جنگ مهمات؛ چرا تعداد گلولهها گاهی از خود سلاح مهمتر است؟
در جنگ فرسایشی، حتی پیشرفتهترین سلاح بدون زنجیره تأمین مهمات، خیلی زود به یک ابزار بیاثر تبدیل میشود.
کد خبر: ۱۳۹۳۳۰۴
| | 551 بازدید
به گزارش خبرنگار امنیتی و دفاعی تابناک، وقتی از قدرت نظامی صحبت میکنیم، معمولاً تصاویر تانک، جنگنده، موشک و پهپاد در ذهنمان شکل میگیرد؛ اما یک حقیقت ساده در تمام جنگهای مدرن وجود دارد که کمتر دیده میشود: هیچ سلاحی بدون مهمات نمیجنگد. یک جنگنده بدون موشک و بمب، یک توپ بدون گلوله و یک سامانه پدافندی بدون موشک رهگیر، در بهترین حالت فقط یک قطعه تجهیزات گرانقیمت هستند.
به همین دلیل صنعت مهمات یکی از پایههای واقعی قدرت نظامی است. شاید ساخت یک موشک پیشرفته خبرساز باشد، اما توانایی تولید هزاران گلوله توپخانه، خرج پرتاب، فیوز، بمب، راکت و قطعات مصرفی است که ظرفیت ادامه یک جنگ را تعیین میکند.
جنگهای اخیر بار دیگر اهمیت این مسئله را نشان دادهاند. گزارشهای منتشرشده درباره کاهش ذخایر برخی مهمات پیشرفته آمریکا نیز نشان میدهد حتی قدرتهای نظامی بزرگ با ذخایر نامحدود مواجه نیستند و افزایش تولید مهمات زمانبر است.
این موضوع یک تفاوت اساسی میان جنگ کوتاه و جنگ فرسایشی ایجاد میکند. در یک عملیات چندروزه، ممکن است استفاده از تعداد زیادی مهمات دقیق قابل مدیریت باشد؛ اما اگر جنگ ماهها ادامه پیدا کند، مسئله تولید جایگزین به اندازه کیفیت مهمات اهمیت پیدا میکند.
کارخانهای که پشت خط مقدم میجنگد
برای همین کشورها معمولاً تلاش میکنند زنجیره تولید مهمات را تا حد ممکن داخلی نگه دارند. وابستگی شدید به واردات مهمات در زمان جنگ میتواند یک نقطه ضعف جدی ایجاد کند؛ زیرا خطوط انتقال ممکن است تحت تحریم، حمله یا محدودیتهای سیاسی قرار بگیرند.
این مسئله برای ایران اهمیت بیشتری دارد. تحریمهای طولانی باعث شده صنایع دفاعی کشور در بخشهای مختلف به سمت تولید داخلی حرکت کنند. یکی از حوزههایی که چنین سیاستی در آن اهمیت دارد، مهمات است.
در حوزه توپخانه، مصرف مهمات میتواند بسیار بالا باشد. یک یگان توپخانه در طول یک عملیات ممکن است تعداد زیادی گلوله مصرف کند و بنابراین تولید مداوم مهمات ضروری است. اینجا کیفیت تولید انبوه اهمیت بیشتری از ساخت یک نمونه آزمایشگاهی دارد.
همین مسئله درباره راکتها نیز وجود دارد. راکتانداز بدون راکت عملاً فاقد قدرت آتش است. اگر یک سامانه بتواند چندین راکت شلیک کند، اما ذخیره کافی برای ادامه عملیات وجود نداشته باشد، ارزش عملیاتی آن محدود میشود.
در موشکهای بالستیک نیز مسئله مشابهی وجود دارد، هرچند مقیاس متفاوت است. موشک بالستیک گرانتر و پیچیدهتر است و بنابراین تعداد ذخیره آن معمولاً با گلوله توپخانه قابل مقایسه نیست. در چنین شرایطی، دقت اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا هر شلیک باید ارزش عملیاتی بالاتری داشته باشد.
این همان جایی است که جنگ میان «کمیت» و «کیفیت» شکل میگیرد. یک کشور میتواند تعداد زیادی مهمات ارزان تولید کند یا تعداد محدودی مهمات بسیار پیشرفته داشته باشد. انتخاب میان این دو به دکترین نظامی، اقتصاد و نوع جنگ بستگی دارد.
مهمات دقیق نیز خودشان به زنجیرهای از قطعات الکترونیکی وابستهاند. حسگر، پردازنده، سامانه ناوبری، عملگر و قطعات ارتباطی همگی باید تأمین شوند؛ بنابراین تحریم یک کشور میتواند از طریق محدود کردن قطعات الکترونیکی، تولید مهمات دقیق را دشوارتر کند.
در سالهای اخیر نیز کشورها تلاش کردهاند با استفاده از قطعات تجاری و طراحیهای سادهتر، این وابستگی را کاهش دهند. تجربه شاهد یکی از نمونههای این روند است؛ سلاحی که با استفاده از قطعات تجاری و معماری نسبتاً ساده، امکان تولید در مقیاس بزرگ را فراهم کرده است.
این مسئله به یک مفهوم مهم در جنگ مدرن منجر شده است: «عمق صنعتی». یعنی یک کشور فقط بر اساس تعداد سلاحهایی که امروز در انبار دارد ارزیابی نمیشود؛ بلکه باید دید اگر جنگ ادامه پیدا کند، با چه سرعتی میتواند سلاح و مهمات جایگزین تولید کند.
در این چارچوب، صنایع فولاد، شیمیایی، الکترونیک، ماشینسازی و حتی حملونقل هم بخشی از قدرت نظامی محسوب میشوند. جنگ فقط در خط مقدم اتفاق نمیافتد؛ بخشی از آن در کارخانه، آزمایشگاه، انبار و شبکه لجستیک جریان دارد.
به همین دلیل در بسیاری از جنگها، هدف قرار دادن کارخانههای مهمات و انبارهای پشتیبانی اهمیت زیادی پیدا میکند. از کار انداختن یک خط تولید میتواند اثر خود را هفتهها یا ماهها بعد نشان دهد.
برای ایران، توانایی تولید داخلی مهمات یکی از مهمترین عناصر استقلال دفاعی محسوب میشود. ممکن است کشور در برخی حوزهها به فناوریهای پیچیده خارجی دسترسی محدودی داشته باشد، اما اگر بتواند بخش قابل توجهی از مهمات مصرفی را در داخل تولید کند، توان ادامه عملیات افزایش پیدا میکند.
جنگ مهمات در واقع جنگی است که معمولاً دوربینها آن را نشان نمیدهند. موشک شلیک میشود، پهپاد پرواز میکند و توپخانه آتش میکند، اما پشت همه این تصاویر یک زنجیره صنعتی قرار دارد. اگر آن زنجیره متوقف شود، حتی پیشرفتهترین ارتشها نیز با مشکل مواجه خواهند شد.
گزارش خطا
نظرسنجی
با کدام نرخ بنزین موافقید؟