ایران بر مدار یک استراتژی جدید حرکت میکند / پیمان عربستان، ترکیه و پاکستان عملی نمیشود / جنگ اخیر محاسبات امنیتی ایران را تغییر داد

فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، در گفتوگوی تفصیلی با خبرنگار پارلمانی تابناک، به تشریح مهمترین تحولات امنیتی و سیاسی پس از جنگ پرداخت؛ از تغییرات در ساختار فرماندهی و دکترین دفاعی کشور و انتصاب محسن رضایی به دبیری شورای عالی امنیت ملی گرفته تا مذاکرات ایران و عمان درباره تنگه هرمز، احتمال دور جدید درگیری با آمریکا و رژیم صهیونیستی، پیمان دفاعی عربستان، ترکیه و پاکستان و ضرورت بازنگری در برخی روابط راهبردی ایران.
مشروح گفتگوی این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی با تابناک به شرح زیر است:
تابناک: پس از جنگ، آیا تغییری در تقسیم کار میان شورای عالی امنیت ملی، ستاد کل نیروهای مسلح و دولت در مدیریت بحرانهای امنیتی ایجاد شده است؟ به خصوص اینکه در شرایط جنگ، مرز مسئولیت سیاسی، دیپلماتیک و نظامی چقدر روشن بود؟
مالکی: شاید در ذهن دلسوزان نظام و کشور، در ردههای مردمی و چه در حوزههای مدیریتی کلان کشور و نخبگان، این نگرانی وجود داشته باشد که اتفاقاتی که رخ داد، در هیچیک از معادلات نظامی دنیا سابقه نداشته باشد. دشمن صهیونیستی و آمریکایی هم در شهادت رهبر انقلاب، هم در شهادت فرماندهان، دانشآموزان و دانشمندان کشور، به شکلی عمل کرد که یک رکورد تاریخی از خود بر جای گذاشت؛ چون این نوع جنگ در معادلات نظامی هیچگاه مردانه تلقی نمیشود و بهصورت بزدلانه انجام گرفت.
به لطف و عنایت الهی، حضور مصمم و پرانرژی ملت و همچنین انگیزهای که نیروهای مسلح ما در انتقام بابت شهادت مقامات رده بالای کشور پیدا کردند، آن غیرت ایرانی باعث شد که در اداره کشور خلل و خلائی ایجاد نشود.
هرچند ما خسارت سنگینی دیدیم، اما در همان روزهای اول، رهبری نظام توسط مجلس خبرنگار رهبری مشخص و سریعاً برخی از فرماندهان جدید و باانگیزه به کار گرفته شدند. سپس در مرحله سوم که اخیراً اتفاق افتاد، رهبر انقلاب فرماندهان جدید، خصوصاً در حوزه ستاد کل نیروهای مسلح را تعیین و همچنین تغییراتی در دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی نیز بوجود آمد.
همه اینها در راستای این بود که چارچوب وظایف هرکدام از ارکان نظام، از جمله شورای عالی امنیت ملی، ستاد کل نیروهای مسلح و مجلس شورای اسلامی، مشخص شود.
انتصابات جدید، اختلاف نظرها میان مجلس و شعام را از بین برد
اگر اختلاف نظرهایی در موضوعات مختلف در برخی جهات میان مجلس و شورای عالی امنیت ملی، از جمله قانون تنگه هرمز یا موضوعات دیگر وجود داشت، با انتصابات جدید و مرزبندیهای قانونی که در قانون اساسی ذکر شده، کشور به سمتی هدایت میشود که خیلی سریع هم بتواند مسیر پیشرفت را ادامه دهد و هم خلأهایی را که در جنگ ۱۲ روزه، خصوصاً در حوزههای اطلاعاتی، نظامی و حوزههای دیگر داشتیم، برطرف کند. هرچند در جنگ ۴۰ روزه بسیاری از این نگرانیها برطرف شد، اما قطعا در آینده نزدیک با تسلط بیشتری در مقابل هرگونه تهدیدی خواهیم ایستاد.
تابناک: با انتصاب فرماندهان جدید نیروهای مسلح، آیا در دکترین دفاعی کشور هم تغییری ایجاد شده یا این تغییرات صرفاً ناظر بر جایگزینی فرماندهان است؟ مشخصاً آیا اولویت جدیدی برای پدافند، جنگ الکترونیک یا مقابله با حملات ترکیبی تعیین شده است؟
مالکی: این سؤال هوشمندانهای است به لحاظ اینکه از چندی قبل، بعد از محاصره دریایی توسط آمریکا و بعد از تفاهمنامهای که توسط روسای جمهور ایران و آمریکا امضا شد و آمریکاییها تفاهمنامه را زیر سوال و مفاد آن را نادیده گرفتند، دکترین نظامی جمهوری اسلامی ایران از حالت بازدارندگی و دفاعی، به سمت دکترین تهاجمی سوق پیدا کرد. به عنوان مثال در جنگ دریایی و در عملیاتهای اردن و عربستان هم شاهد این موضوع بودیم.
با انتصابات جدید ایران در دکترین دفاعی خود تجدیدنظر خواهد کرد
- با انتصاب فرماندهان جدید، قطعاً جمهوری اسلامی ایران از هر جهت در دکترین دفاعی خویش تجدیدنظر خواهد کرد؛ به خصوص در جاهایی که مشکل داریم و با توجه به شناختی که از دشمنان و برنامههای استراتژیکشان که تا کنون در آنها شکست خوردهاند.
- با عنایت به اینکه اکنون به تعبیر صاحبنظران سیاسی و نظامی، ابتکار عمل در دستان جمهوری اسلامی ایران قرار دارد، قطعاً استراتژی در دکترین آینده، با انتصابات جدید بوجود خواهد آمد چرا که فرماندهان جدیدی که منصوب شدهاند، هم باانگیزه هستند، هم باتجربهاند و هم فرماندهانی هستند که در پیچوخمهای انقلاب، تا الان با تجارب بیشتری عبور کردهاند و قطعاً در آینده نزدیک، مسئولیت سنگینی در حراست و در دفاع از کشور، متوجه آنها خواهد بود.
تابناک: طرحی در مجلس در ارتباط با بحث نفوذ در جریان بود و مورد بررسی قرار میگرفت. آخرین وضعیت این طرح به کجا رسید؟
مالکی: این طرح در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در جلسات مختلفی بررسی و یکسری موضوعات در این باره مطرح است که قطعاً بعد از رفع اشکالات، در برای بررسی بیشتر در اختیار صحن علنی پارلمان قرار میگیرد.
تابناک: انتصاب سرلشگر محسن رضایی به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی را چطور ارزیابی میکنید؟ آیا قرار است نقش شورا در سیاستگذاری جنگ و پساجنگ پررنگتر شود؟
مالکی: سرلشگر محسن رضایی چهره شناختهشده ای است و نگاه عمیقی نسبت به مسائل دارد. چه در دوران جنگ تحمیلی هشت ساله و چه در دورههای سازندگی و دورههای بعد از آن، در کشور و در معادلات سیاسی حضور فعال و پررنگی داشته است؛ البته با فرازهایی که معمولاً در کشوری مثل جمهوری اسلامی ایران وجود دارد.
محسن رضایی به دبیرخانه شعام، قوام بیشتری میدهد
به نظر میرسد که دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی با این انتصاب از قوام بیشتری برخوردار میشود و همچنین با توجه به وظایفی که بر عهده دبیرخانه شورا قرار میگیرد، قطعاً باید از نگاه عمیق کارشناسی نسبت به موضوعات کلان، در جهت اتصال حلقههای مختلف ارکان کشور برخوردار باشد. از این بابت، طبیعی است که تجربه چندین ساله سرلشگر رضایی می تواند هم در حوزه دفاعی به نیروهای مسلح با توجه به شناختی که دارد کمک کند و همچنین در موضوعات کلان، یک هماهنگی بیشتری نسبت به نیازهای کشور در وظایف ماموریتی بین ارکان نظام به وجود بیاید.
از طرفی هم دغدغه مجلس کمتر میشود؛ به لحاظ اینکه مجلس وظایف خاص نظارتی خودش را دارد و طبیعی است که با توجه به اینکه ممکن است نگرانیهایی که در شوراهای مختلف کشور وجود داشته باشد، وارد حریم نظارتی مجلس نشوند.
تابناک: اگر آمریکا و رژیم صهیونیستی دوباره به ایران حمله کنند، آیا پاسخ جمهوری اسلامی ایران نسبت به جنگ قبلی از قبل طراحی شده و تفاوت مشخصی با پاسخ قبلی خواهد داشت یا تصمیم درباره نوع پاسخ عمدتاً به شرایط حمله بعدی موکول شده است؟
مالکی: تمامی سناریوهای نظامی و دفاعی در ستاد کل نیروهای مسلح، شورای عالی امنیت ملی و کمیسیون امنیت ملی مجلس در حال بررسی هستند.
به ترفندهای آمریکا در حوزههای دیپلماسی و نظامی سریعاً پاسخ میدهیم
اما نگاه دفاعی کشور نسبت به رصد تاکتیکهای جدید آمریکاییها اینگونه است که اگر قرار باشد هر تاکتیک یا هر ترفندی که آمریکاییها چه در حوزه دیپلماسی و چه در حوزه نظامی پیاده کنند، طبیعی است که خیلی سریع نسبت به آنها پاسخ داده شود.

دکترین مدیریتی کشور تغییر خواهد کرد
سرعت عمل ایران در همه حوزهها نسبت به گذشته کاملاً متفاوت خواهد بود. یعنی بحرانی که اکنون در آمریکا از نظر فکری احساس و در مدیریت سیاسی و نظامی خود دچار ابهام و تزلزل هستند، طبیعی است که برای جمهوری اسلامی ایران بهترین فرصت باشد که دقیقاً این موضوعات را رصد و بر اساس آن عمل کند. لذا دکترین مدیریتی کشور تغییر خواهد کرد و با توجه به جایگاهی که جمهوری اسلامی ایران بعد از جنگ در معادلات امنیتی و سیاسی منطقه و جهان داراست، طبیعی است که بر همان اساس عمل کند.
اکنون موضوع جدی که آمریکاییها در دستور کار دارند بحث مذاکرات است. در این باره ترامپ تاکتیکها و روشهای سنتی و کهنهای از خود نشان میدهد و ایران نسبت به آن مسلط است. همچنین با توجه به نگاه رهبری، نیروهای جدید و باانگیزه در نیروهای مسلح و در سایر بخشها، به عنوان مثال وقتی دشمن قصد داشت از سمت غرب حملات زمینی به ایران انجام دهد، قبل از آنکه بتواند این اقدام را صورت دهد، جمهوری اسلامی ایران با واکنش سریع و دکترین جدید وارد شد و پایگاههایشان را منهدم کرد و در واقع بستری برای ادامه آن حملات باقی نماند.
ایران بر مدار یک استراتژی جدید و هجومی حرکت میکند
این موضوع را به همه جریانها و حتی میز مذاکره هم تعمیم بدهید. ما چندین بار تاکید کردهایم که با آمریکا مذاکره نخواهیم کرد، مگر در صورتی که شروط تفاهمنامه اسلامآباد عملی شود. این یک موضوع اساسی است که پاکستانیها هم به دنبال آن هستند که شروط ایران عملی شود و همچنین بحثی که با عمانیها درباره تنگه هرمز داریم، همه اینها مبین یک واقعیت است؛ اینکه ایران بر مدار یک استراتژی جدید و با دکترین هجومی خود حرکت میکند.
تابناک: شاهد بودیم که آمریکا در جنوب کشور یکسری حملات پراکنده انجام میداد اما این حملات را به کل کشور نکشاند آیا واقعاً توانش را نداشت؟ مهمترین عامل بازدارنده آمریکا برای آغاز جنگ مجدد چه مسائلی بود؛ توان موشکی جمهوری اسلامی ایران، تهدید پایگاههای آمریکا در منطقه، بحث تنگه هرمز یا نگرانی از گسترش جنگ؟
- مالکی: آمریکاییها همه گزینههایی که علیه جمهوری اسلامی ایران روی میز داشتند را عملی کردند و همه آنها نیز به شکست انجامید. یعنی آن طرح ۹ گانه ای که در ابتدا ترامپ داشت، چه حملات دریایی، چه حملات هوایی و چه حملات زمینی، همه اینها به شکست منجر شد؛ این چیزی است که خودشان هم اعتراف کردهاند.
آمریکاییها در جنوب عملیاتی انجام دادند و مدتی مزاحمتهایی برای استانهای جنوب کشور، بندرعباس، چابهار و جاهای دیگر ایجاد کردند. این حملات صرفاً به این خاطر بود که برای حمله زمینی به خارک و چابهار فضا را آماده کنند اما خیلی سریع با واکنش جدی نیروهای مسلح ایران مواجه شدند. همانطور که اشاره کردم، همین حرکت نیز در غرب کشور هم اتفاق افتاد که با واکنش سریع نیروی زمینی ارتش و سپاه مواجه شد.
اما الان به دنبال این هستند که در جامعه تفرقه ایجاد کنند. حتی در مقطعی دیدید که به دنبال این بودند تا فضای جنوب را نسبت به مناطق مرکزی کشور ملتهب کنند، اما مردم خیلی سریع در استانهای جنوبی و حتی در مناطق مرکزی کشور متوجه این دسیسه شدند.
انسجام ملت ایران باعث شد که ترامپ ادعا کند که ما با یک ملت معمولی مواجه نیستیم و این ملت قطعاً دارای ویژگیهای خاصی است. این سناریویی است که آمریکاییها در دستور کار خودشان دارند، معتقدم با تغییرات اساسی، قطعا این توطئه یا فتنه اخیرشان هم خنثی خواهد شد.
دولت و مجلس نباید مشکلات اقتصادی را به یکدیگر پاس بدهند
این نکته را باید به عنوان شاهبیت صحبت هایم مطرح کنم که دولت و مجلس و همه ارکان نظام باید یک فکر اساسی نسبت به معیشت مردم، گرانیها و تورم داشته باشند. این موضوعات آسیبزاست و باید بهطور جدی پیگیری و در نظر گرفته شوند. دولت و مجلس نباید مشکلات را به یکدیگر پاس بدهند.

میان تیمهای اقتصادی پایتخت و استانها فاصله زیادی وجود دارد
آقای پزشکیان باید نگرشی نسبت به تیم اقتصادی دولت داشته باشد. بین تیم اقتصادی پایتخت و استانها فاصله زیادی وجود دارد. در استانها در بسیاری از جاها در بدنه دولت احساس نمیکنند که در شرایط جنگی قرار داریم. توجه به معیشت مردم باید در دستور کار دولت، مجلس و شورای عالی امنیت ملی قرار داشته باشد.
تابناک: موضوع بعد در ارتباط با مذاکرات ایران و عمان است؛ اگر عمان تحت فشار آمریکا بخواهد برای آمریکا نقشی در ترتیبات تردد تنگه هرمز تعریف کند، آیا ایران حاضر است اصل تفاهم با عمان را متوقف کند؟ یعنی عدم حضور آمریکا شرط توافق است یا موضوعی قابل مذاکره؟
ایران به عمان تفهیم کرد که آمریکا نباید در تنگه هرمز حضور داشته باشد
مالکی: آمریکاییها تلاش کردند که در مذاکرات دوجانبه به عنوان کشور ثالث، حضور داشته باشند، اما ایران نسبت به این مسئله گارد گرفت. ابتدا عمانیها هم گاردی در مخالفت با نظر ایران گرفتند؛ یعنی میخواستند آمریکا در این مذاکرات حضور داشته باشد. اما بعد از جلسات متعددی که بین این دو کشور دوست و کلیدی در منطقه صورت گرفت، عمانیها پذیرفتند که این مذاکرات دوجانبه باشد و نیازی به حضور کشور ثالثی مثل آمریکا نیست.
آمریکاییها تلاششان بر این بود که یک کریدور جدید در جنوب تنگه هرمز ایجاد و به سهم خودشان در آبهای عمان حضور داشته باشند. ایران به عمان تفهیم کرد که دلیلی ندارد آمریکا در این منطقه و در حوزه آبهای شما حضور داشته باشد. نهایتاً آنچه مورد نظر ایران مبنی بر عدم حضور آمریکا بود از طرف عمان پذیرفته شد و تفاهم با عمان در ارتباط با تردد در تنگه هرمز به نتایج نهایی خود در حال نزدیک شدن است.
تابناک: نظرتان درباره پیمان دفاعی که سه کشور عربستان، ترکیه و پاکستان منعقد کردهاند چیست؟
مالکی: پیمان سه جانبه پاکستان، ترکیه و عربستان تفاسیر زیادی دارد. یکی از تحلیلها این است که این کشورها به ایران واکنش نشان دهند یا ایران نسبت به این مسئله واکنش نشان بدهد. ما با پاکستان دوستی عمیق داریم، همچنین با ترکیه هم دارای روابط نیمه عمیقی هستیم، روابط با عربستان هم با فراز و نشیب هایی همراه بوده اما در مجموع با هر سه کشور دوست هستیم.
ایران به دنبال ناتوی اسلامی بود
ایران از ابتدا به دنبال ناتوی اسلامی بود. در اجلاس رؤسای جمهور، بنده به آقای پزشکیان تأکید کردم که پیشنهاد تشکیل سازمان ناتوی اسلامی را با حضور همه کشورهای اسلامی را بدهد. این حرکت، می تواند حرکت خوبی باشد و خطری برای جمهوری اسلامی ایران هم نیست.
پیمان دفاعی جده هیچ وقت عملی نمیشود
- اجلاس جده و توافقات صورتگرفته، توافقات سیاسی است و هیچوقت عملی نمیشود. یعنی اینکه گفته میشود اگر به یک کشور حمله شود، حمله به آن کشور به منزله حمله به بقیه کشورهاست، هیچوقت عملی نشد. اگر دقت کنید؛ در جنگ بین عربستان و یمن، پاکستان شرکت نکرد. در عملیاتی که ایران در عربستان انجام داد، پاکستان واکنشی نشان نداد. اینها معمولاً به صورت یک مانور سیاسی است که این سه کشور انجام دادهاند. البته ما نگرانیهایمان را از طریق دستگاه دیپلماسی به این کشورها منتقل کردهایم که مراقب باشند این پیمان، اگر در جهت ثبات منطقه باشد، خوب است؛ اما اگر غیر از آن باشد و فضا را برای حضور آمریکاییها و رژیم صهیونیستی باز کند، قطعاً خطرناک خواهد بود.
بر همین اساس، ترکیه و پاکستان هم اعلام کردند که از حضور ایران و مصر در این پیمان دفاعی استقبال میکنیم. جمهوری اسلامی ایران این موضوع را با نظر مثبت بررسی میکند.
تابناک: بزرگترین تغییری که جنگ اخیر در محاسبات امنیتی ایران ایجاد کرد چه مسئلهای بود؟ آیا ایران باید برای جنگ بعدی آمادهتر باشد یا اینکه اساساً باید ترتیباتی ایجاد کند که جنگ بعدی رخ ندهد؟
مالکی: بعد از جنگ هشتساله با رژیم صدام، دیگر موقعیتی پیش نیامد که نگرشی نسبت به روند کارمان در حوزه دفاعی و سیستم اطلاعاتی کشور داشته باشیم. این جنگ باعث شد که ما عمیقاً نسبت به مسائل نگاه دقیق و بیشتری داشته باشیم؛ چه آسیبهایی که در جامعه اطلاعاتی کشور شاهد بودیم که به شکل جدیدی مرتفع میشود و چه کمبودهایی که در حوزههای دفاعی کشورمان داشتیم. این موضوعات دقیقاً برای ستاد کل نیروهای مسلح و شورای عالی امنیت ملی محرز شد.
از طرفی هم، این جنگ یک تست و آزمایش برای کشورهای همسایه و کشورهایی که شریک راهبردی ما بودند نیز بود، البته ما نسبت به رفتار و عملکرد این کشورها تجدیدنظر خواهیم کرد.
گفتگو: «سجاد دهقانی»
طرف ما یکیشون آمریکاست که ابر قدرته و هرگونه عقب نشینی براش ناممکنه و اون یکی اسرائیل هست که بارها گفته حداقل باید تمام زیرساختهای ایران زده بشه که ایران سالها غرق در مشکلاتش باشه
مرگ بر اعراب مزدور آمریکا.


