میلیاردها تومان اعتبار نفت؛ چرا پروژهها هنوز نیمهتمام هستند؟
به گزارش خبرنگار تابناک در استان کهگیلویه و بویراحمد، بررسی مباحث مطرحشده در ششمین جلسه شورای برنامهریزی و توسعه کهگیلویه و بویراحمد نشان میدهد بخش قابل توجهی از اعتبارات مسئولیتهای اجتماعی نفت، با وجود گذشت چند سال از تعریف برخی پروژهها، هنوز به مرحله جذب کامل نرسیده است؛ موضوعی که از یک سو به فرآیند پرداخت و ساختار اعتباری شرکتهای نفتی و از سوی دیگر به سهم اعتبارات استانی، عملکرد دستگاههای اجرایی و نحوه مدیریت پروژهها بازمیگردد.
۴۶.۳ درصد اعتبارات هنوز جذب نشده است
بر اساس گزارش ارائهشده در این نشست، مجموع اعتبارات مربوط به مصوبات سفر دولت سیزدهم و اعتبارات مسئولیت اجتماعی نفت به حدود ۴ هزار و ۶۶۰ میلیارد تومان میرسد که تاکنون ۲ هزار و ۵۰۷ میلیارد تومان آن جذب شده است؛ یعنی حدود ۵۳.۷ درصد منابع.
به بیان دیگر، هنوز حدود ۴۶.۳ درصد از این منابع تعیینتکلیف و جذب کامل نشده است؛ رقمی که در شرایط اقتصادی فعلی و با توجه به افزایش مستمر هزینههای اجرای پروژههای عمرانی، نمیتوان آن را صرفاً یک عدد حسابداری تلقی کرد.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد نیز در همین نشست، با اشاره به اختلاف میان پیشرفت فیزیکی و پیشرفت ریالی پروژهها، تأکید کرد که در مجموع پروژههای مسئولیت اجتماعی نفت، پیشرفت فیزیکی حدود ۸۳ درصد گزارش شده، اما میزان جذب ریالی حدود ۵۵ درصد است؛ فاصلهای که به اعتقاد وی نیازمند بررسی جدی است.
مسئله فقط «پول نفت» نیست
یکی از نکات مهم این نشست آن بود که مدیران دستگاههای اجرایی تقریباً یک روایت مشترک از مشکلات داشتند: نفت بخشی از اعتبار پروژه را پرداخت میکند، اما پرداخت بخش دیگری از منابع را به رسیدن پروژه به مراحل مشخصی از پیشرفت، بهویژه مراحل پایانی و قابل بهرهبرداری، منوط میکند.
این مسئله در پروژههای راه، مدرسه، ورزش، درمان، آب و برخی طرحهای عمرانی دیگر مطرح شد.
برای نمونه، برخی مدیران اعلام کردند صورتوضعیتهای پروژهها ارسال شده، اما پرداخت منابع به دلیل ساختار شکست اعتباری یا قرار گرفتن پروژه در مرحلهای که هنوز امکان پرداخت سهم بعدی وجود ندارد، متوقف مانده است.
در مقابل، نمایندگان شرکت نفت نیز تأکید کردند صورتوضعیتهای دارای شرایط لازم در حال پرداخت است و در مواردی که پرداخت انجام نشده، باید مشخص شود مشکل از نقص مدارک، فرآیند دستگاه اجرایی، ساختار قرارداد یا سایر موانع است.
این اختلاف دیدگاه، یک نکته مهم را روشن میکند: مسئله مسئولیت اجتماعی نفت در استان صرفاً کمبود اعتبار نیست؛ بلکه فرآیند تبدیل اعتبار مصوب به پروژه قابل بهرهبرداری نیز خود به یک گلوگاه تبدیل شده است.
پروژههایی که اعتبار دارند، اما هنوز حرکت نکردهاند
یکی از جدیترین اعداد مطرحشده در جلسه، وجود ۶۹ پروژه با پیشرفت فیزیکی صفر بود.
این پروژهها مجموعاً حدود ۷۴۴ میلیارد تومان اعتبار دارند و در چند دستگاه اجرایی پراکندهاند.
البته «جذب صفر» الزاماً به معنای تعطیل بودن همه این پروژهها نیست؛ ممکن است پروژه از محل دیگری در حال اجرا باشد یا هنوز صورتوضعیتی برای آن ایجاد نشده باشد. با این حال، وقتی پروژهای مدت قابل توجهی از زمان ابلاغ اعتبار گذشته و همچنان هیچ جذب ریالی از محل مسئولیت اجتماعی نفت ندارد، نمیتوان از کنار آن به سادگی عبور کرد.
سؤال اساسی اینجاست که چرا چنین پروژههایی در فهرست طرحهای مسئولیت اجتماعی قرار گرفتهاند، اما پس از گذشت زمان، هنوز وارد چرخه واقعی اجرا نشدهاند؟
۸۸۱ پروژه؛ آیا فهرستها بیش از ظرفیت اجرا شدهاند؟
بر اساس گزارش استاندار، حدود ۸۸۱ پروژه در چارچوب اعتبارات مسئولیت اجتماعی تعریف شده است.
تعدد پروژهها در ظاهر میتواند نشانه گستردگی خدمات اجتماعی نفت در استان باشد، اما در عمل میتواند یک آسیب جدی نیز ایجاد کند؛ منابع محدود میان صدها پروژه خرد توزیع میشود و نتیجه آن، پروژههایی است که سالها اعتبار میگیرند، اما به بهرهبرداری نمیرسند.
در چنین شرایطی، شاید مسئله اصلی دیگر «چقدر اعتبار داریم؟» نباشد، بلکه این باشد که اعتبار موجود را روی چند پروژه و با چه اولویتی هزینه کنیم؟
پیشنهاد مطرحشده در جلسه برای تدوین یک بسته جامع مسئولیت اجتماعی نفت دقیقاً میتواند پاسخی به همین مشکل باشد؛ یعنی به جای اینکه هر دستگاه یا شهرستان به صورت جداگانه پروژهای را مطالبه کند، مجموعه نیازها در قالب یک بسته واحد، بر اساس سند آمایش سرزمین، برنامه توسعه استان و اولویتهای واقعی مناطق تنظیم شود.
پایان پروژههای نیمهتمام؛ اولویت یا تقسیم منابع جدید؟
یکی دیگر از مسائل مهم مطرحشده، وجود پروژههایی است که به پیشرفتهای ۷۰ تا ۸۰ درصدی رسیدهاند، اما برای تکمیل آنها اعتبار باقیمانده آزاد نشده است.
مدیران دستگاهها در جلسه اعلام کردند بخشی از منابع نفت تا رسیدن پروژه به مراحل نهایی پرداخت نمیشود و در مقابل، تکمیل پروژه نیز به منابع نیاز دارد.
این وضعیت یک چرخه معیوب ایجاد میکند:
اعتبار کامل پرداخت نمیشود؛ پروژه متوقف یا کند میشود؛ پیمانکار مطالبات خود را دریافت نمیکند؛ اجرای پروژه طولانی میشود؛ هزینه تمامشده افزایش مییابد و در نهایت برای تکمیل همان پروژه باید اعتبار بیشتری اختصاص پیدا کند.
به همین دلیل، یکی از مهمترین تصمیمات مدیریتی در این حوزه میتواند تمرکز منابع جدید بر پروژههای نیمهتمامی باشد که با تزریق یک اعتبار مشخص، امکان بهرهبرداری آنها فراهم میشود.
مسئولیت اجتماعی نفت نیازمند «نقشه راه» است
استاندار در این نشست خواستار آن شد که فهرست پروژههای پیشنهادی مسئولیت اجتماعی در سامانه مربوط ثبت، بررسی و پس از تأیید شورای برنامهریزی، به عنوان فهرست رسمی پروژهها دنبال شود.
این رویکرد اگر به درستی اجرا شود، میتواند یکی از مشکلات قدیمی این حوزه را کاهش دهد؛ یعنی پایان دادن به پروژههایی که صرفاً به دلیل پیگیری بیشتر یک دستگاه، شهرستان یا فرد وارد فهرست اعتبارات میشوند.
در واقع، مسئولیت اجتماعی نفت زمانی میتواند اثر واقعی خود را در توسعه استان نشان دهد که از حالت «پروژهمحوری پراکنده» به سمت برنامهمحوری و اولویتبندی توسعهای حرکت کند.
سهم استان هم باید همزمان با سهم نفت پرداخت شود
در بخش دیگری از مباحث جلسه، مدیران دستگاهها بارها به یک مشکل مشترک اشاره کردند: بخشی از پروژهها علاوه بر اعتبار نفت، به سهم دولتی یا استانی نیز نیاز دارند.
اگر سهم نفت پرداخت شود، اما سهم متناظر استان تأمین نشود، پروژه در عمل نمیتواند به مرحلهای برسد که امکان آزادسازی بخش بعدی منابع را پیدا کند.
بنابراین، اگر قرار است مسئولیت اجتماعی نفت به عنوان یک اهرم توسعهای عمل کند، لازم است سهمهای مکمل آن نیز از ابتدا در برنامه مالی پروژه دیده شود؛ در غیر این صورت، اعتبار نفت نیز ممکن است در پروژهای متوقف شود که منابع لازم برای تکمیل آن وجود ندارد.
یک هشدار درباره پروژههایی که سالها طول میکشند
در جلسه شورای برنامهریزی، موضوع طولانی شدن قراردادهای عمرانی نیز مطرح شد؛ جایی که استاندار نسبت به پروژههایی که قراردادهای چندماهه آنها به چند سال تبدیل میشود، هشدار داد.
این موضوع در پروژههای مسئولیت اجتماعی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا تأخیر در اجرای پروژه فقط به معنای عقب افتادن زمان بهرهبرداری نیست، بلکه با افزایش قیمت مصالح، دستمزد، تعدیل و هزینههای پیمانکاری، همان اعتبار اولیه دیگر قدرت خرید سابق را نخواهد داشت.
بنابراین، اگر قرار است منابع نفتی به توسعه زیرساختهای استان کمک کند، سرعت اجرا، کیفیت اجرا و مدیریت منابع باید همزمان مورد توجه قرار گیرد.
حالا وقت انتخاب است
آنچه از مجموع مباحث این نشست میتوان برداشت کرد این است که کهگیلویه و بویراحمد در حوزه مسئولیت اجتماعی نفت بیش از آنکه با کمبود «عنوان پروژه» مواجه باشد، با انباشت پروژههای متعدد و ضرورت تعیین تکلیف آنها روبهروست.
از یک سو، حدود ۴ هزار و ۶۶۰ میلیارد تومان اعتبار در این حوزهها تعریف شده و بیش از ۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان آن جذب شده است؛ از سوی دیگر، هنوز بخش قابل توجهی از منابع باقی مانده و دهها پروژه نیز با جذب صفر یا پیشرفت پایین در فهرست قرار دارند.
در چنین شرایطی، تدوین بسته جامع مسئولیت اجتماعی نفت میتواند فرصتی برای تغییر مسیر باشد؛ به شرط آنکه این بسته صرفاً به یک فهرست جدید از پروژهها تبدیل نشود.
استان اکنون بیش از هر چیز به اولویتبندی، تعیین تکلیف پروژههای بلاتکلیف، تأمین سهمهای مکمل، کوتاه کردن فرآیندهای اداری، هماهنگی با شرکتهای نفتی و نظارت مستمر بر اجرای پروژهها نیاز دارد.
در پایان، اگر قرار است مسئولیت اجتماعی نفت سهمی واقعی در توسعه کهگیلویه و بویراحمد داشته باشد، معیار موفقیت آن نباید میزان اعتبار ابلاغشده یا تعداد پروژههای ثبتشده باشد؛ معیار واقعی، تعداد پروژههایی است که با همین منابع به سرانجام میرسند و مردم میتوانند نتیجه آن را در زندگی خود ببینند.
