اختصاصی تابناک/ متن دو گزارش محرمانه آژانس درباره وضعیت برنامه هستهای ایران بعد از حملات/ «فقط به نیروگاه بوشهر دسترسی داریم»
به گزارش سرویس بین الملل تابناک، آژانس بین المللی انرژی اتمی روز پنج شنبه ۱۴ خرداد (چهارم ژوئن) دو گزارش درباره برنامه هسته ای ایران در میان اعضای شورای حکام آژانس توزیع کرده است.
در این دو گزارش که به رویت خبرنگار تابناک رسیده است یک گزارش ناظر به تعهدات برجامی ایران تحت عنوان «راستی آزمایی و نظارت در جمهوری اسلامی ایران (GOV/۲۰۲۵/۷۱)» و گزارش دیگر ناظر بر تعهدات پادمانی ایران تحت عنوان «اجرای موافقتنامه پادمانی NPT و مفاد مرتبط با آن از قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد در جمهوری اسلامی ایران» است.
گزارش ناظر به تعهدات برجامی مدعی است: «از زمان حملات نظامی ژوئن ۲۰۲۵، آژانس تداوم آگاهی خود را در رابطه با موجودیهای اعلامشده پیشین مواد هستهای ایران در تمامی تأسیسات هستهای متأثر از حملات ژوئن ۲۰۲۵ از دست داده است و از زمان آغاز حملات در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، تداوم آگاهی خود را در رابطه با موجودیهای اعلامشده مواد هستهای ایران در تمامی تأسیسات هستهای اعلامشده آن از دست داده است.»
همچنین در گزارش ناظر به تعهدات پادمانی ایران ادعا شده که آژانس از میان تاسیسات هسته ای ایران صرفا به نیروگاه اتمی بوشهر دسترسی دارد.
این دو گزارش مطابق روند آژانس در خصوص برنامه هستهای به شمار میرود که یکی گزارش مدیر کل آژانس به اعضای شورای حکام در خصوص چگونگی تطابق ایران با تعهدات ذیل برجام است و دیگری در خصوص تطابق ایران با تعهدات پادمانهای آژانس و فطعنامههای شورای امنیت.
در این راستا، یک گزارش با عنوان «راستی آزمایی و نظارت در جمهوری اسلامی ایران (GOV/۲۰۲۵/۷۱)» دربارهٔ اجرای تعهدات هستهای ایران در چارچوب برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) و همچنین موضوعات مرتبط با راستی آزمایی و نظارت در ایران، با توجه به قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰۱۵) شورای امنیت سازمان ملل متحد است. این گزارش تحولات پس از گزارش قبلی مدیرکل مورخ ۲۷ فوریه ۲۰۲۶ را پوشش میدهد.
در ماده ۱۰ این گزارش (بخش C) آمده است: در تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، ایالات متحده آمریکا و اسرائیل حملات نظامی دیگری را علیه ایران انجام دادند که شامل تأسیسات هستهای و نیز کارخانه تولید آب سنگین در خُنداب و کارخانه تولید اورانیوم در اردکان بود. در نتیجه، آژانس انجام فعالیتهای راستی آزمایی خود در ایران را مطابق با موافقتنامه پادمانی NPT متوقف کرد.
در بندهای ۱۱ و ۱۲ این گزارش تصریح شده:
۱۱. در طول دوره گزارششده (گزارش مدیر کل آژانس در روز ۲۷ فوریه یک روز قبل از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران) آژانس هیچ گونه فعالیت راستیآزمایی میدانی در ایران مطابق با موافقتنامه پادمانی NPT انجام نداد که به موجب آن بتواند اجرای تعهدات هستهای ایران تحت برجام را نیز راستیآزمایی و نظارت کند. از فوریه ۲۰۲۱، هیچ فعالیت نظارتی و راستیآزمایی از سوی آژانس در ایران، مطابق با آنچه در برجام تعیین شده، انجام نشده است. در نتیجه، توانایی آژانس برای راستیآزمایی و نظارت بر اجرای تعهدات هستهای ایران تحت برجام به شدت محدود شده است. اطلاعات مندرج در جدول زیر در طول دوره گزارش بدون تغییر باقی مانده است:
۱۲. آژانس بر اساس اندازهگیریهای پیشین و محاسبات محافظهکارانه محاسبه کرده است که تمام عناصر سوخت قبلاً پرتودهیشده راکتور تحقیقاتی تهران در ایران دارای نرخ دز حداقل ۱ رم در ساعت (در فاصله یک متری در هوا) هستند، به جز یک مجموعه سوخت کنترلی و یک مجموعه سوخت آزمایشی، و بنابراین از انباشت اورانیوم غنیشده مستثنی باقی ماندهاند. همچنین تا تاریخ ۲۲ دسامبر ۲۰۲۵، ۱۱ عنصر سوخت تازه پرتودهینشده در راکتور تحقیقاتی تهران وجود داشت.
همچنین خلاصه این گزارش (بخش D) که در بندهای ۱۳ تا ۱۷ درج شده به قرار زیر است:
۱۳. در طول دوره گزارش، آژانس هیچ گونه فعالیت راستیآزمایی میدانی مطابق با موافقتنامه پادمانی NPT انجام نداد که به موجب آن بتواند اجرای تعهدات هستهای ایران تحت برجام را نیز راستیآزمایی و نظارت کند. با توجه به اینکه ایران بیش از پنج سال پیش اجرای تعهدات هستهای خود تحت برجام را متوقف کرده است، آژانس هیچ اطلاعاتی برای گزارش در مورد وضعیت فعلی اجرای هیچیک از تعهدات هستهای ایران تحت برجام در اختیار ندارد.
۱۴. از زمان حملات نظامی ژوئن ۲۰۲۵، آژانس تداوم آگاهی خود را در رابطه با موجودیهای اعلامشده پیشین مواد هستهای ایران در تمامی تأسیسات هستهای متأثر از حملات ژوئن ۲۰۲۵ از دست داده است و از زمان آغاز حملات در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، تداوم آگاهی خود را در رابطه با موجودیهای اعلامشده مواد هستهای ایران در تمامی تأسیسات هستهای اعلامشده آن از دست داده است.
۱۵. همانطور که پیشتر گزارش شد، آژانس تداوم آگاهی خود را در رابطه با تولید و موجودی فعلی سانتریفیوژها، روتورها و دمهای فلزی، آب سنگین و کیک زرد نیز از دست داده است که قابل بازیابی نمیباشد.
۱۶. ایران اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی خود را در فوریه ۲۰۲۱ متوقف کرد. بنابراین، از آن تاریخ به بعد، ایران اظهارنامههای بهروزی ارائه نداده است و آژانس نتوانسته است به هیچ مکان یا موقعیت دیگری در ایران دسترسی تکمیلی داشته باشد.
۱۷. مدیرکل بهروزرسانی این موضوع را به گونهای که مناسب تشخیص دهد، به شورای حکام ادامه خواهد داد، مگر اینکه شورا تصمیم دیگری اتخاذ کند.
به گزارش تابناک، علاوه بر گزارش مورد اشاره که به تعهدات برجی ایران مرتبط بود، مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی (رافائل گروسی) گزارش دیگری تحت عنوان «اجرای موافقتنامه پادمانی NPT و مفاد مرتبط با آن از قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد در جمهوری اسلامی ایران» به شورای حکام آژانس ارائه کرده است.
این گزارش که ناظر به تعهدات پادمانی (و نه برجامی) ایران است مشتمل بر یک مقدمه، پیشینه، تحولات جدید و خلاصه است. در مقدمه (بند ۱) این گزارش آمده است:
۱. این گزارش مدیرکل آژانس به شورای حکام (شورا) و همزمان به شورای امنیت سازمان ملل متحد (شورای امنیت)، همانطور که شورای حکام در قطعنامه GOV/۲۰۲۵/۷۱ مورخ ۲۰ نوامبر ۲۰۲۵ درخواست کرده بود، دربارهٔ اجرای موافقتنامه پادمانی NPT و مفاد مرتبط با قطعنامههای شورای امنیت (قطعنامههای ۱۶۹۶ (۲۰۰۶) , ۱۷۳۷ (۲۰۰۶) , ۱۷۴۷ (۲۰۰۷) , ۱۸۰۳ (۲۰۰۸) , ۱۸۳۵ (۲۰۰۸) and ۱۹۲۹ (۲۰۱۰)) در جمهوری اسلامی ایران است.
این گزارش در ادامه با ارائه یک پیشنیه به تحولات جدید میپردازد که در بندهای ۱۶ تا ۱۹ منعکس شده است که به قرار زیر است:
۱۶. در تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، ایالات متحده آمریکا و اسرائیل حملات نظامی دیگری را علیه ایران انجام دادند که شامل برخی از تأسیسات هستهای نیز میشد. در نتیجه، آژانس انجام فعالیتهای راستیآزمایی در ایران را متوقف کرد.
۱۷. در تاریخ ۳ مارس ۲۰۲۶، آژانس بر اساس تحلیل خود از تصاویر ماهوارهای موجود در بازار تجاری مشاهده کرد که ساختمانهای ورودی تأسیسات تغلیظ سوخت در نطنز آسیب دیدهاند. در تاریخهای ۱۲ و ۲۱ مارس ۲۰۲۶، ایران آژانس را از حملات به سایت هستهای نطنز مطلع ساخت. آژانس از طریق تحلیل تصاویر ماهوارهای موجود در بازار تجاری، آسیب به ساختمانهای غیرمرتبط با هستهای دیگری را در این سایت مشاهده کرد. در تاریخهای ۴، ۱۷ و ۲۴ مارس ۲۰۲۶ و ۲۷ آوریل ۲۰۲۶، ایران آژانس را از حملات به سایت نیروگاه هستهای بوشهر مطلع کرد. آژانس از طریق تحلیل تصاویر ماهوارهای موجود در بازار تجاری مشاهده کرد که سازهای در فاصله تقریبی ۳۵۰ متری از رآکتور نیروگاه هستهای بوشهر آسیب دیده است. در تاریخ ۲۹ مارس ۲۰۲۶، آژانس از طریق تحلیل تصاویر ماهوارهای موجود در بازار تجاری مشاهده کرد که کارخانه تولید آب سنگین در خُنداب، ⁸ که ایران گزارش کرده بود در تاریخ ۲۷ مارس ۲۰۲۶ مورد حمله قرار گرفته است، آسیب شدیدی دیده است.
۱۸. در طول دوره گزارش، آژانس با ایران در خصوص ارائه گزارشهای مورد نیاز و دسترسی ایران مطابق با موافقتنامه پادمانی NPT و با در نظر گرفتن شرایط حاکم، تعامل داشته است.
۱۹. در تاریخهای ۱–۳ ژوئن ۲۰۲۶، آژانس با همکاری ایران، یک بازرسی و بازدید طراحی اطلاعاتی را در نیروگاه هستهای بوشهر به عنوان بخشی از فعالیت سهماهه منظم راستیآزمایی خود در این تأسیسات، و همچنین بازدیدهای طراحی اطلاعاتی اولیه از اطلاعات طراحی بهروزرسانیشده برای واحدهای ۱، ۲ و ۳ نیروگاه هستهای بوشهر انجام داد.
این گزارش مفصل در ادامه به تطابق ایران با پادمان پرداخته و مواردی، چون تاسیسات اعلام شده؛ موارد مرتبط با غنی سازی؛ فعالیتهای بازفرآوری؛ پروژههای مرتبط با آب سنگین و تبدیل اورانیوم و تولید سوخت (یا: ساخت سوخت) را مورد بررسی قرار داده است.
پس از این بررسی گزارش میآورد:
E. مسائل حلنشده پادمانی
E.۱. ارزیابی جامع
۳۶. گزارش مدیرکل مورخ ۳۱ مه ۲۰۲۵ یک «ارزیابی جامع و بهروز در مورد وجود یا استفاده احتمالی از مواد هستهای اعلامنشده در ارتباط با مسائل برجسته گذشته و حال در مورد برنامه هستهای ایران» ارائه کرد. این گزارش تعدادی از مسائل حلنشده پادمانی را شناسایی کرد که به طور خاص مربوط به موارد زیر است: اعلام نکردن مواد هستهای و فعالیتهای مرتبط با هستهای در مکانهای اعلامنشده از سوی ایران؛ وجود احتمالی مواد هستهای اعلامنشده در ایران؛ و همکاری محدود ایران با آژانس برای حل و فصل مسائل پادمانی باقیمانده. مگر اینکه و تا زمانی که ایران به آژانس در حل این مسائل کمک کند، آژانس قادر نخواهد بود تضمینی ارائه دهد که برنامه هستهای ایران منحصراً صلحآمیز است.
E.۲. قطعنامه شورای حکام
۳۷. شورای حکام گزارش مدیرکل را بررسی کرد و در تاریخ ۱۲ ژوئن ۲۰۲۵ قطعنامه GOV/۲۰۲۵/۳۸ را تصویب کرد که در آن شورای حکام، از جمله:
• تشخیص داد که «تعداد زیادی از موارد عدم پایبندی ایران به تعهدات خود از سال ۲۰۱۹ مبنی بر ارائه همکاری کامل و به موقع به آژانس در مورد مواد و فعالیتهای هستهای اعلامنشده در مکانهای متعدد اعلامنشده در ایران، همانطور که در سند GOV/۲۰۲۵/۲۵ شرح داده شده است، عدم پایبندی به تعهدات خود تحت موافقتنامه پادمانی محسوب میشود» (بند عملیاتی ۳).
• مطابق با ماده ۱۹ موافقتنامه پادمانی NPT ایران تشخیص داد که «آژانس قادر نیست تأیید کند که هیچ گونه انحرافی از مواد هستهای صورت نگرفته است» (بند عملیاتی ۴).
• تصمیم خود را مجدداً تأکید کرد که «به منظور اطمینان از راستیآزمایی عدم انحراف مواد هستهای، ضروری و فوری است که ایران برای انجام تعهدات قانونی خود اقدام کند» (بند عملیاتی ۷).
• از ایران خواست که «عدم پایبندی خود به موافقتنامه پادمانی خود را فوراً اصلاح کند» (بند عملیاتی ۱۰)؛ و • تصمیم گرفت که همچنان به بررسی این موضوع ادامه دهد (بند عملیاتی ۱۳).
E.۳. تحولات اخیر
۳۸. در طول این دوره گزارش، ایران در مورد مسائل حلنشده پادمانی که در گزارش مدیرکل، سند GOV/۲۰۲۵/۲۵، شرح داده شده است، با آژانس تعامل نداشته است.
در خلاصه این گزارش ناظر به تعهدات پادمانی ایران آمده است:
۳۹. آژانس نه اطلاعاتی در مورد وضعیت مواد هستهای اعلامشده، تأسیسات و مکانهای خارج از تأسیسات خود برای مقاصد پادمانی از ایران دریافت کرده است و نه به هیچیک از آن تأسیسات و مکانهای خارج از تأسیسات برای انجام فعالیتهای راستیآزمایی میدانی دسترسی داشته است، به استثنای نیروگاه هستهای بوشهر. بنابراین، به استثنای نیروگاه هستهای بوشهر، آژانس قادر به انجام مسئولیتهای پادمانی خود تحت موافقتنامه پادمانی NPT در تأسیسات هستهای اعلامشده در ایران نبوده و در نتیجه نمیتواند وضعیت این تأسیسات و مواد هستهای مرتبط را برای مقاصد پادمانی تأیید کند.
۴۰. به طور مشخص، آژانس نمیتواند تأیید کند که:
• آیا ایران تمام فعالیتهای مرتبط با غنیسازی، از جمله تحقیقات و توسعه را متوقف کرده است یا خیر؛
• آیا ایران تمام فعالیتهای بازفرآوری را متوقف کرده است یا خیر؛
• اندازه انباشت اورانیوم ایران چقدر است؛
• آیا ایران کار بر روی تمام پروژههای مرتبط با آب سنگین را متوقف کرده است یا خیر؛
• موجودی سانتریفیوژها و تجهیزات مرتبط ایران چقدر است.
علاوه بر این، ایران نه کد اصلاحی ۳.۱ از بخش کلی ترتیبات فرعی را اجرا میکند و نه پروتکل الحاقی را. همچنین، با توجه به عدم تمایل مستمر ایران به حل و فصل مسائل حلنشده پادمانی، آژانس نگرانیهای حلنشدهای در مورد وجود احتمالی مواد و فعالیتهای هستهای اعلامنشده در ایران دارد.
۴۱. مدیرکل به ایران تأکید کرده است که اجرای مؤثر موافقتنامه پادمانی NPT که همچنان به قوت خود باقی است، امری ضروری و فوری است و ایران به هیچ وجه نمیتواند اجرای آن را به حالت تعلیق درآورد.
۴۲. در حالی که آژانس اذعان دارد حملات نظامی به تأسیسات و سایتهای هستهای ایران شرایط بیسابقهای ایجاد کرده است، انجام فعالیتهای راستیآزمایی توسط آژانس در ایران بدون تأخیر و مطابق با موافقتنامه پادمانی NPT و همچنین طبق الزامات مندرج در مفاد مرتبط قطعنامههای شورای امنیت و شورای حکام، حیاتی است. در این راستا، آژانس از همکاری ایران در تسهیل فعالیتهای اخیر راستیآزمایی در نیروگاه هستهای بوشهر قدردانی میکند.
۴۳. ایران تنها کشور غیرهستهای معاهده NPT است که اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد ایزوتوپ U-۲۳۵ را تولید و انباشته کرده است، به گونهای که تا زمان حملات نظامی در ژوئن ۲۰۲۵، مقدار ۴۴۰.۹ کیلوگرم از آن را انباشته کرده بود. عدم دسترسی آژانس برای راستیآزمایی اورانیوم با غنای بالا و پایین اعلامشده پیشین برای نزدیک به یک سال – که طبق رویه استاندارد پادمانی مدتهاست باید انجام میشد – موضوعی نگرانکننده از نظر اشاعه و همچنین پایبندی به موافقتنامه پادمانی NPT است. از دست رفتن تداوم آگاهی آژانس نسبت به تمام مواد هستهای اعلامشده پیشین در تأسیسات متأثر در ایران باید با فوریت فوقالعادهای مورد رسیدگی قرار گیرد.
۴۴. مدیرکل خاطرنشان میسازد که بار دیگر ایران در طول این دوره گزارش در مورد مسائل حلنشده پادمانی با آژانس تعامل نداشته است.
۴۵. مدیرکل از ایران میخواهد که به منظور تسهیل اجرای کامل و مؤثر پادمانها در ایران مطابق با موافقتنامه پادمانی NPT و اجرای مفاد مرتبط قطعنامههای شورای امنیت و شورای حکام، به طور سازنده با آژانس تعامل کند.
۴۶. مدیرکل حمایت کامل خود را از مذاکرات در حال انجام با هدف یافتن راهحلی قابل قبول برای طرفین در مورد مسائل مرتبط با برنامه هستهای ایران تکرار میکند و آمادگی خود را – از طریق توانمندی راستیآزمایی و نظارت آژانس – برای حمایت از یک توافق نهایی ابراز میدارد. مدیرکل مجدداً قانع بودن خود را ابراز میکند که مشکل دیرینه و بحرانهای مکرر پیرامون این مسائل باید از طریق یک توافق دیپلماتیک بادوام و قابل راستیآزمایی حل و فصل شود.
۴۷. مدیرکل به گزارشدهی به موقع و مناسب ادامه خواهد داد.
