کلیات
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۱۸ مرداد ماه ۱۳۳۹ تأسیس شد. برخی از وظایف بانک مرکزی عبارتند از: حفظ ارزش داخلی و خارجی پول ملی کشور، انتشار اسکناس و ضرب سکههای فلزی رایج کشور، تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و ریالی، نظارت بر صدور و ورود ارز و پول رایج کشور، تنظیم کننده نظام پولی و اعتباری کشور، نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری و...
رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بر آن است که با اجرای سیاستهای پولی و اعتباری شرایط مساعد برای پیشرفت اقتصادی کشور را فراهم سازد و در اجرای برنامههای مختلف اعم از برنامههای تثبیت و توسعه اقتصادی پشتیبان دولت باشد.
تاریخچه
نخستین بار اروپاییان در ۱۲۸۱/۱۸۶۴، تأسیس بانک را به وسیله ژان ساوالان فرانسوی، به میرزا محمودخان ناصرالملک پیشنهاد کردند. آنان در ۱۳۰۲/۱۸۸۵، برای یک کاسه شدن کلیه وجوهی که بین ایران و اروپا جریان داشت، تصمیم گرفتند با مشارکت سرمایهگذاران فرانسوی و بانک عثمانی، بانک ایران و افغانستان را تشکیل دهند، اما، چون فرانسویان به این سرمایهگذاری اطمینان نداشتند، این کار عملی نشد. سرانجام، انگلیسیها موفق شدند که در ایران اولین بانک را تأسیس کنند.
ارکان بانک
براساس فصل سوم قانون پولی و بانکی کشور مصوب سال ۱۳۵۱ و آخرین اصلاحات آن، ارکان بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بخش هایی، چون مجمع عمومی، شورای پول و اعتبار، هیئت عامل، هیئت نظارت اندوخته اسکناس و هیئت نظار را شامل میشود.
ریاست بانک
ریاست بانک مرکزی ایران یکی از حساسترین سمتهای اقتصادی کشور است که در سالهای گذشته افراد مختلفی را در این مقام دیده ایم. ابراهیم شیبانی در ۱۳۸۲، طهماسب مظاهری در ۱۳۸۶، محمود بهمنی در سال ۱۳۸۷، ولی اله سیف در ساال ۱۳۹۲ و عبدالناصر همتی در سال ۱۳۹۷ به این سمت منصوب شدند. عبدالناصر همتی اکنون رئیس بانک مرکزی است.
وظایف
براساس فصل دوم قانون پولی و بانکی کشور مصوب ۱۳۵۱ (و آخرین اصلاحات آن به صورت پانویس)، وظایف و اختیارات بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به شرح زیر است:
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به عنوان تنظیمکننده نظام پولی و اعتباری کشور، موظف به انجام وظایف زیر می باشد:
الف- انتشار اسکناس و سکههای فلزی رایج کشور، طبق مقررات این قانون.
ب- نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری، طبق مقررات این قانون.
ج- تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و تعهد یا تضمین پرداختهای ارزی با تصویب شورای پول و اعتبار و همچنین نظارت بر معاملات ارزی.
د- نظارت بر معاملات طلا و تنظیم مقررات مربوط به این معاملات با تصویب هیئت وزیران.
ه- نظارت بر صدور و ورود پول رایج ایران و تنظیم مقررات مربوط به آن با تصویب شورای پول و اعتبار (۱).
همچنین بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به عنوان بانکدار دولت، موظف به انجام وظایف زیر است:
الف- نگاهداری حسابهای وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی و شهرداریها و همچنین مؤسساتی که بیش از نصف سرمایه آنها متعلق به وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی و یا شهرداریها میباشند و انجام تمام عملیات بانکی آنها در داخل و خارج از کشور (۲) و (۳).
ب- فروش و بازپرداخت اصل و بهره انواع اوراق قرضه دولتی و اسناد خزانه به عنوان عامل دولت و واگذاری این عاملیت به افراد و یا مؤسسات دیگر.
ج- نگاهداری تمام ذخائر ارزی و طلای کشور.
د- نگاهداری وجوه ریالی صندوق بینالمللی پول و بانک بینالمللی ترمیم و توسعه و شرکت مالی بینالمللی و مؤسسه بینالمللی توسعه و مؤسسات مشابه یا وابسته به این مؤسسات.
ه- انعقاد موافقتنامه پرداخت در اجرای قراردادهای پولی و مالی و بازرگانی و ترانزیتی بین دولت و سایر کشورها.
اختیارات
بر اساس ماده ۱۳ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران دارای اختیارات زیر است.
۱ -دادن وام و اعتبار به وزارتخانهها و مؤسسات دولتی با مجوز قانونی.
۲ - تضمین تعهدات دولت و وزارتخانهها و مؤسسات دولتی با مجوز قانونی.
۳ - دادن وام و اعتبار و تضمین وام و اعتبارات اعطایی به شرکتهای دولتی (۵) و شهرداریها و همچنین به مؤسسات وابسته به دولت و شهرداریها با تأمین کافی.
۴ - تنزیل مجدد براتها و اسناد بازرگانی کوتاه مدت بانکها (۶) و دادن اعتبار به بانکها با تأمین کافی.
۵ - خرید و فروش اسناد خزانه و اوراق قرضه دولتی و اوراق قرضه صادر شده از طرف دولتهای خارجی یا مؤسسات مالی بینالمللی معتبر.
۶ - خرید و فروش طلا و نقره.
۷ - افتتاح و نگاهداری حساب جاری نزد بانکهای خارج و یا نگاهداری حساب بانکهای داخل و خارج نزد خود و انجام تمام عملیات مجاز بانکی دیگر و تحصیل اعتبارات در داخل و خارج به حساب خود و یا به حساب بانکهای داخل.
رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بر آن است که با اجرای سیاستهای پولی و اعتباری شرایط مساعد برای پیشرفت اقتصادی کشور را فراهم سازد و در اجرای برنامههای مختلف اعم از برنامههای تثبیت و توسعه اقتصادی پشتیبان دولت باشد.
در این راه حفظ ثبات ارزش پول و تعادل موازنه پرداختها به همراه رشد مدوام اقتصادی از طریق اجرای سیاستهای پولی از اهداف مهم آن به شمار میرود.
سیاست پولی بعد از انقلاب
مهمترین ابزارهای سیاست پولی که در دوره بعد از انقلاب اسلامی مورد استفاده قرار گرفتهاند عبارت اند از:
نرخهای ذخیره قانونی که ابزار مؤثری بوده، اما انعطافپذیری بالایی ندارد.
عملیات بازار باز که از سال ۱۳۷۹ از طریق اوراق مشارکت بانک مرکزی مورد استفاده قرار گرفتهاست.
تعیین نرخ سود سپرد هها و وام دهی توسط دولت و مجلس که تأکید بیشتر بر نرخ وام دهی بانکها بودهاست.
سیاست تعیین سقف اعتباری؛ هرچند که این سیاست در طول برنامه سوم کنار گذاشته شد، اما در برنامه چهارم به شدت مورد توجه دولت بودهاست.
سپرده ویژه بانکها نزد بانک مرکزی که به دلیل نامناسب بودن نرخ بازدهی آن مؤثر نبودهاست.
تعیین نرخ ارز توسط بانک مرکزی.
نشان بانک مرکزی
نشان یا آرم، هویت یک سازمان را نشان مى دهد و براى اینکه مخاطبان بتوانند سازمان و جایگاه آن را به راحتى تشخیص دهند از نشان استفاده مى شود. نشان هر سازمانى براى اینکه با دیگر سازمانها متفاوت باشد داراى ویژگى هاى منحصر به فرد است و از قواعد و روش هاى خاصى تبعیت مى کند. کتابچه نشان بانک مرکزى با هدف رعایت ویژگى هاى مختلف نشان این بانک منتشر مى شود تا با استفاده از قواعد این کتاب، استفاده سلیقه اى از عناصر نشان به حداقل رسد و یک شکلى آن رعایت شود.
در مورد بانک مرکزی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس در گفتوگو با تابناک؛
به گفته صمصامی؛ ۱۳۰ میلیارد دلاری ارزهای صادراتی بازنگشته از سال ۱۳۹۷ تا خرداد ۱۴۰۵، رقمی بسیار قابل توجه است؛ بهگونهای که این میزان بیش از پنج برابر کل ارزهای بلوکهشده ایران توسط آمریکا برآورد میشود.
کد خبر: ۱۳۸۰۱۵۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۰
پس از یک هفته ابهام و شایعات درباره علت اختلال در خدمات چهار بانک بزرگ کشور، بانک مرکزی سرانجام اعلام کرد منشأ این مشکلات، حمله سایبری به زیرساخت بانکهای ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات بوده است و رفع کامل اختلال نیازمند صبر و شکیبایی هموطنان است.
کد خبر: ۱۳۸۰۱۵۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۰
بانک مرکزی با رد شایعات مطرحشده درباره ارتباط اختلال اخیر در بانک های های ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات با کنترل بازار ارز و طلا، اعلام کرد: این موضوع کذب محض بوده و زاییده توهمات ذهنی برخی افراد است.
کد خبر: ۱۳۸۰۱۵۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۹
پرسروصداترین اتفاق هفته در شبکه بانکی
اختلال گسترده در خدمات چهار بانک بزرگ کشور، از ملی و صادرات گرفته تا تجارت و توسعه صادرات، در روزهای اخیر فقط یک مشکل فنی نبود؛ اتفاقی بود که پای آن به زندگی روزمره مردم، صفهای شعب، تراکنشهای ناموفق و در نهایت به موجی از شایعهها و گمانهزنیها در فضای مجازی باز شد.
کد خبر: ۱۳۷۹۸۱۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۸
بانک مرکزی میگوید نرخ سود تسهیلات بانکی را بازبینی میکند اما به معنای افزایش آن نیست با این حال شنیدههای خبرنگار فارس نشان میدهد بانک مرکزی قصد افزایش ۱۰ درصدی آن را دارد.
کد خبر: ۱۳۷۹۸۹۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۸
در تدوین مفاد مربوط به آزادسازی داراییها، تمامی تجربیات و سوابق گذشته مورد توجه قرار گرفته و تلاش شده است سازوکارهای پیشبینیشده در توافق، بالاترین سطح اطمینان ممکن را برای دسترسی و بهرهبرداری از این منابع فراهم کند.
کد خبر: ۱۳۷۹۶۳۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۶
غلامرضا پناهی*
کد خبر: ۱۳۷۹۵۷۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۶
با وجود ماهها وقفه در انتشار آمارهای پولی، تازهترین دادههای بانک مرکزی از تحولی قابل توجه در متغیرهای کلیدی اقتصاد حکایت دارد: جهش چشمگیر نقدینگی و پایه پولی در کنار کاهش رشد ضریب فزاینده نقدینگی!
کد خبر: ۱۳۷۹۳۲۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۵
رئیس اتاق ایران و عراق در گفتگو با تابناک؛
آلاسحاق معتقد است هنوز برای پیشبینی دقیق تأثیر آزادسازی منابع ارزی بر قیمت دلار زود است. زیرا هنوز مشخص نیست این منابع با چه سازوکاری آزاد خواهند شد، چه میزان از آن در اختیار ایران قرار میگیرد و زمانبندی دسترسی به آنها چگونه خواهد بود.
کد خبر: ۱۳۷۹۱۳۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۵
با گذشت بیش از ۲۴ ساعت از اختلال در خدمات بانکهای ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات، بسیاری از مشتریان همچنان در استفاده از همراهبانک و اینترنتبانک با مشکل مواجهاند؛ اختلالی که در کنار ادامه ناپایداری خدمات، پرسشهایی درباره علت دقیق آن و زمان رفع کامل مشکل ایجاد کرده است.
کد خبر: ۱۳۷۸۹۰۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۴
در پی حمله سایبری به چهار بانک، شورای هماهنگی بانکها با انتشار بیانیهای به شهروندان اطمینان داد که اطلاعات مشتریان افشا نشده است.
کد خبر: ۱۳۷۸۹۴۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۳
بانک مرکزی اعلام کرد که واریز وجوه پذیرندگان به حسابهای پشتیبان، در چهار بانک ملی، تجارت، صادرات و توسعه صادرات تا پایان امشب انجام میشود.
کد خبر: ۱۳۷۸۹۳۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۳
اختلال گسترده در خدمات غیرحضوری سه بانک بزرگ کشور، از دقایقی پیش دسترسی مشتریان به کارتبهکارت، همراهبانک و اینترنتبانک را با مشکل مواجه کرده و گمانهزنیها درباره احتمال حمله سایبری را تقویت کرده است.
کد خبر: ۱۳۷۸۸۳۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۳
معاون رئیسجمهور همچنین از برگزاری نشستهای فشرده میان اعضای تیم اقتصادی دولت از جمله وزیر اقتصاد، رئیس کل بانک مرکزی و وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی خبر داد و گفت: هدف از این جلسات، طراحی بستهای جامع برای تقویت معیشت مردم است.
کد خبر: ۱۳۷۸۸۲۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۳
تورم اوج گرفته، اما مهمترین دادههای پشتصحنه آن در حبس آماری ماندهاند. تأخیر چندماهه بانک مرکزی در انتشار آمار نقدینگی و پایه پولی، نهتنها کار کارشناسی را مختل کرده، بلکه پرسشهایی جدی درباره شفافیت و پاسخگویی سیاستگذار پولی ایجاد کرده است.
کد خبر: ۱۳۷۸۲۶۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۰
پرونده پرحاشیه بانک آینده شاید روزی به طور کامل بسته شود، اما نحوه تصمیم گیری و تدبیر درباره کارکنان آن، معیاری مهم برای سنجش موفقیت یا ناکامی مدیریت یکی از بزرگترین پروندههای ادغام بانکی کشور خواهد بود؛ پروندهای که هنوز برای هزاران کارمند و خانوادههایشان به پایان نرسیده است.
کد خبر: ۱۳۷۷۷۱۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۰
بانک مرکزی ایران چک جدید ۱۰۰ هزارتومانی را چاپ کرده که تصویر روی ایران چک ها حرم حضرت معصومه و پشت آن یادمان مدرسه میناب است.
کد خبر: ۱۳۷۸۰۱۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۹
بانک مرکزی دستورالعمل تسهیلات قرضالحسنه ودیعه یا خرید یا ساخت مسکن را برای خانوادههای فاقد مسکن دارای یک یا دو یا بدون فرزند ابلاغ کرد.
کد خبر: ۱۳۷۷۲۵۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۶
این ماجرا بیش از آنکه صرفاً یک اختلاف مالی میان سازمان تامین اجتماعی و بانک مرکزی باشد، نشانهای از ضعف در هماهنگی سیاستهای اقتصادی و اجتماعی است
کد خبر: ۱۳۷۶۷۹۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۴
بودجه کلی تسهیلات قرضالحسنه ازدواج و فرزندآوری بر اساس قانون بودجه در سال جاری به 435 همت رسیده که 350 همت مربوط به تسهیلات قرض الحسنه ازدواج و 85 همت برای تسهیلات قرضالحسنه فرزندآوری است.
کد خبر: ۱۳۷۶۷۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۳