نام را جایگزین نکنید؛ نشانی در شان رهبر شهید بنا کنید

به گزارش خبرنگار سرویس اجتماعی تابناک، تصمیم شورای شهر مشهد برای تغییر نام خیابان دانشگاه، میدان شریعتی و بولوار کوهسنگی با اختلافات نظارتی و حقوقی روبه‌رو شده و موضوع به مراجع بالاتر ارجاع یافته است. این ماجرا، فراتر از یک اختلاف اداری، فرصتی برای بازاندیشی در شیوه تصمیم‌گیری نهادهای عمومی است؛ شیوه‌ای که گاهی به جای حل مسئله، صورت مسئله تازه‌ای می‌سازد.

باز هم گزینه اول

اصل ماجرا روشن است: بزرگداشت نام و یاد رهبر شهید، اقدامی ضروری،  ارزشمند و نیازمند تدبیر، دقت و شأنی متناسب با جایگاه ایشان است. اما آیا تغییر نام یک خیابان شناخته‌شده، نخستین و بهترین راه برای تحقق این هدف است؟ آیا هر جا نامی از پیش وجود دارد، باید آن را برداشت و نامی دیگر جایگزین کرد؟ اساساً این چه منطق ناگواری است که برای گرامیداشت شخصیتی بزرگ، به جای خلق یک مکان شایسته، سراغ حذف نامی می‌رویم که سال‌ها با خاطره، هویت و زندگی روزمره مردم پیوند خورده است؟

مسئله فقط یک تابلو نیست. نام خیابان‌ها در گذر زمان به بخشی از حافظه جمعی شهر تبدیل می‌شود. یک خیابان ممکن است برای گروهی یادآور دانشگاه، برای دیگری تداعی‌کننده سال‌های جوانی و برای ساکنانش بخشی از هویت محله باشد. تغییر نام، لزوماً به معنای از میان رفتن این خاطرات نیست، اما می‌تواند برای بخشی از جامعه احساس نادیده گرفته شدن یا گسست از گذشته ایجاد کند. در کنار این مسئله، هزینه‌های اجرایی، سردرگمی در نشانی‌ها و دشواری‌های اداری نیز قابل چشم‌پوشی نیست.

نکته مهم‌تر، عادت مدیریتی پناه بردن به گزینه‌های آماده است؛ همان راهی که کمترین زحمت اولیه را دارد، اما الزاماً بهترین نتیجه را به همراه نمی‌آورد. ساخت یک میدان، مجموعه فرهنگی، بوستان، یادمان یا بنایی ماندگار با طراحی شایسته و کارکرد عمومی، به برنامه‌ریزی، اعتبار، هماهنگی و اراده مدیریتی نیاز دارد. تغییر نام یک معبر، در مقایسه با چنین اقداماتی، راهی ساده‌تر و کم‌دردسرتر به نظر می‌رسد. مدیریت کارآمد باید به دنبال یافتن بهترین راه و ارزشمندترین آن باشد.

نشانی ماندگار بسازید

اگر توان و جسارت انجام کاری درخور نام رهبر شهید وجود دارد، چرا مکانی ارزشمند و متناسب با این نام بنا نکنیم که از همان آغاز، همه چیز مشخص باشد و شان ارزشها نیز حفظ شود؟ چرا فضایی عمومی، فرهنگی یا یادمانی طراحی نشود که مردم نه از سر اجبار اداری، بلکه با احساس تعلق و احترام، نام ایشان را بر آن ببینند؟ نام‌گذاری چنین مکانی از آغاز، می‌تواند به جای قرار دادن دو نام در برابر یکدیگر، خاطره‌ای تازه به حافظه شهر بیفزاید. رهبر شهید ما چنان نام بزرگی هستند که نشانی از ایشان، می تواند هویتی تاریخی و ادامه دار بدانجا ببخشد تا این که همه چیز را در تغییر نام یک خیابان خلاصه کنیم.

شوراها و مدیران شهری باید از بازی مکرر با هویت خیابان‌ها و محلات فاصله بگیرند و به سوی خلق ارزش‌های تازه مبتنی بر حل مساله مردم و استقبال عمومی حرکت کنند. هر تصمیمی، حتی اگر با نیتی محترم اتخاذ شود، صرفاً به دلیل نیت آن از پیامدهای اجتماعی مصون نیست. گاه ممکن است اقدامی با هدف تکریم انجام شود، اما به دلیل انتخاب نادرست روش، به کدورت و اختلاف بینجامد؛ پیامدی که برای بزرگداشت شخصیتی با چنین جایگاهی، ضرورتی ندارد.

حرمت نام رهبر شهید اقتضا می‌کند که برای پاسداشت آن، بیش از همیشه سنجیده و آینده‌نگر باشیم. قرار نیست هر یادبود تازه‌ای با حذف یک نام قدیمی آغاز شود.  بزرگداشت واقعی در ساختن است، نه جایگزین کردن؛ در پیوند دادن است، نه زمینه‌سازی برای فاصله‌ها. پاسداشت چنین نام بزرگی، زحمت و حرمت دارد. پس لطفا دنبال بدون زحمت‌ترین گزینه نباشید.

یادآوری می‌شود تقریبا همزمان با انتشار این تحلیل، طی خبری دیگر ، دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب در پاسخی رسمی به نامه شهرداری مشهد اعلام کرد با نامگذاری مکان‌هایی که دارای نام رایج و باسابقه هستند، به نام حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای رضوان‌الله‌علیه موافقت ندارد.