سامانه‌پاسخگوی زیرمیزی، خودش پاسخگو نیست!
به گزارش خبرنگار سرویس اجتماعی تابناک، مرکز نظارت بر درمان وزارت بهداشت از مردم خواسته است موارد درخواست «زیرمیزی» و دریافت وجه بالاتر از تعرفه را از طریق سامانه ۱۹۰ گزارش کنند؛ اما بررسی «تابناک» نشان می‌دهد همین مسیر معرفی‌شده برای شکایت، دست‌کم در زمان بررسی، عملاً برای ثبت گزارش قابل استفاده نبوده است.
خبرنگار ما برای بررسی امکان ثبت شکایت، با یک شماره تلفن همراه وارد سامانه شد، اما کد ورود پیامکی ارسال نشد. در مرحله بعد، با شماره تلفن و اپراتور دیگری نیز آزمایش تکرار شد، اما این بار سامانه با پیام «خطای سرور رخ داده است، لطفاً بعداً تلاش کنید» مواجه شد و امکان ادامه فرایند وجود نداشت.
البته ممکن است اختلال سامانه مقطعی بوده است؛ اما پرسش اینجاست که آیا پدیده زیرمیزی اینقدر داستانی مبهم و عجیب و غریب دارد و بر مسئولان مشخص نیست داستان از چه قرار است؟
زیرمیزی پدیده‌ای تازه و استثنا در کشور نیست و سامانه ۱۹۰ و مسیرهای دیگر ارتباطی نیز سال‌هاست به عنوان یکی از مسیرهای گزارش تخلفات معرفی می‌شود. با این حال، هنوز مردم با همان مسئله قدیمی مواجه‌اند و هر بار نیز تعدادی پرونده تشکیل می دهد اما نهایتا چیزی که جامعه حس می کند، تکرار مکررات و کارهای نه چندان اثرگذار است.
وزارت بهداشت ضمن این که از شهروندان خواسته است موارد درخواست وجه خارج از تعرفه را از طریق سامانه ۱۹۰، مراجعه به ادارات نظارت بر درمان دانشگاه‌های علوم پزشکی یا مکاتبه با مرکز نظارت و اعتباربخشی امور درمان گزارش کنند، اعلام کرده که در صورت اثبات تخلف، متخلف علاوه بر بازگرداندن وجه، ممکن است با جریمه‌ای معادل دو تا ۵۰ برابر مبلغ اضافه‌دریافتی و همچنین مجازات‌های انتظامی نظام پزشکی مواجه شود.
در ظاهر، پیام روشن است: زیرمیزی غیرقانونی است، مردم گزارش کنند و دستگاه نظارتی برخورد خواهد کرد. اما اگر مسئله را یک قدم عمیق‌تر نگاه کنیم، یک پرسش اساسی شکل می‌گیرد: آیا واقعا مسئولان آمار واقعی و میزان درگیری ملموس مردم با این پدیده را نمی‌دانند؟ یا قرار است به همان نسبت سازی با کل سیستم سلامت و ارائه عدد بین ۵ تا ۷ درصد اکتفا کنند.
در همین اطلاعیه از مردم خواسته شده است «گزارش و مستندات» ارائه کنند. این عبارت از نظر حقوقی قابل فهم است، اما از منظر سیاستگذاری سلامت، یک مشکل جدی دارد: ماهیت زیرمیزی به‌گونه‌ای است که اساساً تلاش می‌شود ردپای آن باقی نماند.
پزشکی که قرار است مبلغی خارج از تعرفه دریافت کند، طبیعتاً انگیزه‌ای برای صدور رسید، ثبت مبلغ در پرونده، درج آن در صورتحساب بیمارستان یا انتقال وجه از مسیر رسمی ندارد. بیمار نیز در بسیاری از موارد در شرایط عادی قرار ندارد؛ ممکن است برای یک عمل جراحی ضروری، درمان فرزند، بیماری جدی یا یک وضعیت اضطراری به پزشک مراجعه کرده باشد و نگران باشد که اعتراض، شکایت یا امتناع از پرداخت، رابطه درمانی او را به خطر بیندازد.
در چنین شرایطی، از بیمار خواستن که بعداً «مدرک» ارائه کند، تا حدی شبیه این است که از قربانی یک تخلف پنهان انتظار داشته باشیم در همان لحظه وقوع تخلف، برای اثبات جرم پرونده‌سازی کند.
این مسئله البته به معنای آن نیست که شکایت مردمی بی‌فایده است. اتفاقاً سامانه‌های گزارش‌دهی مردمی در بسیاری از نظام‌های سلامت یکی از ابزارهای مهم کشف تخلف هستند. مشکل از جایی آغاز می‌شود که شکایت مردمی از یک ابزار نظارتی به اصلی‌ترین ابزار کشف تخلف تبدیل شود.
مسئله مهم‌تر: واقع موضوع زیرمیزی انچنان مبهم است که نظام نظارت باید منتظر شکایت بیمار بماند؟
زیرمیزی نیاز به ذره‌بین ندارد. نیاز به اراده برخورد دارد.
