عربستان دست به دامن چین شد؛ آیا پکن میانجی عربستان و انصارالله یمن می‌شود؟
به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، گزارش‌ها از درخواست عربستان سعودی از چین برای میانجیگری با صنعا و تلاش برای دستیابی به آتش‌بس در یمن حکایت دارد؛ درخواستی که در صورت تأیید رسمی، می‌تواند نشانه‌ای از تلاش ریاض برای مهار تنش‌های نظامی و گشودن مسیر تازه‌ای در پرونده پیچیده یمن باشد.
با این حال، ورود رسمی پکن به این میانجیگری و دستیابی به توافق میان عربستان و صنعا همچنان به مواضع طرفین و تضمین‌های احتمالی برای اجرای تعهدات بستگی دارد.
بیشتر بخوانید:
حمله خونین به فرودگاه ریاض؛ آیا عربستان و آمریکا وارد مرحله تازه‌ای از جنگ با انصارالله می‌شوند؟
خبرگزاری یمنی YNP در گزارشی اختصاصی به نقل از منابع آگاه اعلام کرده است که عربستان سعودی از دولت چین خواسته تا مسئولیت میانجیگری رسمی با صنعا را برای اعلام آتش‌بس میان دو طرف بر عهده بگیرد.
بر اساس این گزارش، ریاض آمادگی خود را برای پذیرش آتش‌بس، شامل توقف عملیات نظامی و حملات هوایی، به پکن اعلام کرده است.
در مقابل، به گفته منابع مورد استناد این رسانه، صنعا تأکید کرده است که پیش از اعلام هرگونه آتش‌بس، عربستان باید تعهدات خود در روند صلح را اجرا کند. این شرط نشان می‌دهد که مسئله صرفاً توقف درگیری‌ها نیست و اختلاف بر سر نحوه اجرای توافق‌ها و تضمین پایبندی طرفین نیز اهمیت دارد.
چرا عربستان برای میانجیگری با صنعا سراغ چین رفته است؟
درخواست احتمالی ریاض از پکن را می‌توان در چارچوب چند عامل مهم بررسی کرد؛ از تجربه دیپلماتیک چین در منطقه گرفته تا روابط این کشور با عربستان و ایران و اهمیت امنیت مسیر‌های دریایی.
یکی از مهم‌ترین دلایلی که می‌تواند چین را به گزینه‌ای قابل‌توجه برای میانجیگری در پرونده یمن تبدیل کند، نقش این کشور در توافق تهران و ریاض در مارس ۲۰۲۳ است. در آن زمان، چین میزبان مذاکرات ایران و عربستان بود و دو کشور توافق کردند روابط دیپلماتیک خود را از سر بگیرند.
این تجربه نشان داد که پکن می‌تواند از روابط اقتصادی و سیاسی خود با بازیگران رقیب برای تسهیل گفت‌و‌گو استفاده کند. از همین رو، سپردن نقش میانجی به چین در پرونده یمن، در صورت تأیید رسمی، می‌تواند تلاشی برای بهره‌گیری از ظرفیت دیپلماتیک کشوری باشد که با طرف‌های مختلف منطقه روابط دارد.
با این حال، توافق ایران و عربستان به معنای آن نیست که چین به‌طور خودکار قادر به حل اختلافات میان ریاض و صنعا خواهد بود. پرونده یمن پیچیدگی‌های داخلی، نظامی و سیاسی خاص خود را دارد و به توافقی فراتر از تفاهم میان دو دولت نیازمند است.
از طرف دیگر، چین روابط اقتصادی و سیاسی مهمی با عربستان سعودی و ایران دارد. این موقعیت می‌تواند به پکن امکان دهد پیام‌های طرفین را منتقل کند، زمینه گفت‌و‌گو را فراهم سازد و برای کاهش تنش‌ها تلاش کند.
در پرونده یمن، اهمیت این روابط از آن جهت است که تحولات این کشور از رقابت‌های منطقه‌ای جدا نیست. با این حال، نباید روابط نزدیک چین با تهران را به معنای کنترل کامل ایران بر تصمیم‌های صنعا یا توانایی پکن برای تحمیل توافق بر طرف‌های یمنی دانست.
موفقیت هرگونه میانجیگری، علاوه بر ارتباط با بازیگران منطقه‌ای، به پذیرش سیاسی توافق از سوی طرف‌های اصلی درگیر و وجود سازوکار اجرایی روشن وابسته است.
هزینه‌های ادامه جنگ برای عربستان
ادامه درگیری‌ها در یمن می‌تواند امنیت مرزهای عربستان، زیرساخت‌های حیاتی و برنامه‌های اقتصادی این کشور را تحت تأثیر قرار دهد. از این منظر، حرکت به سمت آتش‌بس و کاهش تنش‌ها می‌تواند برای ریاض راهی جهت محدود کردن هزینه‌های نظامی و امنیتی باشد.
عربستان در سال‌های گذشته تلاش کرده است بخشی از پرونده‌های پرتنش منطقه‌ای را از مسیر مذاکره مدیریت کند.
بنابراین، درخواست احتمالی از چین را می‌توان در چارچوب تلاش برای استفاده از کانال‌های دیپلماتیک و کاهش خطر بازگشت به درگیری‌های گسترده‌تر تحلیل کرد؛ هرچند انگیزه دقیق این درخواست بدون اظهارنظر رسمی مقام‌های سعودی مشخص نیست.
آیا چین واقعاً وارد میانجیگری با صنعا می‌شود؟
اهمیت یمن تنها به روابط عربستان و صنعا محدود نمی‌شود. موقعیت جغرافیایی این کشور در نزدیکی تنگه باب‌المندب، دریای سرخ و مسیر‌های مهم تجارت جهانی، هرگونه تشدید درگیری را به مسئله‌ای فراتر از مرزهای یمن تبدیل می‌کند.
چین نیز به‌عنوان یکی از قدرت‌های بزرگ تجاری جهان، به امنیت مسیر‌های انتقال کالا و انرژی وابستگی دارد. از این رو، کاهش تنش در یمن می‌تواند با منافع اقتصادی و تجاری پکن هم‌راستا باشد.
این عامل، انگیزه‌ای برای نقش‌آفرینی دیپلماتیک چین ایجاد می‌کند؛ اما منافع مشترک در امنیت دریایی به‌تنهایی تضمین‌کننده توافق سیاسی میان عربستان و صنعا نیست.
چین پیش‌تر اعلام کرده است که از حل‌وفصل سیاسی بحران یمن و تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به درگیری‌ها حمایت می‌کند. پکن همچنین با نماینده ویژه سازمان ملل در امور یمن درباره تحولات این کشور گفت‌و‌گو داشته و بر نقش سازمان ملل در روند سیاسی تأکید کرده است.
از سوی دیگر، مواضع رسمی چین در قبال تشدید درگیری‌های یمن و امنیت دریای سرخ نشان می‌دهد که این کشور نسبت به پیامد‌های منطقه‌ای جنگ حساس است. با این حال، حمایت از آتش‌بس یا گفت‌و‌گو با پذیرش مسئولیت یک میانجیگری رسمی و مستقیم تفاوت دارد.
از سویی دیگر باید توجه داشت که چندی پیش چین پس از درخواست عربستان، به‌صورت خصوصی از تهران خواسته بود برای مهار تحرکات انصارالله در یمن از نفوذ خود استفاده کند. این موضوع همچنین به نگرانی پکن از گسترش درگیری‌ها در امتداد دریای سرخ و نزدیکی تنگه باب‌المندب اشاره دارد.
وزارت خارجه چین نیز در مواضع اعلام‌شده خود بر ضرورت خویشتن‌داری، گفت‌و‌گو، توقف درگیری‌ها و حفاظت از زیرساخت‌های غیرنظامی و مسیر‌های کشتیرانی تأکید کرده است.
شرط صنعا برای آتش‌بس چیست؟
بر اساس گزارش YNP، صنعا خواستار اجرای تعهدات عربستان در روند صلح پیش از اعلام آتش‌بس شده است. این موضع نشان می‌دهد که دستیابی به توافق احتمالی صرفاً به اعلام توقف حملات محدود نخواهد بود و موضوعاتی مانند تضمین عدم ازسرگیری حملات، اجرای تعهدات پیشین و تعیین سازوکار نظارت بر آتش‌بس نیز می‌توانند در مذاکرات مطرح شوند.
در چنین شرایطی، یکی از پرسش‌های اصلی این است که آیا چین می‌تواند میان خواسته‌های امنیتی عربستان و مطالبات سیاسی صنعا زمینه‌ای مشترک ایجاد کند یا خیر. اگر اختلاف طرفین بر سر ترتیب اجرای تعهدات و تضمین‌های متقابل باقی بماند، حتی توافق اولیه بر سر توقف درگیری‌ها نیز ممکن است با دشواری روبه‌رو شود.
از این منظر، نقش احتمالی چین می‌تواند فراتر از انتقال پیام میان طرفین باشد و به تسهیل مذاکرات، جلب حمایت بازیگران منطقه‌ای و کمک به شکل‌گیری چارچوبی برای اجرای تعهدات گسترش یابد؛ البته تحقق چنین نقشی به میزان پذیرش پکن از سوی طرف‌های درگیر بستگی دارد.
آمریکا کارش تمومه