تحلیل روانشناختی یک عکس تاریخی: «شوخی» عجیب صدام!

به گزارش تابناک ،عکسی که مشاهده میکنید شاید در نگاه اول یک شوخی ساده مرد عرب دشداشه پوشی با همسرش باشد باشد اما مرور و دقت عکس نکته های دیگری را روشن می‌کند ، این فقط یک عکس یادگاری خانوادگی از دیکتاتور بغداد نیست .

ین عکس دهه ۱۹۶۰ (دوران نامزدی یا اوایل ازدواج) صدام حسین جوان با همسر اولش ساجده طلفاح (دخترعمویش) است.

صدام درست در لحظه ای که عکاس نامشخص ، خواسته شاتر دوربین را بچکاند، سلاح کمری اش را روی  با لبخند، اسلحه را به شقیقه ساجده گرفته و ساجده با چهره‌ای معذب و ترسیده، دستش را بالا برده. بسیاری این را «شوخی» می‌نامند، اما این عکس دقیقاً نمادی از  «صدام بودن صدام» است که بعد‌ها جهان را به لرزه درآورد. این ژست ظاهراً بی‌ضرر، در واقع پنجره‌ای شفاف به شخصیت پیچیده و خطرناک اوست.

این حرکت فراتر از یک شوخی ساده است. از منظر روانشناسی، چندین لایه عمیق دارد:

-نمایش سلطه و کنترل مطلق: حتی در فضای خصوصی و عاطفی (عکس دو نفره با همسر)، صدام نیاز دارد قدرت را به نمایش بگذارد. اسلحه به عنوان نماد مرگ و خشونت، مستقیماً به سر شریک زندگی‌اش نشانه رفته. این نشان‌دهنده دیدگاه ابزاری به روابط انسانی است؛ دیگران (حتی نزدیک‌ترین افراد) ابزار‌هایی برای تأیید شخصیت  او هستند.

ویژگی‌های سادیستیک (Sadistic)  لذت بردن (یا حداقل بی‌تفاوتی) نسبت به ترس و ناراحتی ساجده. مطالعات روانشناختی نشان می‌دهد صدام به شدت در اختلال شخصیت سادیستیک امتیاز بالا گرفته است. او نه تنها از خشونت ابزاری استفاده می‌کرد، بلکه گاهی از ایجاد رعب و وحشت لذت می‌برد.

کمبود همدلی (Empathy Deficit) دیگر مشخصه این عکس است و  یک ویژگی کلیدی نارسیسیسم بدخیم (Malignant Narcissism) صدام قادر نبود درد، ترس یا ناراحتی دیگران را به درستی درک کند، چون  ناخوداگاه آسیب‌دیده‌اش این اجازه را نمی‌داد.

-طنز تاریکی در این عکس دیده می‌شود این «شوخی» الگویی از رفتار او در تمام عمر بود؛ ترکیب خشونت با لبخند، تهدید با شوخی. بعد‌ها همین الگو در مصاحبه‌ها، سخنرانی‌ها و حتی اعدام‌ها دیده شد.

اما ریشه اصلی روانشناختی این ژست عجیب و خطرناک،  «خود زخمی»  صدام (Wounded Self) در کودکی است.پروفایل‌های اطلاعاتی و تحقیقات آکادمیک ریشه این رفتار را در کودکی پرترومای صدام می‌بینند:

- پدرش پیش از تولدش مرد. مادر صدام دچار افسردگی شدید شد، اقدام به خودکشی کرد و حتی سعی در سقط جنین او داشت. پس از تولد، او را نخواست و به برادرش (خیرالله طلفاح) سپرد. در سه‌سالگی به مادر بازگشت که با نامادری خشن و کتک‌زن ازدواج کرده بود. صدام مورد سوءاستفاده روانی و جسمی قرار گرفت.

- دکتر جرولد پست (بنیانگذار مرکز تحلیل شخصیت و رفتار سیاسی CIA) این را «خود زخمی» نامید. صدام برای جبران این تحقیر عمیق، به گرندیوزیتی (خودبزرگ‌بینی مرضی)  روی آورد. او خود را با شخصیت های تاریخی و  به خصوص صلاح‌الدین ایوبی مقایسه می‌کرد و عراق را امتداد وجود خودش می‌دید ، جمله و شعار آشنای حزب بعث : «صدام عراق است، عراق صدام است»

شخصیت صدام بر اثر این اسیب ها منجر به نارسیسیسم بدخیم شد: ترکیبی از نارسیسیسم پاتولوژیک، ویژگی‌های آنتی‌سوشیال (ضداجتماعی)، پارانوئید (بدگمان) و پرخاشگری بدون مهار.

پژوهش های آکادمیک نشان می‌دهد پروفایل شخصیتی و الگوی روانشناختی صدام حسین با هیتلر همبستگی بسیار بالایی (۰.۷۹) داشت، با این تفاوت که ویژگی سادیستیک در صدام قوی‌تر بود.

در تحلیل سازمان سیا از شخصیت صدام آمده است:صدام را «دیوانه خاورمیانه» نمی‌دانست، بلکه «محاسبه‌گر خطرناک» توصیف کرد.  صدام  فقط به خودش وفادار بود.

این عکس تاریخی از جوانی صدام حسین دهه ۶۰ دقیقاً لحظه‌ای است که «خود زخمی» هنوز در حال تبدیل شدن به «دیکتاتور مطلق» بود. همان ژستی که در عکس عروسی/نامزدی دیده می‌شود، بعد‌ها در مقیاس ملی تکرار شد: ترساندن، سلطه، حذف تهدید‌ها (حتی درون خانواده) و لذت از نمایش قدرت.

عکس صدام ، یک  «شوخی» ساده نبود. نشانه اولیه یک شخصیت بود که روابط انسانی را میدان نبرد می‌دید، ترس را ابزار کنترل می‌دانست و هرگز نتوانست زخم کودکی‌اش را التیام بخشد.

شما درباره صدام و این عکس عجیب و تاریخی چه فکر می‌کنید ؟