بررسی حقوقی پرونده قلنج‌شکن اینستاگرامی

به گزارش تابناک به نقل از مهر؛ در پی دستگیری فردی مشهور به «قلنج‌شکن اینستاگرامی» به نام صلاح یکتا، ابعاد حقوقی فعالیت افراد فاقد صلاحیت در حوزه درمان و مسئولیت کیفری ناشی از این اقدامات بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. وکیل پایه یک دادگستری، به بررسی ابعاد جرم‌شناختی و حقوقی این پرونده‌ها، مسئولیت تبلیغات در فضای مجازی و حقوق افرادی که از این اقدامات آسیب دیده‌اند، پرداخت.

اعتمادسازی افراد فاقد صلاحیت؛ نقش تبلیغات و فضای مجازی

چرا چنین افرادی با وجود نداشتن مجوز، موفق می‌شوند اعتماد مردم را جلب کنند؟

این وکیل در پاسخ گفت: چند عامل در این موضوع نقش دارد؛ تبلیغات گسترده در شبکه‌های اجتماعی، انتشار فیلم‌های قبل و بعد از درمان، استفاده از عناوینی مانند متخصص یا درمانگر بدون داشتن مدرک معتبر، ناامیدی برخی بیماران از درمان‌های طولانی و همچنین اعتماد به توصیه اطرافیان.

نقش فضای مجازی و اینفلوئنسر‌ها در گسترش این نوع فعالیت‌ها چیست؟

این وکیل دادگستری جواب داد: فضای مجازی امکان تبلیغ گسترده و کم‌هزینه را فراهم کرده است. همکاری اینفلوئنسر‌ها یا افراد مشهور نیز می‌تواند باعث افزایش اعتماد مخاطبان به این افراد شود، حتی اگر صلاحیت علمی آنها ثابت نشده باشد.

از نگاه جرم‌شناسی، قربانیان این پرونده‌ها معمولاً چه ویژگی‌هایی دارند؟

وی جواب داد: این افراد معمولاً از درد‌های مزمن رنج می‌برند، به دنبال درمان سریع هستند، اطلاعات پزشکی کافی ندارند، تحت تأثیر تبلیغات یا توصیه اطرافیان قرار می‌گیرند و گاهی به دلیل هزینه یا دسترسی، از مراجعه به مراکز درمانی صرف‌نظر می‌کنند.

چرا مردم به جای مراجعه به مراکز درمانی، به افراد فاقد صلاحیت اعتماد می‌کنند؟

این وکیل  در پاسخ با این سوال گفت: وعده درمان سریع، هزینه کمتر، تبلیغات گسترده، نارضایتی از روند درمان و تأثیر شبکه‌های اجتماعی از مهم‌ترین دلایل این موضوع است.

مداخله در امور پزشکی چه مجازاتی دارد؟

مداخله در امور پزشکی از نظر قانون چه تعریفی دارد؟

وی در پاسخ اظهار کرد: مداخله در امور پزشکی به انجام اقدامات تشخیصی، درمانی یا پیشگیرانه توسط فردی گفته می‌شود که مجوز قانونی و صلاحیت لازم را از مراجع ذی‌صلاح مانند وزارت بهداشت یا سازمان نظام پزشکی ندارد. مطابق ماده ۳ قانون مربوط به مقررات امور پزشکی، دارویی، مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب ۱۳۳۴ و اصلاحات بعدی، اشتغال به امور پزشکی بدون داشتن پروانه و مجوز قانونی ممنوع و جرم است.

آیا صرف انجام اقدامات درمانی بدون مجوز جرم است یا باید حتماً به بیمار آسیبی وارد شود؟

وی تصریح کرد: خیر. مطابق ماده ۳ قانون مربوط به مقررات امور پزشکی، دارویی، مواد خوردنی و آشامیدنی، انجام امور پزشکی بدون پروانه قانونی، به‌خودی‌خود جرم است و برای تحقق جرم، ورود آسیب به بیمار شرط نیست. البته اگر آسیب نیز ایجاد شود، مرتکب علاوه بر جرم مداخله غیرمجاز، مسئولیت کیفری و مدنی ناشی از صدمه را نیز خواهد داشت.

اگر فردی بدون داشتن مدرک معتبر اقدام به درمان یا انجام حرکات درمانی کند، با چه عناوین قانونی ممکن است مواجه شود؟

این وکیل پایه یک دادگستری اظهار کرد: بسته به شرایط پرونده، ممکن است با عناوینی مانند مداخله غیرمجاز در امور پزشکی موضوع ماده ۳ قانون مربوط به مقررات امور پزشکی، ایراد صدمه بدنی غیرعمد موضوع مواد ۴۹۲، ۴۹۵ و ۴۹۶ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و در صورت وجود عملیات متقلبانه و اخذ وجوه، حسب مورد با اتهام کلاهبرداری موضوع ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری مواجه شود.

تبلیغ خدمات درمانی در فضای مجازی بدون مجوز چه مسئولیت قانونی دارد؟

وی گفت: چنانچه تبلیغ برای ارائه خدمات پزشکی بدون مجوز باشد، می‌تواند به عنوان یکی از دلایل اثبات مداخله غیرمجاز در امور پزشکی مورد استناد قرار گیرد. همچنین در صورت انتشار مطالب خلاف واقع و گمراه‌کننده، حسب مورد مشمول مقررات قانون تجارت الکترونیکی درباره تبلیغات خلاف واقع و سایر مقررات کیفری خواهد بود.

اگر فردی با تبلیغات خود مردم را به درمان امیدوار کند، آیا این موضوع می‌تواند در مسئولیت کیفری او مؤثر باشد؟

وی این گونه پاسخ داد: بله. اگر ثابت شود تبلیغات خلاف واقع یا گمراه‌کننده موجب فریب اشخاص، مراجعه آنان و ورود خسارت شده است، این موضوع می‌تواند در احراز مسئولیت کیفری و مدنی مؤثر باشد و در صورت وجود شرایط قانونی، عناوینی مانند کلاهبرداری نیز قابل بررسی خواهد بود.

حقوق بیماران آسیب‌دیده چیست؟

اگر بیماری پس از مراجعه دچار آسیب جسمی شود، چه حقوقی دارد؟

وکیل دادگستری در پاسخ بیان کرد: بیمار می‌تواند شکایت کیفری مطرح کند، مطالبه دیه و خسارت نماید و جبران زیان‌های وارد شده را از مرجع قضایی درخواست کند. مبنای این مسئولیت در مواد ۴۹۵ و ۴۹۶ قانون مجازات اسلامی پیش‌بینی شده است.

چگونه می‌تواند شکایت کند و از چه مراجعی باید پیگیری را آغاز کند؟

وی اظهار کرد: شکایت از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به دادسرای صالح ارجاع می‌شود. سپس پرونده معمولاً برای تعیین نوع و میزان آسیب به پزشکی قانونی ارسال و پس از اخذ نظریه کارشناسی، مورد رسیدگی قرار می‌گیرد.

در این پرونده‌ها اثبات رابطه میان اقدام فرد و آسیب واردشده چگونه انجام می‌شود؟

وی همچنین در جواب به این سوال گفت: این رابطه با استفاده از نظریه پزشکی قانونی، نظر کارشناسان، سوابق درمانی، مدارک پزشکی، فیلم‌ها، تصاویر و سایر ادله اثبات می‌شود و در نهایت دادگاه درباره وجود رابطه سببیت تصمیم‌گیری می‌کند. مطابق مواد ۴۹۲ و ۵۲۶ قانون مجازات اسلامی، احراز رابطه سببیت در مسئولیت کیفری ضروری است.

اگر آسیب دائمی یا فوت رخ دهد، مسئولیت کیفری چگونه تغییر می‌کند؟

وی در جواب گفت: در صورت اثبات رابطه سببیت میان اقدام فرد و آسیب یا فوت، حسب مورد ممکن است مرتکب به ایراد صدمه بدنی غیرعمد یا قتل غیرعمد محکوم شود و علاوه بر مجازات قانونی، مسئول پرداخت دیه نیز خواهد بود. این موضوع بر اساس مواد ۲۹۱، ۴۹۲، ۴۹۵ و ۵۲۶ قانون مجازات اسلامی بررسی می‌شود.

مسئولیت حقوقی تبلیغات و سلبریتی‌ها

آیا استفاده از افراد مشهور برای تبلیغ چنین خدماتی می‌تواند مسئولیت حقوقی ایجاد کند؟

وی جواب داد: صرف حضور یک فرد مشهور، مسئولیت کیفری ایجاد نمی‌کند؛ اما اگر ثابت شود با علم و آگاهی در تبلیغ خلاف واقع یا فریب مردم مشارکت داشته است، حسب مورد ممکن است مسئولیت مدنی یا حتی کیفری برای وی ایجاد شود. تشخیص این موضوع با مرجع قضایی و بر اساس ادله پرونده است.

آیا صرف انتشار فیلم‌های ادعای درمان، از نظر حقوقی می‌تواند مصداق تبلیغ گمراه‌کننده باشد؟

وی در پاسخ به آخرین سوال گفت: اگر فیلم‌های منتشرشده نتایج درمان را بدون پشتوانه علمی یا به‌صورت خلاف واقع نمایش دهند و موجب فریب مخاطبان شوند، ممکن است مشمول مقررات مواد ۵۰ و ۵۲ قانون تجارت الکترونیکی در خصوص تبلیغات خلاف واقع و گمراه‌کننده باشند. همچنین این محتوا می‌تواند در کنار سایر ادله، برای اثبات مداخله غیرمجاز در امور پزشکی و سایر عناوین کیفری مورد استناد قرار گیرد. تشخیص نهایی با مرجع قضایی است.