد ارزی داشته که از این میزان، همچنان تکلیف بیش از ۲۵ میلیون یورو (حدود ۱۷ درصد از کل تعهداتش) روشن نیست.
کد خبر: ۱۳۵۹۵۸۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۶
با تصویب هیات عالی بانک مرکزی متقاضیانی که مجموع تسهیلات و تعهدات آنها بیش از ۱۰ میلیارد تومان باشد، برای دریافت وام جدید ملزم به ارائه صورتهای مالی حسابرسیشده هستند.
کد خبر: ۱۳۵۹۷۴۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۶
بانک مرکزی پیشنویس آییننامه حذف چهار صفر از پول ملی را تصویب کرد؛ اجرای طرح پس از تأیید دولت آغاز میشود.
کد خبر: ۱۳۵۹۳۰۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۴
حسین صمصامی در گفتگو با تابناک؛
صمصامی با اشاره به فهرست هزار شرکت صادرکننده گفت: از ابتدای ۱۳۹۷ تا ۲۷ بهمن امسال، بیش از ۸۳ میلیارد دلار از ارز بازنگشته صادرات غیرنفتی مربوط به همین هزار شرکت است.
کد خبر: ۱۳۵۹۱۶۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۴
از یکسو، جوانان با صفهای طولانی و وعدههای بیسرانجام بانکها روبهرو هستند؛ از سوی دیگر، برخی مدیران بانکی هنوز بابت وامهای کلان داخلی پاسخگو نیستند.
کد خبر: ۱۳۵۹۱۱۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۳
با ادامه تغییرات مدیریتی در بانک مرکزی، دامنه اصلاحات ارزی از میرداماد فراتر رفت و به خیابان وزرا رسید. پس از تعیین تکلیف معاونت ارزی، حالا محمد آرام رئیس هیأتمدیره مرکز مبادله نیز با تأیید همتی کنار گذاشته شده است.
کد خبر: ۱۳۵۸۱۸۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۹
تابناک گزارش می دهد؛
نامش «سازمان حمایت از حقوق مصرفکننده» است، اما عملکردش نشان میدهد که بیشتر به دفتر حقوقی لابیهای خودروساز شباهت دارد اما سکوت معنادار این سازمان در برابر هرجومرج اخیر، بوی نفوذ پرقدرت جاده مخصوص را به مشام میرساند.
کد خبر: ۱۳۵۷۹۱۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۸
اکنون باید دید آیا بانک مرکزی، فراتر از صدور بخشنامه، برنامهای جدی برای رفع شکاف اجرایی، یکسانسازی رویهها و الزام شعب به تبعیت از مقررات دارد یا خیر؛ چرا که تداوم این وضعیت، هزینهای است که مستقیماً از جیب، وقت، انرژی و اعتماد مردم پرداخت میشود.
کد خبر: ۱۳۵۷۹۴۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۷
نمایندگان مجلس در جریان بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۵، با انتقال صددرصدی سهمیه سوخت به کارت بانکی مالکان خودرو موافقت کردند. این در حالی است که حکم مشابهی در بودجه ۱۴۰۴ نیز آمده بود و وزارت نفت مکلف شده بود امکان انتقال سهمیه از کارت سوخت به کارت بانکی را فراهم کند.
کد خبر: ۱۳۵۷۹۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۷
بانک مرکزی در ابلاغیهای اعلام کرد: ضوابط افتتاح و نگهداری حساب محدودیتی برای متقاضیان تسهیلات بانکی ایجاد نمیکند.
کد خبر: ۱۳۵۷۸۷۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۷
بانک مرکزی از فردا دسترسی برخی بانکهای ناتراز به سامانه ساتنا را محدود می کند.
کد خبر: ۱۳۵۷۷۶۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۶
عملکرد بانک شهر در تعیین تکلیف مطالبات 310 هزار نفر سپرده گذار موسسه (منحله) ثامن الحجج مورد تقدیر هیات تصفیه منتخب بانک مرکزی قرار گرفت.
کد خبر: ۱۳۵۷۴۶۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۵
با برکناری یکی از مدیران بدون تخصص بانک مرکزی، یکی از بحثبرانگیزترین انتصابات دوران فرزین لغو شد. حالا فعالان تجاری، انتظار دارند که دیگر شاهد نشستن جوانان سفارشی و غیرمتخصص بر صندلی سیاستگذاری ارزی نباشند.
کد خبر: ۱۳۵۶۷۵۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۵