آغاز و پایان یک جنگ؛ غول‌های نفتی روی چه قیمتی شرط بسته‌اند؟

آنچه پشت پرده نوسان‌های نفتی پرشتاب رخ می‌دهد، تصمیم‌هایی است که در اتاق‌های شیشه‌ای هیئت‌مدیره شرکت‌هایی مانند اکسون‌موبیل، شل، بی‌پی، شورون، توتال‌ گرفته می‌شود؛ تصمیم‌هایی که نه بر مبنای هیجان بازار بلکه بر پایه محاسباتی چند ده‌ میلیارد دلاری درباره آینده نفت اتخاذ می‌شوند.

به گزارش سرویس انرژی تابناک، امروز، درست در زمانی که بخشی از «پرمیوم جنگ» از بازار نفت تخلیه شده و چشم‌انداز عرضه جهانی در حال تغییر است، پرسش اصلی این نیست که قیمت نفت فردا چند دلار خواهد بود؛ بلکه این است که غول‌های انرژی جهان، آینده نفت را چگونه می‌بینند و سرمایه‌های خود را روی چه سناریویی شرط‌بندی کرده‌اند؟

در حافظه بازار جهانی انرژی، سال‌های اخیر با یک واژه بیش از هر چیز دیگری گره خورده؛ «بی اعتمادی». از همه‌گیری کووید-۱۹ گرفته تا جنگ اوکراین، بحران دریای سرخ، تنش‌های خاورمیانه و نگرانی‌های مداوم درباره امنیت تنگه هرمز همگی نشان دادند که قیمت نفت دیگر تنها محصول عرضه و تقاضا نیست بلکه بازتابی از برداشت بازار نسبت به آینده ژئوپلیتیک جهان است. در چنین شرایطی شرکت‌های بزرگ نفتی مجبور شدند مدل‌های سرمایه‌گذاری خود را بازنویسی کنند زیرا دیگر نمی‌شد پروژه‌ای با عمر ۳۰ سال را بر اساس شوک‌های چندماهه مدیریت کرد.

اگر یک دهه پیش مدیران شرکت‌های بزرگ نفتی بیشترین وقت خود را صرف پیدا کردن میدان‌های جدید نفتی می‌کردند، امروز بخش قابل توجهی از جلسات هیئت‌مدیره آنها به موضوعی متفاوت اختصاص دارد؛ «مدیریت ریسک». ریسکی که دیگر فقط به قیمت نفت مربوط نمی‌شود بلکه از تغییرات اقلیمی، سیاست‌های کربنی، جنگ‌های منطقه‌ای، رقابت فناوری، رشد خودروهای برقی و حتی سیاست‌های بانک‌های مرکزی جهان تأثیر می‌پذیرد.

در نگاه نخست شاید تصور شود که شرکت‌هایی مانند اکسون، شل، بی‌پی و ... بیش از هر چیز دنبال نفت گران هستند اما واقعیت پیچیده‌تر از این تصور است. آنچه مدیران این شرکت‌ها دنبال آن هستند، نه نفت ۱۰۰ دلاری و نه نفت ۵۰ دلاری بلکه «ثبات» است. برای پروژه‌ای که قرار است ۱۵ تا ۲۰ میلیارد دلار سرمایه جذب کند و سه دهه تولید داشته باشد مهم‌تر از قیمت لحظه‌ای نفت، قابلیت پیش‌بینی بازار است.

تحلیل صورت‌های مالی پنج غول بزرگ انرژی جهان نشان می‌دهد که پس از شوک‌های قیمتی سال‌های گذشته، این شرکت‌ها دیگر برنامه‌های توسعه‌ای خود را بر مبنای نفت بسیار گران تنظیم نمی‌کنند. آنها به جای آن‌که امیدوار باشند بازار همیشه در سطوح ۹۰ یا ۱۰۰ دلار باقی بماند، پروژه‌هایی را انتخاب می‌کنند که حتی در سناریوهای محافظه‌کارانه نیز سودآور باشند. همین تغییر نگرش، شاید مهم‌ترین تحول صنعت انرژی در دهه اخیر باشد.

در گزارش‌های سالانه این شرکت‌ها عبارتی بارها تکرار می‌شود: «تاب‌آوری». این واژه امروز به مهم‌ترین شاخص ارزیابی پروژه‌های نفتی تبدیل شده است. پروژه‌ای که تنها با نفت ۹۵ دلاری سود بدهد دیگر جذاب نیست اما پروژه‌ای که با نفت ۶۰ یا ۶۵ دلاری نیز بازدهی مناسبی داشته باشد شانس بیشتری برای دریافت سرمایه خواهد داشت.

دلیل این تغییر، فقط نگرانی از افت قیمت‌ها نیست. بازار جهانی نفت در حال ورود به مرحله‌ای است که بسیاری از مؤسسات بین‌المللی آن را «دوره رقابت بر سر سهم بازار» می‌نامند. در حالی‌که کشورهای عضو اوپک‌پلاس تلاش می‌کنند میان قیمت و حجم تولید تعادل برقرار کنند، تولیدکنندگان نفت شیل آمریکا نیز انعطاف‌پذیرتر از گذشته شده‌اند.

از سوی دیگر، رشد انرژی‌های تجدیدپذیر، توسعه خودروهای برقی و افزایش بهره‌وری مصرف سوخت، آینده تقاضای نفت را پیچیده‌تر کرده است. در چنین فضایی، شرکت‌های نفتی دیگر نمی‌توانند مانند دهه ۲۰۰۰ صرفاً بر رشد مداوم تقاضا تکیه کنند. آنها باید هم‌زمان برای چند سناریوی متفاوت آماده باشند؛ سناریوی نفت ۶۰ دلاری، نفت ۷۵ دلاری و حتی بازگشت مقطعی نفت به کانال‌های بالاتر در صورت وقوع شوک‌های ژئوپلیتیک.

همین موضوع باعث شده که نگاه مدیران صنعت انرژی به مفهوم «سود» نیز تغییر کند. اگر تا چند سال پیش افزایش تولید مهم‌ترین معیار موفقیت بود، امروز بازدهی سرمایه، جریان آزاد نقدی، سود تقسیمی به سهامداران و کاهش هزینه‌های عملیاتی، جایگاه مهم‌تری پیدا کرده‌اند. شرکت‌های بزرگ به این نتیجه رسیده‌اند که سرمایه‌گذاران دیگر صرفاً دنبال رشد تولید نیستند؛ آنها ثبات سودآوری می‌خواهند. این تغییر رویکرد در عملکرد بازار سرمایه نیز بازتاب یافته است.

در سال‌های اخیر ارزش سهام شرکت‌هایی که انضباط مالی بیشتری داشته‌اند، نسبت به شرکت‌هایی که صرفاً بر توسعه پرشتاب تولید تمرکز کرده‌اند، عملکرد بهتری ثبت کرده است. سرمایه‌گذاران نهادی اکنون از مدیران نفتی می‌خواهند پیش از آغاز هر پروژه جدید نشان دهند که آن پروژه حتی در شرایط افت قیمت نفت نیز توانایی خلق ارزش برای سهامداران را دارد.

در چنین شرایطی کاهش تنش‌های ژئوپلیتیک و خروج بخشی از «حق بیمه جنگ» از قیمت نفت، برای غول‌های انرژی بیش از آن‌که یک تهدید باشد فرصتی برای بازتعریف استراتژی‌های بلندمدت محسوب می‌شود. آنها به‌خوبی می‌دانند که بازار نفت دیر یا زود از شوک‌های مقطعی عبور می‌کند اما آنچه باقی می‌ماند رقابت بر سر هزینه تولید، بهره‌وری، فناوری و دسترسی به بازارهای مصرف است.

نکته پایانی اینکه امروز مدیران شرکت‌های بزرگ انرژی کمتر درباره اینکه «قیمت نفت هفته آینده چه خواهد شد» صحبت می‌کنند و بیشتر درباره این پرسش بحث می‌کنند که «جهان در سال ۲۰۳۵ به چه نوع شرکتی نیاز خواهد داشت؟» این تغییر زاویه نگاه، همان نقطه‌ای است که آینده صنعت نفت را از گذشته آن جدا می‌کند؛ آینده‌ای که در آن، برنده الزاماً شرکتی نیست که بیشترین نفت را تولید می‌کند بلکه شرکتی است که بتواند در هر سناریوی قیمتی، سودآور، انعطاف‌پذیر و قابل اعتماد باقی بماند.

ادامه دارد...