چرا نظام ایران فرونپاشید؟/ «ساختار رهبری ایران خلأ را سریع پر کرد»
نیویورک تایمز به نقل از مقامات نظامی آمریکا نوشته است: «ایران با خسارات سنگینی که وارد کرد، نشان داد که بیش از انتظار دولت ترامپ برای جنگ آماده بوده است.»
به گزارش سرویس بین الملل تابناک، روز دوشنبه ۱۸ اسفند در دهمین روز از تجاوز آمریکا و اسرائیل به خاک ایران، دونالد ترامپ در مصاحبه تلفنی با خبرنگار سیبیاس نیوز، گفت: این درگیری «بسیار جلوتر» از جدول زمانی چهار تا پنج هفتهای است که پیشتر ذکر کرده بود.
خبرنگار شبکه سیبیاس روز دوشنبه به وقت محلی در حساب کاربری خود در شبکه ایکس نوشت که رئیس جمهور آمریکا در تماسی تلفنی گفته است که جنگ «میتواند خیلی زود تمام شود».
ترامپ ادعا کرد: «به نظرم جنگ دیگر تقریبا کامل شده است. نه نیروی دریایی برایشان مانده، نه ارتباطاتی، و نه نیروی هوایی.»
رئیس جمهوری آمریکا مدعی شد که ارتش آمریکا از برنامه چهار پنج هفتهای که ابتدا ریخته بود، خیلی جلوتر است.
ترامپ درباره تنگه هرمز نیز با بیان اینکه کشتیها «الان در حال عبور هستند» ادعا کرد که «در حال فکر کردن به این هستم که کنترل آن را در دست بگیرم.»
این سخنان ترامپ حتی باعث شد تا قیمت نفت کاهش پیدا کند. این ارزیابی مطرح شد که جنگ به زودی پایان خواهد یافت.
این در حالی است که کاظم غریبآبادی معاون امور حقوقی وزارت امور خارجه ایران در گفتوگویی عنوان کرد: ما دست برتر را در جنگ داریم و متجاوزان هر طراحی که صورت دادند شکست خوردند و الان هم به اهداف خود دست نیافتند.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران خسارات سنگین و دردناکی را به رژیم صهیونیستی و آمریکا و متحدانشان وارد کرده و الان وضع اقتصاد جهانی و انرژی را ببینید و این بسیار برای آنها دردناک است.
معاون وزیر خارجه عنوان کرد: ما ضربات مهلکی را در این زمینه وارد کردیم و ما دست برتر را داریم و از این رو ایران پایان جنگ را تعیین خواهد کرد.
وی همچنین در این گفتوگو بیان کرد: برخی تماسهایی با ایران برقرار میشود، چین، روسیه و فرانسه و حتی برخی کشورهای منطقه و کشورهای اسلامی و غیراسلامی با ما در تماس هستند و برخی تمایل دارند کاری انجام دهند که جنگ متوقف یا آتشبسی برقرار شود.
غرببآبادی اضافه کرد: این تقاضای آنهاست، البته پاسخ ما مشخص است. ما که جنگ و تجاوز را آغاز نکردیم. ایران نیست که بخواهد دفاع از خودش را متوقف کند. ما در حال دفاع از خودمان براساس ماده ۵۱ منشور ملل متحد هستیم و منشور ملل متحد هم شرایط توقف دفاع مشروع را تعیین میکند که یکی از شرایطش این است که این اقدامات (تجاوز) تکرار نشود. اگر قرار است آتشبس و توقف جنگ شکل بگیرد و ۶ ماه بعد به ایران حمله کنند، مفهومی ندارد.
از سویی دیگر، «کمال خرازی»، رئیس شورای روابط خارجی ایران در مصاحبهای با «سیانان» به تشریح مسائل مختلف مربوط به تحولات روز ایران پرداخت و تصریح کرد که دیگر فضایی برای دیپلماسی با آمریکا وجود ندارد. فکر نمیکند ایران در آینده هم بتواند با آمریکاییها مذاکره کند.
او در پاسخ به اینکه آیا ایران در مقطعی در آینده با آمریکا مذاکره خواهد گفت: فکر نمیکنم! مگر اینکه ضمانتهایی وجود داشته باشد مبنی براینکه آمریکاییها و اسرائیلیها جرات نکنند دوباره به ایران حمله کنند.
از سویی دیگر، نورالدین الدغیر خبرنگار الجزیره در تهران گفته است: از منابع موثق و مطلع به من گفته شد که استیو ویتکاف تلاش میکند با عباس عراقچی، ارتباط برقرار کند. اما تاکنون، در حال حاضر تمایلی از سوی ایران برای ارتباط وجود ندارد، در جزئیات آمده که طرف آمریکایی میخواهد درباره آتشبس نظر ایرانیها را بسنجد.
به نوشته وی، راهبرد ایران صحبتی از توقف جنگ نیست و این تصمیم فعلی شورای عالی امنیت ملی ایران است.
به گزارش تابناک، تجاوز آمریکا و اسرائیل به خاک ایران در حالی صورت گرفت که برخی مشاوران و حتی «دن کین» رئیس ستاد مشترک آمریکا به او در خصوص تبعات این جنگ هشدار داده بودند.
در همان زمان برخی رسانهها از هشدار ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک آمریکا به ترامپ در خصوص خطرات حمله به ایران نوشته بودند. اما ترامپ به سرعت این اخبار را تکذیب کرد و به نقل از کین گفت که جنگ با ایران «سریع و آسان» خواهد بود.
بسیاری از رسانههای ایران را متفاوت از کشورهایی، چون ونزوئلا، عراق و افغانستان خوانده بودند. برای نمونه نیویورک تایمز به نقل از مقامات نظامی آمریکا نوشته است: «ایران با خسارات سنگینی که وارد کرد، نشان داد که بیش از انتظار دولت ترامپ برای جنگ آماده بوده است.»
روزنامه وال استریت ژورنال نیز پیش از شروع جنگ تحمیلی علیه ایران طبق گزارشی به نقل از منابع پنتاگون نوشته بود که ارتش آمریکا برای انجام حملات محدود در ایران آمادگی دارد، اما نه «حملهای قاطع» که ترامپ به دنبال آن است.
نشریه «آتلانتیک» نیز در این راستا در مقالهای آورده است: «شاید دونالد ترامپ تصور میکرد دوره دوم ریاستجمهوری او با توافقهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگها همراه خواهد بود، اما ایران بار دیگر آمریکا را وارد یک رویارویی پیچیده کرده است. ترامپ ظاهراً انتظار داشت نتیجهای سریع شبیه آنچه در ونزوئلا رخ داد در ایران حاصل شود؛ یعنی برکناری سریع رهبری سیاسی و سپس آغاز مذاکرات با جانشین او. با این حال، تحولات به سمت یک جنگ منطقهای پیش رفته است.»
این گزارش میافزاید، تهران پیشتر احتمال چنین تشدید تنشی را مطرح کرده بود، اما این روند ظاهراً دولت ترامپ را غافلگیر کرده است. به نوشته نویسنده این مقاله، در حال حاضر خطر آن وجود دارد که آمریکا در یک درگیری طولانی گرفتار شود.
در بخش دیگری از این مقاله، نویسنده وضعیت ایران را با شرایط سیاسی ونزوئلا مقایسه میکند و میگوید، «دلسی رودریگز» که همزمان مسئولیت وزارت نفت و وزارت اقتصاد و دارایی را در کنار سمت معاونت ریاستجمهوری بر عهده داشت، از ارتباطات گسترده بینالمللی برخوردار بود و حتی پیش از دستگیری «نیکولاس مادورو» رئیسجمهور ونزوئلا، یک کانال ارتباطی خصوصی با دولت ترامپ داشت.
مقاله تأکید میکند که آمادگی او برای دیدار با «جان رتکلیف» رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا نشاندهنده توانایی او برای تغییر جهت سیاستهای دولت ونزوئلا به سمت همکاری با غرب بود. اما ساختار قدرت در ایران فاقد شخصیتی مشابه رودریگز است که بخواهد با آمریکا وارد مذاکره شود.
این مقاله همچنین روند تصمیمگیری در واشنگتن را بررسی کرده و مدعی شده که رویکرد ترامپ به این جنگ فاقد راهبرد روشن بوده است. گفتوگوها با خبرنگاران و اظهارات برخی مقامات نشان میدهد که در داخل دولت آمریکا نوعی سردرگمی وجود دارد و اهداف مختلفی میان کسانی که بر جنبههای نظامی تمرکز دارند و کسانی که نگران پیامدهای سیاسی داخلی هستند، مطرح است.
روزنامه واشنگتن پست به نقل از یک مقام ارشد عربی فاش کرده است که در آستانه این درگیری، متحدان آمریکا در خلیج فارس گمان میکردند ایران در برابر فشار نظامی خارجی آسیبپذیرتر خواهد بود و حذف رهبر عالیمقام ایران میتوانست نقطه عطفی برای بسیج عمومی علیه حکومت باشد.
این مقام عربی به این روزنامه گفته است: ما به دنبال تظاهرات در خیابانها بودیم، اما از اتحاد آنها غافلگیر شدیم.
به گزارش واشنگتن پست، یک مقام اروپایی دیگر معتقد است ایران برای یک جنگ طولانی با دشمنانی که از نظر نظامی برتر هستند، آماده میشود.
به گفته او، تهران بر این باور است که تنها راه پیروزی، مقاومت و فرسایشی کردن جنگ به گونهای است که آمریکا به دنبال کاهش تنش باشد.
روزنامه گاردین نیز در مقالهای در این زمینه به نقل از «بنجامین گدان»، مدیر برنامه آمریکای لاتین در موسسه مرکز استیمسون و کارشناس سابق شورای امنیت ملی کاخ سفید، در این باره نوشت: «روی کار آوردن یک حکومت دستنشانده در ایران بسیار غیرعملیتر نسبت به ونزوئلاست. حتی در دوران مادورو نیز دولت ونزوئلا تمایل به کار با آمریکا داشت، چراکه آمریکا شریک سنتی انرژی این کشور و بازیگر کلیدی در منطقه است.»
او این ایده را که آمریکا بتواند ناوهایش را به هر نقطهای از جهان فرستاده و سپس با یک عملیات نظامی دولت روی کار در یک کشور را سرنگون کرده و دولتی مانند دولت دلسی رودریگز در ونزوئلا را در آنجا هم روی کار آورد «ایدهای احمقانه» توصیف کرد.
کارشناسان ارشد مسائل ایران معتقدند که پیشینه تاریخی و روحیه ضداستعماری مردم ایران، مانعی بزرگ برابر خیالپردازیهای واشنگتن است.
الکس وطنخواه، مدیر برنامه ایران در موسسه خاورمیانه واشنگتن، این تلاش را «فراتر از توهم» خواند و پرسید: «آیا آمریکا برنامه عملی برای تغییر یک نظام اسلامی شیعه و تبدیل آن به یک طرفدار ماگا (شعار انتخاباتی ترامپ) دارد؟»
به گفته تحلیلگران، انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹ عمدتاً با محوریت مقاومت در برابر دخالتهای خارجی از جمله مداخلات آمریکا به پیروزی رسید و شعار «مرگ بر آمریکا» همچنان به عنوان یک اصل اساسی در هویت نظام جمهوری اسلامی تداوم دارد. قطع ۴۶ ساله روابط دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن، در تضاد کامل با وضعیت ونزوئلاست که تا سال ۲۰۱۹ با آمریکا رابطه داشت.
برخلاف ونزوئلا که تا سال ۲۰۱۹ با آمریکا رابطه دیپلماتیک داشت، ایران از سال ۱۹۸۰ و پس از تسخیر سفارت آمریکا در تهران، هیچ گونه رابطه دیپلماتیکی با واشنگتن نداشته است.
علاوه بر این، حافظه تاریخی ملت ایران دخالتهای خارجی علیهای کشور از جمله کودتای ۲۸ مرداد با حمایت سازمان سیا را به خاطر داشته واین حقیقت هرگونه مداخله در انتخاب رهبر آینده را برای آمریکا غیرممکن میسازد.
کارشناسان بر این باورند برخلاف ونزوئلا که ارتش آن تحت فشار سریع تسلیم شد، تصمیم نهایی درباره آینده سیاسی ایران در دست نهادهای قدرتمندی مانند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که نه تنها سیاستهای نظامی، بلکه بخشهای وسیعی از اقتصاد را نیز کنترل میکند.
وطنخواه خاطرنشان کرد که در شرایط درگیری و جنگ آشکار، قرار نیست هیچ کسی در حلقه قدرت ابراز تمایل به همکاری با آمریکا کند.
کارشناسان آمریکایی به خود ترامپ نیز هشدار میدهند که حتی موفقیت در ونزوئلا نیز ممکن است موقتی باشد.
یک ارزیابی اطلاعاتی محرمانه که توسط «شورای اطلاعات ملی» تهیه شده، به این نتیجه رسیده است که حتی یک حمله گسترده از سوی ایالات متحده نیز به احتمال زیاد قادر نخواهد بود ساختار ریشهدار نظامی و اعتقادی جمهوری اسلامی را از قدرت کنار بزند.
سید حسین موسویان، دیپلمات پیشیان ایرانی در این زمینه میگوید: سیستم تصمیم گیری ایران به طور معمول کار میکند و احتمال سقوط نظام سازمانی سیستم وجود ندارد.
موسویان در مصاحبهای با «هانکیوره» در روز ششم جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران تاکید کرد که «در حال حاضر هیچ شکافی در نظام تصمیم گیری در ایران وجود ندارد.» او توضیح داد که ساختار تصمیم گیری نظامی ایران بر سه محور عمل میکند. ارتش گزینههای نظامی را آماده میکند، شورایعالی امنیت ملی آنها را بررسی و تصویب میکند و رهبر عالی قدرت نهایی را دارند که تایید یا رد کنند.
وی گفت: رهبر معظم ترور شد، اما جای خالی وی فورا توسط یک کمیته رهبری که بلافاصله مطابق با قانون اساسی تشکیل میشود، پر شد.
موسویان اشاره کرد که ماهیت این جنگ اساسا با گذشته متفاوت است. ایران حملات جدید آمریکا و اسرائیل را یک «تهدیدی موجودیتی» برای بقای نظام و ایران میداند، چون هدف ایالات متحده و اسرائیل تضعیف قدرت دفاعی و موشکی، نابودی زیرساختهای نظامی و سیستم امنیتی و برنامه هستهای ایران است و ترور آیت الله سید علی خامنهای و حدود یکصد فرمانده نظامی ایران، در این راستا صورت گرفت.
