درخواست عربستان از اروپا برای اسکورت کشتی‌ها در باب‌المندب؛ اروپا وارد جنگ یمن می‌شود؟

به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، روز دوشنبه ۲۰ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد که عربستان سعودی خواستار تقویت مأموریت دریایی اتحادیه اروپا در دریای سرخ برای تأمین امنیت مسیر کشتیرانی در تنگه باب‌المندب شده است.

کالاس در اظهاراتی پیش از نشست شورای امور خارجی اتحادیه اروپا در لوکزامبورگ گفت که پس از حملات اخیر حوثی‌ها (انصارالله یمن)، با فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان سعودی، گفت‌و‌گو کرده است. 

بیشتر بخوانید:
 حمله خونین به فرودگاه ریاض؛ آیا عربستان و آمریکا وارد مرحله تازه‌ای از جنگ با انصارالله می‌شوند؟ 

 عربستان دست به دامن چین شد؛ آیا پکن میانجی عربستان و انصارالله یمن می‌شود؟ 

به گفته او، درخواست ریاض این بوده که مأموریت دریایی اتحادیه اروپا موسوم به «آسپیدس» (ASPIDES) تقویت شود تا در هماهنگی با نیرو‌های بین‌المللی، باز ماندن باب‌المندب و عبور کشتی‌های تجاری از دریای سرخ را تضمین کند.

این درخواست در حالی مطرح می‌شود که باب‌المندب یکی از گذرگاه‌های راهبردی تجارت جهانی است و اختلال در آن می‌تواند مسیر انتقال کالا و انرژی میان اقیانوس هند و دریای مدیترانه را با مشکل مواجه کند.

آسپیدس چیست و اروپا چه نقشی در امنیت کشتیرانی دارد؟

مأموریت دریایی آسپیدس اتحادیه اروپا با هدف حفاظت از کشتی‌های تجاری و کمک به حفظ آزادی کشتیرانی در دریای سرخ فعالیت می‌کند. این مأموریت در چارچوب سیاست امنیتی و دفاعی مشترک اتحادیه اروپا شکل گرفته و نقش آن، حفاظت دریایی و همراهی با کشتی‌های تجاری در برابر تهدیدهاست.

با این حال، تقویت آسپیدس لزوماً به معنای ورود مستقیم کشور‌های اروپایی به جنگ نیست؛ بلکه میزان و نوع مشارکت نظامی، به مأموریت مصوب، امکانات دریایی اختصاص‌یافته و تصمیم دولت‌های عضو اتحادیه اروپا بستگی دارد.

کالاس پیش‌تر نیز بر ضرورت اختصاص شناور‌های بیشتر به این مأموریت تأکید کرده بود. او در اظهاراتی در سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که برای افزایش اثربخشی آسپیدس، به تجهیزات و شناور‌های بیشتری نیاز است و اتحادیه اروپا باید هماهنگی خود را با ائتلاف دریایی چندملیتی تحت رهبری عربستان سعودی تقویت کند.

بیانیه مشترک اروپا و شورای همکاری خلیج فارس چه می‌گوید؟

در کنار تحولات دریای سرخ، مواضع مشترک اتحادیه اروپا و شورای همکاری خلیج فارس درباره امنیت منطقه نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.

وزرای خارجه دو طرف در پنجم مارس ۲۰۲۶، در جریان تشدید تنش‌های منطقه‌ای و حملات منتسب به ایران علیه کشور‌های عضو شورای همکاری خلیج فارس، بیانیه‌ای مشترک صادر کردند. 

این بیانیه تنها به محکومیت حملات محدود نبود و موضوعاتی همچون حق دفاع از خود، امنیت مسیر‌های دریایی، آزادی کشتیرانی و ارتباط مستقیم ثبات خلیج فارس با امنیت اروپا را نیز در بر می‌گرفت.

در این بیانیه، اتحادیه اروپا بر همبستگی خود با کشور‌های عضو شورای همکاری خلیج فارس تأکید کرد. همچنین دو طرف با اشاره به ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد، حق کشور‌های عضو شورا برای دفاع فردی و جمعی از خود در برابر حملات مسلحانه را مورد تأکید قرار دادند.

بخش دیگری از بیانیه بر ضرورت حفاظت از حریم هوایی منطقه، مسیر‌های دریایی و آزادی کشتیرانی، از جمله در تنگه هرمز و باب‌المندب، تأکید می‌کرد.

آیا اروپا امنیت خلیج فارس را امنیت خود می‌داند؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های بیانیه مشترک مارس ۲۰۲۶، تأکید بر پیوند امنیت منطقه خلیج فارس با امنیت اروپا و جهان بود.

در بند چهاردهم این بیانیه آمده است که امنیت و ثبات منطقه خلیج فارس از ارکان اساسی ثبات اقتصاد جهانی به شمار می‌رود و پیوندی ذاتی با امنیت اروپا و جهان دارد.

در بند پانزدهم نیز دو طرف بر اهمیت عملیات دریایی آسپیدس اتحادیه اروپا و آتالانتا برای حفاظت از آبراه‌های حیاتی و کاهش اختلال در زنجیره‌های تأمین تأکید کردند و خواستار هماهنگی برای پشتیبانی از این مأموریت‌ها شدند.

اهمیت این موضع در آن است که امنیت خلیج فارس و دریای سرخ را صرفاً موضوعی منطقه‌ای معرفی نمی‌کند؛ بلکه آن را به امنیت انرژی، تجارت بین‌المللی و منافع راهبردی اروپا پیوند می‌زند.

البته این مواضع را نباید به‌منزله تضمین خودکار مداخله نظامی اتحادیه اروپا در هر درگیری منطقه‌ای تفسیر کرد.

باب‌المندب؛ نقطه اتصال امنیت خلیج فارس، دریای سرخ و تجارت جهانی

باب‌المندب در جنوب دریای سرخ و در مجاورت سواحل یمن و شاخ آفریقا قرار دارد و از مسیر‌های مهم ارتباطی میان اقیانوس هند و کانال سوئز محسوب می‌شود. به همین دلیل، هرگونه ناامنی در این گذرگاه می‌تواند بر هزینه حمل‌ونقل دریایی، زمان انتقال کالا و جریان تجارت میان آسیا و اروپا اثر بگذارد.

در چنین شرایطی، درخواست عربستان از اتحادیه اروپا برای تقویت آسپیدس را می‌توان در چارچوب تلاش برای هماهنگ کردن ظرفیت‌های دریایی منطقه‌ای و بین‌المللی بررسی کرد. ریاض در پی آن است که عبور کشتی‌های تجاری از باب‌المندب با اختلال کمتری مواجه شود و بروکسل نیز حفظ امنیت آبراه‌های بین‌المللی را از موضوعات مرتبط با منافع اقتصادی و امنیتی خود می‌داند.

در عین حال، تحقق این هدف به عواملی همچون افزایش تعداد شناور‌های عملیاتی، هماهنگی میان مأموریت‌های دریایی و میزان تهدید‌های موجود در منطقه بستگی دارد.

درخواست عربستان چه پیامی برای آینده همکاری اروپا و خلیج فارس دارد؟

درخواست اخیر ریاض و مواضع پیشین اتحادیه اروپا نشان می‌دهد که همکاری امنیتی دو طرف در حال گسترش به موضوعات عملیاتی مرتبط با حفاظت از مسیر‌های دریایی است. بیانیه مشترک مارس ۲۰۲۶ نیز زمینه سیاسی این همکاری را با تأکید بر آزادی کشتیرانی، امنیت انرژی و پیوند ثبات خلیج فارس با امنیت اروپا مشخص کرده بود.

با این حال، باید میان تأکید سیاسی بر همبستگی، همکاری در مأموریت‌های دریایی و تعهد حقوقی به مشارکت نظامی تمایز قائل شد. آنچه تاکنون به‌صراحت اعلام شده، درخواست عربستان برای تقویت مأموریت آسپیدس و تأکید اتحادیه اروپا بر ضرورت حفظ امنیت کشتیرانی است؛ تصمیم درباره سطح نهایی تقویت این مأموریت و امکانات اختصاص‌یافته به آن، موضوعی جداگانه است.

در مجموع، تحولات اخیر نشان می‌دهد که امنیت باب‌المندب و دریای سرخ به یکی از محور‌های مهم تعامل امنیتی اروپا و کشور‌های خلیج فارس تبدیل شده است؛ مسیری که در آن، حفاظت از کشتیرانی و زنجیره‌های تأمین جهانی با محاسبات سیاسی و امنیتی منطقه‌ای پیوند خورده است.