هیچ ائتلاف منطقهای جلوی ایران و متحدان منطقه ای آنرا نگرفته است/ مصر به عربستان در جنگ یمن کمک میکند؟
به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، الجزیره در گزارشی به بررسی احتمال همکاری مصر و عربستان در جنگ یمن پرداخته است و معتقد است ائتلافهای منطقهای نتوانسته جلوی ایران و متحدان منطقهای آنرا بگیرد. گزارش ها حاکی از آن است با تسلط بیشتر بر دریای سرخ و تنگه باب المندب، انصارالله یمن نیازی به موشکهای پیشرفته یا پهپادهای دوربرد ندارد.
دیدار اخیر محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، با عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، در این هفته در لحظهای بسیار حساس برای هر دو کشور صورت گرفت. تنها چند روز پیش از دیدار سهشنبه، انصارالله یمن سواحل دریای سرخ یمن را تصرف کردند و کنترل قابلتوجهی بر تنگه بابالمندب، دروازه جنوبی کانال سوئز، به دست آوردند.
این امر منجر به یک کارزار هوایی عربستان بر فراز یمن و حملات مکرر حوثیها به زیرساختهای نفتی پادشاهی شد. تحلیلگران میگویند ریاض به دنبال کمک برای محافظت از پادشاهی و کشتیرانی دریای سرخ است و مصر که درآمد کانال سوئز آن به همان ترافیک وابسته است، شریکی بدیهی به شمار میرود.
بیشتر بخوانید:
- انصارالله یمن نیازی به موشکهای پیشرفته یا پهپادهای دوربرد ندارد/ کام عربستان تلخ شد
- چرا عربستان کمک اسرائیل برای جنگ با انصارالله یمن را نمیپذیرد؟/ نیروهای وابسته به عربستان فروپاشیدهاند
روابط دوجانبه در حال تعمیق، پیامدهای قابلتوجهی برای منطقه دارد؛ از درگیریهای یمن و سودان تا روابط نزدیک مصر با امارات متحده عربی و پیمان دفاعی جدید عربستان با ترکیه و پاکستان.
هدف سفر محمد بن سلمان به مصر
عبدالمنعم سعید، عضو مجلس سنای مصر که به محافل تصمیمگیری در قاهره نزدیک است، به الجزیره گفت که این سفر ابعاد سیاسی، اقتصادی، راهبردی و نظامی دارد.
او گفت که این سفر در حالی صورت میگیرد که ایران درگیریهای منطقهای را از طریق آنچه او «نمایندگان» آن مینامد، که مهمترین آنها حوثیها هستند، تشدید کرده است. به گفته او، پیشروی آنها مستقیماً اقتصاد مصر و کانال سوئز را تهدید کرد.
سعید بر ضرورت تفکر راهبردی و نظامی مشترک میان مصر و عربستان سعودی تأکید کرد که بهعنوان یک بازدارنده قوی در برابر گروههای تحت حمایت ایران از عراق تا یمن عمل کند.
او افزود که مصر مشتاق است از اعمال کنترل ایران و متحدانش بر منطقه، بهویژه بر ترافیک دریایی در دریای سرخ، با توجه به پیامدهای مستقیم آن بر کانال سوئز، جلوگیری کند.
آندریاس کریگ، مدرس ارشد کینگز کالج لندن، گفت که قاهره بهطور فزایندهای یک فضای امنیتی پیوسته از کانال سوئز تا بابالمندب را میبیند. به گفته او، اگر این دروازه جنوبی غیرقابلاعتماد شود، مصر کشتیرانی، ارز سخت و اهرم راهبردی خود را از دست خواهد داد.
او در ایمیلی به الجزیره گفت: «من فکر میکنم قاهره اکنون علاقه بسیار قوی به همکاری ماهوی با عربستان سعودی در زمینه امنیت دریای سرخ دارد.»
نظم جدید عربی
در آستانه این دیدار، محمد صلاح ابو همیلا، رئیس کمیته امور عربی در مجلس نمایندگان مصر، به الجزیره گفت که سفر ولیعهد سعودی ممکن است نقشه راه جدیدی برای همکاری سیاسی و راهبردی در مورد تعدادی از مسائل عربی و منطقهای تولید کند.
به گفته او، اتحاد بین دو ملت بهعنوان سنگ بنای ساخت یک نظم جدید عربی عمل خواهد کرد — نظمی قویتر، منسجمتر و قادر به حفظ منافع خود و دفاع از آرمانهای عادلانه خود. مهمترین مسائل، امنیت دریای سرخ و آزادی ناوبری بینالمللی خواهد بود، اما مسئله فلسطین و اوضاع یمن، لیبی و سودان را نیز در بر خواهد گرفت.
بیانیهای که پس از این دیدار از دفتر السیسی منتشر شد نیز تأیید کرد که «روابط میان مصر و عربستان سعودی تنها میتواند در چارچوب عربی نمونه باشد» و امنیت مصر و خلیج فارس را به هم پیوند داد.
طارق فهمی، استاد روابط بینالملل در دانشگاه قاهره، به الجزیره گفت که عربستان سعودی پس از آنکه واکنش ایالات متحده به تشدید تنشهای حوثی کمتر از انتظار پادشاهی بود، بهطور فزایندهای در چارچوب عربی عمل میکند.
گزارشها حاکی از آن است که عربستان از دولت ترامپ درخواست کمک نظامی برای مبارزه با این گروه تحت حمایت ایران کرده، اما ترامپ رد کرده است. نه عربستان سعودی و نه ایالات متحده رسماً در این باره اظهار نظر نکردهاند.
امنیت دریای سرخ
در جریان این دیدار و پس از آن، هیچ جزئیاتی از همکاری نظامی مشخص بین دو کشور اعلام نشد. با این حال، مصر از قبل عضو اتحادی به رهبری عربستان برای امنیت دریایی دریای سرخ است که در ماه اوت راهاندازی شد. این گروه به دنبال نگرانیهای بینالمللی مبنی بر اینکه حوثیها میتوانند بابالمندب را ببندند در حالی که ایران تنگه هرمز را تحت کنترل دارد، ایجاد شد.
این اتحاد که سند مؤسس آن بر ماهیت صرفاً دفاعی آن تأکید دارد، تاکنون اقدام نظامی علیه حوثیها انجام نداده است. این گروه نیز پس از پیشرویهای اخیر خود اقداماتی برای بستن کشتیرانی انجام نداده است.
کریگ میگوید همکاری نظامی عربستان و مصر احتمالاً شامل تبادل اطلاعات، نظارت دریایی، حفاظت از کشتیرانی تجاری و هماهنگی بیشتر در اطراف دریای سرخ خواهد بود. اما به گفته او، یک «سقف بسیار سخت» برای میزان درگیری مصر در داخل یمن وجود دارد. «ترجیح مصر دفاع از سیستم دریایی بدون مسئولیتپذیر شدن در قبال یمن خواهد بود.»
حافظه تاریخی احتمالاً در این ترجیح نقش دارد. در دهه ۱۹۶۰، جمال عبدالناصر، رهبر مصر، دهها هزار سرباز مصری را برای مشارکت در جنگ داخلی یمن شمالی فرستاد؛ تلاشی طولانی و پرهزینه که نتایج اندک و تلفات زیادی به همراه داشت. کریگ گفت: «یمن به مصر آموخت که یک مداخله بهظاهر محدود میتواند خیلی سریع به یک تله راهبردی تبدیل شود.»
همگرایی گستردهتر
تحلیلگران میگویند جای تعجب نیست که دو کشور در این لحظه به دنبال تعمیق همکاری باشند. جنگ ایران تنها جدیدترین — و شاید بزرگترین — مورد در مجموعهای از بحرانهای منطقهای است که دو دولت خود را تقریباً همسو با یکدیگر در قبال آنها یافتهاند.
در ژانویه، چند هفته پیش از آغاز جنگ، السیسی با فیصل بن فرحان آل سعود، وزیر خارجه عربستان، در قاهره دیدار کرد. پس از آن، ریاستجمهوری مصر گفت که دو کشور دیدگاههای «یکسان» در مورد راهحلهای بحرانهای منطقهای دارند که بر حفظ وحدت و حاکمیت دولتها متمرکز است.
به گزارش سازمان اطلاعات دولتی مصر این موضوع روز سهشنبه تکرار شد، زمانی که دو طرف «تأکید کردند که هر تهدیدی برای وحدت و تمامیت ارضی سودان، خطری برای امنیت جمعی مصر، عربستان سعودی و همه کشورهای منطقه است».
کریگ گفت: «هر دو از تجزیه دولتها و ظهور شبهنظامیان، جنبشهای جداییطلب و بازیگران فروملی تحت حمایت خارجی عمیقاً ناراحت هستند. شما میتوانید این را در سودان، لیبی، سومالی و بهطور فزاینده در یمن ببینید.»
با این حال، این چشمانداز راهبردی برای منطقه با ترجیحات و سیاستهای ابوظبی در تضاد بوده است. آن دیدار پیش از جنگ میان السیسی و شاهزاده فیصل تنها چند روز پس از آن برگزار شد که عربستان حملاتی را علیه یک گروه جداییطلب تحت حمایت امارات در یمن آغاز کرد؛ اقدامی که بهطور گسترده بهعنوان رد ابوظبی تلقی شد.
امارات مدتهاست به حمایت از گروه شورشی نیروهای پشتیبانی سریع در سودان متهم است که یک جنگ داخلی ویرانگر با پیامدهای منفی برای امنیت مصر را پیش میبرد. قاهره از تلاشهای خارطوم برای مبارزه با این گروه و بازگرداندن حاکمیت خود حمایت کرده است. امارات اتهامات مبنی بر ارائه حمایت نظامی، لجستیکی، مالی یا سیاسی به نیروهای پشتیبانی سریع را رد کرده است.
در همان زمان، امارات بهمراتب بزرگترین سرمایهگذار در اقتصاد مصر است. در سال ۲۰۲۵، سرمایهگذاری خالص آن در این کشور بیش از دو برابر دومین سرمایهگذار بزرگ، یعنی ایالات متحده بود.
کریگ میگوید: «اینجاست که رقابت عربستان و امارات برای مصر دشوار میشود. قاهره نمیخواهد بین عربستان سعودی و امارات یکی را انتخاب کند.»
در عوض، کریگ انتظار دارد مصر تفکیکگری کند و در مسائل امنیتی طرف ریاض را بگیرد، در حالی که روابط اقتصادی خود را با ابوظبی حفظ میکند. به گفته او، ریاض «نیازی ندارد قاهره علناً به ابوظبی حمله کند»، بلکه میخواهد مصر از جغرافیا، اطلاعات و نفوذ خود برای دشوارتر کردن برخی راهبردهای منطقهای استفاده کند.
محدودیتهای چندجانبه
نیاز فوری عربستان سعودی به مهار پیامدهای جنگ آمریکا و ایران، آن را به استقبال از تعداد فزایندهای از شرکا و متحدان سوق داده است.
از زمان آغاز جنگ، این کشور توافق دفاع مشترک مکه را برای گنجاندن ترکیه در یک پیمان دفاع متقابل دوجانبه که با پاکستان داشت، امضا کرده است. اتحاد چندجانبه امنیت دریایی برای دریای سرخ را سازماندهی کرده، تضمینهایی از ایالات متحده و اتحادیه اروپا جسته و توافق دفاعی با اوکراین امضا کرده است.
با این حال، تحلیلگران میگویند این اقدامات بیشتر شکل داشته تا کارکرد. آنها نه ایران و متحدان منطقهای آن را از انجام حملات مستقیم به پادشاهی بازداشتهاند و نه متحدان یمنی را برای مهار حوثیها توانمند کردهاند.
به نظر میرسد دیدار سهشنبه بهطور تلویحی فقدان یک راهحل نظامی آماده برای یمن را به رسمیت شناخته است. مصر از «تلاشها برای دستیابی به یک راهحل سیاسی جامع و پایدار برای بحران یمن» حمایت کرد. با این حال، این اقدامات ممکن است نشاندهنده نوعی از معماری امنیتی باشد که پس از پایان جنگ پدیدار خواهد شد.
متحدان منطقه ای 