فرهنگی

یادم هست قبل از آن، کنفرانس دیگری بود که از خیلی‌ها ازجمله ماها دعوت کرده بودند. بررسی کردیم دیدیم آن‌جا جای ما نیست. وگرنه از خدا می‌خواهیم تریبون پیدا کنیم حرف‌مان را به دنیا برسانیم. دیدیم اگر برویم تایید حرکاتی علیه نظام است و نرفتیم؛ آن‌کنفرانس هم برگزار نشد. خب این‌ها باید همین را تشخیص می‌دادند. شما که این‌جا آزادانه هرچه می‌خواستید می‌گفتید، دیگر لازم نبود راه بیفتید بروید آن‌جا و خزعبلات یک‌عده دیگر را گوش کنید و بعضا هم حرف‌هایی بزنید.

آن‌موقع کشمیری دبیر شورای امنیت ملی بود؛ امام به ما گرا را داده بود؛ بعدها یکی از دوستان که در جریان کودتای نوژه هم بود، به من گفت: «اونو نشناختی نمی‌دونی کی بود؟» همان‌کسی را می‌گفت که من در اوین قیافه‌اش را سیو کرده بودم. گفتم «نه.» گفت «جواد قدیری بود دیگه.»

این‌گونه است که یکی دیگر از آلمانی‌های باهوش توسط یک یهودی ساده‌دل و دهاتی خر می‌شود و راه را باز می‌کند. مردم شاد و خوشحال هم در واگن قطار به هم می‌گویند «گفته بودم آلمانی‌ها زیاد باهوش نیستند!» اما آلمانی‌های بدطینت و بدجنس هم بی‌کار نمی‌نشینند و به دهکده رفته و کنیسه و خانه‌های خالی را به آتش می‌کشند. صحنه بعدی هم دلداری‌دادن‌ها و قصه‌گفتن‌های مادران برای بچه‌ها در واگن قطار است که «به زودی به فلسطین می‌رسیم»

چرا دروغ می‌گویی؟ چرا مردم را فریب می‌دهی؟ قسم به خدا که اسرائیل سودی به تو نمی‌رساند. قرآن به درد تو می‌خورد. امروز مطلع شدم ساواک گروهی از وعاظ را دستگیر کرده و از آنان تعهد گرفته که متعرض شاه و اسرائیل نشوند و نگویند دین در خطر است! ... شاه و اسرائیل چه رابطه‌ای با هم دارند؟ آیا از نظر ساواک شاه یهودی است...؟!

صبح چهاردهم ژوئیه ۱۹۵۸، بغداد دیگر آن شهری نبود که شب قبل به خواب رفته بود. صدای تانک‌ها در خیابان‌ها پیچیده بود، رادیو بغداد از سقوط نظام سلطنتی خبر می‌داد و سربازانی که تا دیروز به پادشاه سلام نظامی می‌دادند، حالا کاخ سلطنتی را محاصره کرده بودند. چند ساعت بعد، سلطنتی که نزدیک به چهار دهه بر عراق حکومت کرده بود، در حیاط کاخ الرحاب با رگبار گلوله پایان یافت.

گوشی هوشمند، اگر بی‌ضابطه وارد زندگی کودک شود، فقط زمان او را اشغال نمی‌کند؛ بلکه می‌تواند توجه او را به کالایی برای رقابت الگوریتم‌ها تبدیل کند. بسیاری از پلتفرم‌ها برای نگه داشتن کاربر طراحی شده‌اند و این منطق، درباره کودکان نیز عمل می‌کند.

یا مثلا در ارتش شاهنشاهی، یک‌چیزی داشتند به اسم جشن سوییچ؛ تعدادی از افسران ارتش در یک‌مهمانی جمع می‌شدند، وقتی حسابی نوشیده بودند و سرشان گرم شده بود، سوییچ‌هایشان را می‌ریختند وسط و قاطی می‌کردند؛ مست بودند، دست می‌بردند یک‌سوییچی را برمی‌داشتند و با زن صاحب سوییچ می‌رفتند.

مسئولیت اصلی در این مسیر بر عهده نهادهای رسمی است؛ آن‌ها باید بتوانند پیام این اجماع را به زبان «سیاست عمومی» ترجمه کنند. در منطق نظام‌های مردم‌سالار و حتی بر پایه مبانی نظری دموکراسی‌های غربی، دولت‌ها «کارگزار» اراده ملت هستند و ناگزیرند به خواست صریح و گسترده عمومی تن در دهند.

باستان‌شناسان و زبان‌شناسان بار دیگر نگاه‌ها را به یکی از مشهورترین شخصیت‌های تاریخ عربستان پیش از اسلام معطوف کرده‌اند.

وزیر سپاه در سال‌های جنگ می‌گوید ظریف زحمت زیادی برای برجام کشید و البته باید توجه کرد برجام فقط قائم به ظریف نبود بلکه یک دولت و حکومت تصمیم به این‌کار گرفت. رفیقدوست می‌گوید ایران از برجام دو دستاورد بزرگ داشت، دارد و خواهد داشت ...

در این‌فیلم هم وقتی افسر باهوش و بدطینت ویتنامی کاغذی را مقابل دنگلر می‌گذارد و می‌خواهد امضایش کند، خلبان آمریکایی و قهرمان فیلم می‌گوید «من امضا نمی‌کنم! من عاشق آمریکا هستم!» به این‌ترتیب شکنجه و آزار و اذیت‌ها شروع می‌شود و ویتنامی‌های بدجنس که تا آن‌لحظه توسط خلبان‌هایی مثل دنگلر بمباران شده و در آتش ناپالم‌های آن‌ها می‌سوختند، در قاب تصاویر این‌فیلم تبدیل به دژخیم می‌شوند و خلبان بیچاره و طناب‌پیچ آمریکایی را به گاوی می‌بندند که از جلو می‌رود و او را روی زمین می‌کشد.

دو سال بعد نامه‌ای از یک‌راننده تاکسی به دستم رسید که نوشته بود: من بسته‌ای را که در اتومبیلم جا مانده بود، پیدا کردم؛ آن را باز کردم، اما هیچ‌نشانی از صاحبش در آن نیافتم؛ فقط چند کتاب و شناسنامه در آن بود.

اواخر دهه ۱۹۷۰، عراق با درآمد‌های سرشار نفتی روزگار متفاوتی را تجربه می‌کرد. صدام حسین که به‌تازگی قدرت را در دست گرفته بود، تنها به توسعه زیرساخت‌ها یا تقویت ارتش فکر نمی‌کرد؛ او رویای دیگری هم در سر داشت؛ اینکه بغداد را به یکی از مراکز مهم تولید فیلم در جهان تبدیل کند. حاصل این جاه‌طلبی، پروژه‌ای پرهزینه و عجیب بود که امروز بیش از خود فیلم، داستان ساختش توجه پژوهشگران و علاقه‌مندان تاریخ سینما را جلب کرده است.

ولی دیگر فایده‌ای نداشت. می‌گفتند یک‌زمان شهید بهشتی از مشهد تا تهران آمد، هیچ‌مسجدی اجازه سخنرانی به ایشان نداد و حتی شنیدیم جسارت کردند که یک‌الاغی را زیر پای ایشان ذبح کنند و از این‌مسخره‌بازی‌ها،‌ این افکار و حرکات، فقط به خاطر این بود که آمریکایی‌ها زیرکانه، اسلام را آمریکایی و آمریکا را اسلامی و میهنی جلوه دادند.

به گفته ویلیام جیمز (روان شناس و فیلسوف آمریکایی) عارف، حالی دارد که آن را نمی تواند بیان کند. او احساس درونی اش را نخواهد توانست به دیگری منتقل و تلقین نماید؛ همان طور که تا کسی به عشق نرسد، نمی تواند مفهوم واقعی آن را درک کند. درک عرفان نیز برای افرادی که در این وادی نیستند، ناممکن خواهد بود.

او می‌گوید در روزهایی که دولت مصدق در کش و قوس درگیری با آمریکا و انگلستان بود و زمانی‌که آمریکا خود مشغول گفت‌وگو با دولت مصدق برای رسیدن به توافق بر سر مساله نفت بود، واشینگتن از تحریم بین‌المللی نفت ایران حمایت کرد. مصدق هم که توقع داشت آمریکا او را نجات دهد، تصور نمی‌کرد آمریکا ایران را مقابل انگلستان تنها بگذارد!