دروغی به‌نام «تضمین قبولی»؛ این موسسات "رشته"تان را پنبه می‌کنند
به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، سایه‌ای سیاه بر دیوارِ آرزوها؛ سایه‌ای که نامش «تضمین قبولی» است؛ افسانه‌ای دروغین که هر سال، هزاران خانواده و داوطلب را به کامِ خود می‌کشد.
بازار سیاهِ اضطراب
انتخاب رشته، آخرین ایستگاه مسیر طاقت‌فرسای کنکور است؛ جایی که یک تصمیم چندساعته، می‌تواند آینده تحصیلی و شغلی یک جوان را برای همیشه تغییر دهد. همین حساسیت، این بازه کوتاه را به میدانِ پرخطری برای سوءاستفاده تبدیل کرده است. هر سال همزمان با انتشار کارنامه‌ها، موجی از تماس‌ها، پیامک‌ها و تبلیغات فریبنده آغاز می‌شود. در این میان، افرادی با لبخندهای زهرآلود و وعده‌های رنگارنگ، آرامش خانواده را به بازی می‌گیرند. آن‌ها خوب می‌دانند که در این روزها، اضطراب، بهترین طعمه است.
سه ضلعِ یک مثلثِ خطرناک
چرا این حوزه این‌قدر آسیب‌پذیر است؟ به اعتقاد کارشناسان سه عامل، این میدان را به بهشت کلاهبرداران تبدیل کرده است: نخست، اضطراب و فشار روانی خانواده‌ها که در روزهای پایانی مهلت انتخاب رشته به اوج می‌رسد و قدرت قضاوت را از آن‌ها می‌گیرد؛ دوم، پیچیدگی فنی فرایند و دفترچه‌های چندصدصفحه‌ای که بسیاری از والدین توان تحلیل آن را ندارند؛ و سوم، امید به میان‌بُر؛ این باور خطرناک که با پرداخت پول می‌توان از مسیر عادی جلو افتاد. ترکیب این سه، شکافی عمیق ایجاد می‌کند که مجرمان به‌راحتی از آن سوءاستفاده می‌کنند.
نقاب‌های فریب
الگوهای اصلی این کلاهبرداری‌ها در سال‌های گذشته تکرار شده و شناخته‌شده است. «تضمین قبولی»؛ رایج‌ترین شیوه، وعده پذیرش در رشته یا دانشگاه خاص در ازای دریافت مبلغی قابل توجه است. علیرضا مکبری، مدرس دانشگاه معتقد است این وعده از پایه بی‌اعتبار است، چون نتیجه انتخاب رشته تنها بر اساس رتبه، سهمیه و ظرفیت واقعی تعیین می‌شود و هیچ‌کس — حتی با ادعای «ارتباط با سازمان سنجش» — نمی‌تواند پذیرش را تضمین کند. «جعل و دست‌کاری کارنامه»؛ برخی سودجویان ادعا می‌کنند می‌توانند کارنامه، رتبه یا سهمیه را «اصلاح» کنند. این ادعا نه‌تنها دروغ است، بلکه در صورت هرگونه دست‌کاری واقعی، خودِ داوطلب نیز در معرض ابطال نتیجه و محرومیت قرار می‌گیرد. «تغییر رشته یا دانشگاه پس از پذیرش»؛ وعده انتقال به رشته دلخواه پس از قبولی، از دیگر ترفندهای پرتکرار است که معمولاً به هیچ نتیجه‌ای نمی‌رسد. «خدمات به‌ظاهر قانونی»؛ بخش دیگری از سوءاستفاده‌ها زیر پوشش «مشاوره انتخاب رشته» رخ می‌دهد؛ از مشاوره‌های گران‌قیمت و بی‌کیفیت تا فروش برنامه‌ها و نرم‌افزارهای تقلبی که فقط برای جمع‌آوری اطلاعات شخصی طراحی شده‌اند. و در نهایت، «فیشینگ و سرقت اطلاعات»؛ پیامک‌ها و لینک‌های جعلی که خود را شبیه سامانه‌های رسمی جا می‌زنند و داوطلبان را به صفحاتی هدایت می‌کنند که اطلاعات هویتی، رمز و حتی مبلغ پرداختی را می‌ربایند.
زنگ‌های هشدار
نهادهای مسئول هر سال پیش از آغاز بازه انتخاب رشته هشدار می‌دهند. سازمان سنجش بارها تأکید کرده که تمام مراحل انتخاب رشته صرفاً از طریق سامانه رسمی و در موعدهای اعلام‌شده انجام می‌شود. پلیس فتا نیز با اشاره به پرونده‌های متعدد، نسبت به کلاهبرداری‌های اینترنتی و پیامکی هشدار داده است. با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد این هشدارها در برابر حجم تبلیغات فریبنده کافی نبوده است. گویی صدای هشدار، در غوغای وعده‌های دروغین گم می‌شود.
خانواده‌ها، سنگر اول
مکبری می‌گوید: آگاهی، اولین سدّ دفاعی است. خانواده‌ها باید بدانند که هیچ راه میان‌بُری برای قبولی وجود ندارد و هر وعده تضمین، قطعاً فریب است. وب می‌گوید: ضروری است اطلاعات و اخبار فقط از منابع رسمی پیگیری شود، به هیچ‌وجه پول یا مدارک در اختیار افراد دیگر قرار نگیرد، لینک‌های پیامکی باز نشود و درباره خدمات مشاوره نیز اعتبار و مجوز ارائه‌دهنده بررسی گردد.
مافیای پشت پرده
اما بار اصلی این مسئله نباید تنها بر دوش خانواده‌ها بیفتد. کلاهبرداری‌های انتخاب رشته پدیده‌ای ساختاری است و به برخورد ساختاری نیاز دارد. مکبری، مدرس دانشگاه می‌گوید: در پشت پرده این بازار، مافیایی سازمان‌یافته شکل گرفته که نه تنها از اضطراب خانواده‌ها تغذیه می‌کند، بلکه با ایجاد شبکه‌های پیچیده تبلیغاتی و جعل عنوان نهادهای رسمی، اعتماد عمومی را نشانه گرفته است. این مافیا، با سوءاستفاده از خلأهای نظارتی، هر سال دام‌های خود را پهن‌تر می‌کند. لازم است نهادهای نظارتی و انتظامی با پایش فعال تبلیغات، شناسایی و مسدودسازی سایت‌ها و صفحات شبکه‌های اجتماعی متخلف، برخورد قاطع با فروشندگان وعده تضمین قبولی، و شفاف‌سازی کامل فرایند وارد میدان شوند.
نظارت بر مراکز مشاوره، الزام به دریافت مجوز و پاسخ‌گویی آن‌ها، و ایجاد سازوکار سریع برای گزارش‌دهی و پیگیری شکایت‌ها، می‌تواند فاصله میان هشدار و اقدام را پر کند. همچنین انتشار عمومی اسامی مراکز و افراد فاقد مجوز، در چارچوب ضوابط قانونی، می‌تواند به افزایش آگاهی عمومی کمک کند.
چرا کسی کاری نمی‌کند؟
در نهایت، مسئله انتخاب رشته فقط یک موضوع آموزشی نیست؛ موضوعی است که با عدالت آموزشی و اعتماد عمومی گره خورده است. تا زمانی که این حوزه به‌اندازه کافی نظارت نشود، هر سال شاهد تکرار آسیب به خانواده‌هایی خواهیم بود که تنها می‌خواستند آینده فرزندشان را بسازند. حمایت از این خانواده‌ها وظیفه‌ای مشترک میان مسئولان، مدارس و نهادهای نظارتی است.
مکبر می‌گوید: خانواده‌ها باید بدانند هیچ فرد یا مؤسسه‌ای نمی‌تواند بدون مبنای قانونی، قبولی قطعی یا تضمینی در یک رشته و دانشگاه را وعده دهد. هرچه وعده بزرگ‌تر و غیرواقعی‌تر باشد، ضرورت بررسی آن نیز بیشتر است. بازار انتخاب رشته نیازمند اعتماد است و این اعتماد زمانی شکل می‌گیرد که هم خانواده‌ها آگاه باشند و هم نهادهای مسئول، نظارت جدی، مستمر و قابل مشاهده‌ای بر فعالیت فعالان این حوزه داشته باشند.
