کلیات
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۱۸ مرداد ماه ۱۳۳۹ تأسیس شد. برخی از وظایف بانک مرکزی عبارتند از: حفظ ارزش داخلی و خارجی پول ملی کشور، انتشار اسکناس و ضرب سکههای فلزی رایج کشور، تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و ریالی، نظارت بر صدور و ورود ارز و پول رایج کشور، تنظیم کننده نظام پولی و اعتباری کشور، نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری و...
رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بر آن است که با اجرای سیاستهای پولی و اعتباری شرایط مساعد برای پیشرفت اقتصادی کشور را فراهم سازد و در اجرای برنامههای مختلف اعم از برنامههای تثبیت و توسعه اقتصادی پشتیبان دولت باشد.
تاریخچه
نخستین بار اروپاییان در ۱۲۸۱/۱۸۶۴، تأسیس بانک را به وسیله ژان ساوالان فرانسوی، به میرزا محمودخان ناصرالملک پیشنهاد کردند. آنان در ۱۳۰۲/۱۸۸۵، برای یک کاسه شدن کلیه وجوهی که بین ایران و اروپا جریان داشت، تصمیم گرفتند با مشارکت سرمایهگذاران فرانسوی و بانک عثمانی، بانک ایران و افغانستان را تشکیل دهند، اما، چون فرانسویان به این سرمایهگذاری اطمینان نداشتند، این کار عملی نشد. سرانجام، انگلیسیها موفق شدند که در ایران اولین بانک را تأسیس کنند.
ارکان بانک
براساس فصل سوم قانون پولی و بانکی کشور مصوب سال ۱۳۵۱ و آخرین اصلاحات آن، ارکان بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بخش هایی، چون مجمع عمومی، شورای پول و اعتبار، هیئت عامل، هیئت نظارت اندوخته اسکناس و هیئت نظار را شامل میشود.
ریاست بانک
ریاست بانک مرکزی ایران یکی از حساسترین سمتهای اقتصادی کشور است که در سالهای گذشته افراد مختلفی را در این مقام دیده ایم. ابراهیم شیبانی در ۱۳۸۲، طهماسب مظاهری در ۱۳۸۶، محمود بهمنی در سال ۱۳۸۷، ولی اله سیف در ساال ۱۳۹۲ و عبدالناصر همتی در سال ۱۳۹۷ به این سمت منصوب شدند. عبدالناصر همتی اکنون رئیس بانک مرکزی است.
وظایف
براساس فصل دوم قانون پولی و بانکی کشور مصوب ۱۳۵۱ (و آخرین اصلاحات آن به صورت پانویس)، وظایف و اختیارات بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به شرح زیر است:
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به عنوان تنظیمکننده نظام پولی و اعتباری کشور، موظف به انجام وظایف زیر می باشد:
الف- انتشار اسکناس و سکههای فلزی رایج کشور، طبق مقررات این قانون.
ب- نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری، طبق مقررات این قانون.
ج- تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و تعهد یا تضمین پرداختهای ارزی با تصویب شورای پول و اعتبار و همچنین نظارت بر معاملات ارزی.
د- نظارت بر معاملات طلا و تنظیم مقررات مربوط به این معاملات با تصویب هیئت وزیران.
ه- نظارت بر صدور و ورود پول رایج ایران و تنظیم مقررات مربوط به آن با تصویب شورای پول و اعتبار (۱).
همچنین بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به عنوان بانکدار دولت، موظف به انجام وظایف زیر است:
الف- نگاهداری حسابهای وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی و شهرداریها و همچنین مؤسساتی که بیش از نصف سرمایه آنها متعلق به وزارتخانهها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی و یا شهرداریها میباشند و انجام تمام عملیات بانکی آنها در داخل و خارج از کشور (۲) و (۳).
ب- فروش و بازپرداخت اصل و بهره انواع اوراق قرضه دولتی و اسناد خزانه به عنوان عامل دولت و واگذاری این عاملیت به افراد و یا مؤسسات دیگر.
ج- نگاهداری تمام ذخائر ارزی و طلای کشور.
د- نگاهداری وجوه ریالی صندوق بینالمللی پول و بانک بینالمللی ترمیم و توسعه و شرکت مالی بینالمللی و مؤسسه بینالمللی توسعه و مؤسسات مشابه یا وابسته به این مؤسسات.
ه- انعقاد موافقتنامه پرداخت در اجرای قراردادهای پولی و مالی و بازرگانی و ترانزیتی بین دولت و سایر کشورها.
اختیارات
بر اساس ماده ۱۳ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران دارای اختیارات زیر است.
۱ -دادن وام و اعتبار به وزارتخانهها و مؤسسات دولتی با مجوز قانونی.
۲ - تضمین تعهدات دولت و وزارتخانهها و مؤسسات دولتی با مجوز قانونی.
۳ - دادن وام و اعتبار و تضمین وام و اعتبارات اعطایی به شرکتهای دولتی (۵) و شهرداریها و همچنین به مؤسسات وابسته به دولت و شهرداریها با تأمین کافی.
۴ - تنزیل مجدد براتها و اسناد بازرگانی کوتاه مدت بانکها (۶) و دادن اعتبار به بانکها با تأمین کافی.
۵ - خرید و فروش اسناد خزانه و اوراق قرضه دولتی و اوراق قرضه صادر شده از طرف دولتهای خارجی یا مؤسسات مالی بینالمللی معتبر.
۶ - خرید و فروش طلا و نقره.
۷ - افتتاح و نگاهداری حساب جاری نزد بانکهای خارج و یا نگاهداری حساب بانکهای داخل و خارج نزد خود و انجام تمام عملیات مجاز بانکی دیگر و تحصیل اعتبارات در داخل و خارج به حساب خود و یا به حساب بانکهای داخل.
رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بر آن است که با اجرای سیاستهای پولی و اعتباری شرایط مساعد برای پیشرفت اقتصادی کشور را فراهم سازد و در اجرای برنامههای مختلف اعم از برنامههای تثبیت و توسعه اقتصادی پشتیبان دولت باشد.
در این راه حفظ ثبات ارزش پول و تعادل موازنه پرداختها به همراه رشد مدوام اقتصادی از طریق اجرای سیاستهای پولی از اهداف مهم آن به شمار میرود.
سیاست پولی بعد از انقلاب
مهمترین ابزارهای سیاست پولی که در دوره بعد از انقلاب اسلامی مورد استفاده قرار گرفتهاند عبارت اند از:
نرخهای ذخیره قانونی که ابزار مؤثری بوده، اما انعطافپذیری بالایی ندارد.
عملیات بازار باز که از سال ۱۳۷۹ از طریق اوراق مشارکت بانک مرکزی مورد استفاده قرار گرفتهاست.
تعیین نرخ سود سپرد هها و وام دهی توسط دولت و مجلس که تأکید بیشتر بر نرخ وام دهی بانکها بودهاست.
سیاست تعیین سقف اعتباری؛ هرچند که این سیاست در طول برنامه سوم کنار گذاشته شد، اما در برنامه چهارم به شدت مورد توجه دولت بودهاست.
سپرده ویژه بانکها نزد بانک مرکزی که به دلیل نامناسب بودن نرخ بازدهی آن مؤثر نبودهاست.
تعیین نرخ ارز توسط بانک مرکزی.
نشان بانک مرکزی
نشان یا آرم، هویت یک سازمان را نشان مى دهد و براى اینکه مخاطبان بتوانند سازمان و جایگاه آن را به راحتى تشخیص دهند از نشان استفاده مى شود. نشان هر سازمانى براى اینکه با دیگر سازمانها متفاوت باشد داراى ویژگى هاى منحصر به فرد است و از قواعد و روش هاى خاصى تبعیت مى کند. کتابچه نشان بانک مرکزى با هدف رعایت ویژگى هاى مختلف نشان این بانک منتشر مى شود تا با استفاده از قواعد این کتاب، استفاده سلیقه اى از عناصر نشان به حداقل رسد و یک شکلى آن رعایت شود.
در مورد بانک مرکزی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
فرقی میان اسکناس نو و کهنه یا ایرانچک درشت و خرد وجود ندارد و هرگونه مبادله ریال با ریال که در آن توازن عددی رعایت نشود، خروج از دایره شرع و ورود به محدوده «ربا» تلقی میگردد.
کد خبر: ۱۳۷۱۸۶۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۱
آزمونی که نظارت بانک مرکزی در آن مردود شد
در حالی که بانک مرکزی دریافت جریمه دیرکرد وامهای خرد را برای دورهای مشخص ممنوع اعلام کرده بود، برخی بانکها ابتدا این مبالغ را از حساب مشتریان برداشت کردند و اکنون پس از گذشت هفتهها و با تأکید دوباره بانک مرکزی، وعده بازگرداندن آن را میدهند.
کد خبر: ۱۳۷۱۶۵۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۹
دادستان تهران گفت: از بانک مرکزی مطالبه شده تا اجرای احراز هویت دو مرحلهای و رمز پویا در تمام بانکها با جدیت پیگیری شود.
کد خبر: ۱۳۷۱۶۵۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۹
بانک مرکزی اعلام کرد همه مؤسسات اعتباری کشور بخشنامه بخشودگی وجه التزام تسهیلات خرد تا سقف ۷ میلیارد ریال را اجرایی کردهاند.
کد خبر: ۱۳۷۱۶۰۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۹
در هفتهای که گذشت؛
هفته پیشرو برای معاملهگران ارزی، هفتهای مهم خواهد بود؛ بازاری که میان سیگنالهای سیاسی، سیاستهای ارزی و رفتارهای سفتهبازانه در نوسان است، به کوچکترین خبر واکنش نشان خواهد داد.
کد خبر: ۱۳۷۱۴۵۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۸
محبی نجم آبادی در گفتگوی تفصیلی با تابناک:
عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس با اشاره به ناکامی دشمن در عرصه نظامی، نسبت به شکلگیری «انتقام اقتصادی» علیه ملت ایران هشدار داد و با تأکید بر ناباورانه و مشکوک بودن روند افزایش قیمتها، بر ضرورت مهار نوسانات ارزی، حمایت فوری از معیشت مردم از طریق متمم بودجه، تقویت کالابرگ، صیانت از مشاغل و حِرَف و فعالسازی ظرفیتهای اقتصادی کشور از جمله کریدورهای منطقهای و بازگشت ارزهای خانگی به چرخه اقتصاد تأکید کرد.
کد خبر: ۱۳۷۱۰۹۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۸
سیاوشی در گفتگو با تابناک:
نماینده مردم فریدن در مجلس، با انتقاد از افزایش نرخ ارز، گفت: تورم موجود را نمیتوان به یک عامل محدود کرد اما بخش مهمی از وضعیت فعلی ناشی از ضعف مدیریت منابع ارزی، عدم بازگشت بهموقع ارزهای صادراتی و نبود تبیین درست شرایط در بازار است.
کد خبر: ۱۳۷۱۳۳۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۷
بر اساس تصمیم بانک مرکزی، نرخ دلار سهمیهای (تا سقف ۱۰۰۰ دلار برای هر کارت ملی)، توافقی بوده و بانکها بر اساس نرخ روزانه مرکز مبادله، نرخی را برای فروش به خریداران حقیقی اعلام میکنند.
کد خبر: ۱۳۷۰۹۵۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۵
گزارش میدانی تابناک از کف بازار
بازار ارز پس از چند روز صعود پرشتاب، امروز با عقبنشینی معنادار دلار و یورو وارد فاز کاهشی شد؛ افتی که فعالان بازار آن را نتیجه سیاست تازه بانک مرکزی در تسریع فروش ارز با کارت ملی و تغییر مسیر تقاضا از بازار آزاد به شبکه بانکی ارزیابی میکنند.
کد خبر: ۱۳۷۰۹۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۵
رئیس کل بانک مرکزی گفت: کالابرگ فردا ۱۵ اردیبهشت واریز میشود و مطابق منابع و مصارف دولت درباره افزایش رقم آن تصمیمگیری خواهد شد.
کد خبر: ۱۳۷۰۸۴۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۴
یک منبع در بانک مرکزی گفت که این بانک برنامهای برای ادغام یا انحلال بانکهای ناتراز در سال جاری ندارد.
کد خبر: ۱۳۷۰۶۶۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۴
بانک مرکزی با اشاره به تحولات روزهای اخیر بازار ارز اعلام کرد: نوسانات مشاهدهشده در ابتدای بازگشایی بازارها، بیش از آنکه ناشی از تغییرات بنیادین در متغیرهای اقتصادی باشد، تحت تأثیر هیجانات مقطعی، انتظارات کوتاهمدت و رفتارهای احتیاطی برخی فعالان بازار شکل گرفته است.
کد خبر: ۱۳۷۰۶۱۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۳
اعضا کمیسیون اصل نود مجلس شورای اسلامی صبح امروز یکشنبه ۱۳ اردیبهشت طی نشستی با رییس و معاونین بانک مرکزی به بررسی مسائل روز اعم از نرخ ارز و طلا و مسائل پیش روی کشور پرداختند.
کد خبر: ۱۳۷۰۵۷۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۳
سیفی پیشتر در دولت شهید رئیسی بهعنوان عضو هیأتمدیره بانک صادرات منصوب شد و چند ماه بعد، با تصمیم هیأتمدیره، بهعنوان سرپرست این بانک انتخاب شد؛ مسیری که اکنون با انتصاب به بانک ملی وارد مرحله تازهای شده است.
کد خبر: ۱۳۷۰۰۳۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۰
با گذشت ماهها از عزل هیأتمدیره و استقرار هیأت سرپرستی، پرسش این است که برنامه بانک مرکزی برای بازگرداندن ثبات به موسسه ملل چیست؟ آیا ساختار فعلی مدیریت موقت ادامه خواهد یافت یا سناریوی ادغام، اصلاح ساختار سرمایه یا تصمیمات سختگیرانهتری در دستور کار قرار دارد؟
کد خبر: ۱۳۶۹۷۴۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۰
در سالی که گذشت
اگرچه پرداخت وام فرزندآوری به عنوان یکی از سیاستهای حمایتی ادامه دارد، اما محدودیت منابع و حجم بالای تقاضا باعث شده است که صدها هزار متقاضی همچنان در انتظار دریافت این تسهیلات باقی بمانند.
کد خبر: ۱۳۶۹۶۸۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۹
بانک مرکزی مهلت پرداخت تسهیلات قرضالحسنه اشتغالزایی و مشاغل خانگی در بودجه ۱۴۰۴ را تا پایان اردیبهشت ماه تمدید کرده و بانکها را ملزم به رعایت این ضربالاجل کرده است.
کد خبر: ۱۳۶۹۵۹۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۸
طبق گزارش منتشر شده از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، در فروردین ماه ۱۴۰۵ شاخص بهای گروه دخانیات با افزایش ۳۰.۷ درصدی، در صدر تورم ماهانه قرار گرفت.
کد خبر: ۱۳۶۹۵۵۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۷
استاد اقتصاد دانشگاه امامصادق در گفتوگو با تابناک؛
نرخ تورم دوازدهماهه منتهی به فروردین ۱۴۰۵ با رشد چشمگیر، به ۵۰.۶ درصد رسیده؛ رقمی که نسبت به تورم سالانه اسفندماه، یعنی ۴۸.۳ درصد، افزایش داشته است.
کد خبر: ۱۳۶۹۴۶۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۷
در حالی که بازار غیررسمی ارز نوسانات معناداری را تجربه میکند، رواج پدیده عجیبی تحت عنوان «تفاوت نرخ دلار بازار با فروش اسکناسی دلار» توجهها را به خود جلب کرده است.
کد خبر: ۱۳۶۹۴۲۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۷