«طرح‌تان» را به زباله‌دان بفرستید، سطل‌های زباله‌ را برگردانید/ ریخت تهران و کرج چگونه به هم ریخت+تصاویر

طرح‌های جمع‌آوری سطل‌های زباله یا همان قفسه های فلزی ویزه زباله ههای اهالی، از مقابل ساختمان‌ها و معابر، بار‌ها به مثابه جراحی ناقص ظاهر شده‌اند. اما نتایح این طرح ها امروز چیست؟

به گزارش سرویس اجتماعی تابناک،  از دوران شهرداری حناچی با بخشنامه پایلوت انتقال مخازن به داخل مجتمع‌ها برای جلوگیری از زباله‌گردی کودکان، تا سال‌های پس از اعتراضات ۱۴۰۱ که سطل‌ها به دلایل امنیتی جمع‌آوری شدند، و حتی طرح‌های اخیر در منطقه ۱۸ تهران برای «حذف فیزیکی مخازن» در محلاتی، چون شادآباد، شمس‌آباد و نوروزآباد. هدف اعلام‌شده، صیانت از محیط زیست، کاهش شیرابه، جلوگیری از سرریز و ارتقای سلامت شهروندان بوده؛ اما نتیجه اغلب، منظره‌ای تلخ از کیسه‌های زباله رها‌شده در پیاده‌روها، پراکندگی در خیابان‌ها و دسترسی آسان حیوانات ولگرد.

 

شهروندان تهرانی در سال‌های اخیر بار‌ها شاهد انباشت زباله در برخی محله‌ها بوده‌اند. معاون خدمات شهری شهرداری تهران در توضیحات مختلف به مسائل امنیتی، مدیریت ترافیک در اعتراضات و تلاش برای جمع‌آوری از درب منازل اشاره کرده، اما منتقدان می‌گویند اجرای ناقص این طرح‌ها، بدون تأمین زیرساخت کافی و هماهنگی با واقعیت زندگی آپارتمان‌نشینی فشرده، چهره شهر را مخدوش کرده است. مخازن مکانیزه جدید نصب شده، اما در بسیاری نقاط کافی نبوده و شهروندان مجبور به حمل زباله در ساعات مشخص یا رهاسازی در گوشه‌ها شده‌اند. این وضعیت نه تنها زیبایی بصری را نابود کرده، بلکه بوی تعفن، هجوم حشرات و تهدید سلامت عمومی را به همراه داشته است.

در این میان، شرایط در کرج – به عنوان نزدیک‌ترین همسایه و دروازه پایتخت – اغلب بدتر و پررنگ‌تر جلوه کرده است. طرح جمع‌آوری سطل‌های زباله مقابل ساختمان‌ها در مهر ۱۳۹۹ توسط معاون خدمات شهری شهرداری کرج اعلام شد: شهروندان می‌بایست رأس ساعت ۹ شب زباله‌ها را به مخازن مکانیزه معابر برسانند. سطل‌های قدیمی ضدعفونی و تحویل مالکان می‌شد تا انباشت روزانه، زباله‌گردی، پاره شدن کیسه‌ها توسط حیوانات و انتشار شیرابه کنترل شود. اما واقعیت، داستان دیگری روایت کرد.

 

چند ماه پس از اجرا، کوچه‌ها و خیابان‌های کرج به صحنه‌ای آشفته از زباله‌های پراکنده تبدیل شدند. چهره شهر نامرتب‌تر و زشت‌تر از قبل، آلودگی تصویری و بهداشتی شدید، و پخش زباله تا وسط معابر. مطالبه مردمی آذرماه همان سال خطاب به شهردار وقت کرج، دقیقاً این مشکلات را فریاد زد: «دسترسی حیوانات به زباله‌ها و پخش شدنشان در کوچه‌ها». کارزار‌های مردمی ، از جمله درخواست بازگشت سطل‌ها به همراه مدل‌های دردار برای جلوگیری از ورود جانوران و نصب سطل‌های تفکیک از مبدأ، موج زد. کمبود مخازن مکانیزه، تأخیر در نصب و عدم پاسخگویی کافی به حجم زباله روزانه، نارضایتی را به اوج رساند. حتی یک سال پس از طرح، گزارش‌ها از کمبود سطل در محلات پرجمعیت کرج حکایت داشتند.

 

این تجربه در تهران و کرج، الگویی تکراری از تصمیم‌گیری‌های شهری را نشان می‌دهد که هرچند با استدلال‌های منطقی آغاز می‌شوند – کاهش زباله‌گردی، تسهیل نظافت، کنترل بهداشتی –، اما در عمل، به دلیل ناکافی بودن زیرساخت‌ها، عدم مطالعات میدانی دقیق و نادیده گرفتن رفتار واقعی شهروندان، نتیجه معکوس می‌دهند. در تهران، با وجود تلاش‌هایی برای نصب مخازن جدید و طرح‌های حذف در معابر اصلی، مشکلات محلی همچنان پابرجاست. در کرج اما، به نظر می‌رسد شدت بی‌نظمی بیشتر بوده؛ گویی غیبت سطل‌های محلی، خلأ بزرگ‌تری ایجاد کرده و انضباط سابق کوچه‌ها را کاملاً برهم زده است.

شهروندان هر دو شهر، با صدای رسا و مستمر مطالبه می‌کنند: احیای قفسه‌ها و سطل‌های زباله مقابل ساختمان‌ها. سطل‌های استاندارد دردار، همراه با آموزش تفکیک زباله از مبدأ، نصب مخازن مکمل هوشمند در نقاط پرتردد، و جمع‌آوری منظم از درب منازل در ساعات مناسب، می‌تواند تعادلی هوشمند و پایدار ایجاد کند. تجربه برخی محله‌ها که سطل‌ها را حفظ کرده یا هوشمندانه مدیریت کرده‌اند، نشان‌دهنده امکان موفقیت است.

 

در پایتخت و شهر‌های بزرگ، چنین بی‌نظمی شایسته نیست. مدیران شهری که خود را خادم مردم می‌دانند، موظف‌اند با صداقت به میدان بیایند: مطالعات جامع، نظرسنجی  از شهروندان، تأمین بودجه کافی برای تجهیزات دردار و مکانیزه، و اجرای طرحی ترکیبی که هم نظم بصری را بازگرداند و هم مشکلات بهداشتی را حل کند. بازگشت به سطل‌های منظم، عقب‌گرد نیست؛ بلکه گام هنرمندانه‌ای به سوی شهری پاکیزه، سالم و درخور شأن پایتخت است.