کلیات
نفت خام یا پترولیوم مایعی غلیظ و قابل اشتعال بهرنگ قهوهای سیر یا سبز تیره یا سیاه است که در لایههای بالایی بخشهایی از پوسته کره زمین یافت میشود. نفت شامل آمیزه پیچیدهای از هیدروکربنهایی گوناگون است. بیشتر این هیدروکربنها از زنجیره آلکان هستند؛ ولی ممکن است از دید ظاهر، ترکیب یا خلوص تفاوتهای زیادی داشته باشند. نفت را طلای سیاه مینامند. نفت جز سوختهای فسیلی به حساب میآید و تجدید ناپذیر است.
کلمه نفت در زبان انگلیسی پترولیوم نامیده میشود که از دو کلمه پترا معادل یونانی واژه سنگ و کلمه اولئوم معادل واژه روغن تشکیل شدهاست.
نفت مایعی است که عمدتاً از دو عنصر آلی هیدروژن و کربن تشکیل شده و دارای مقادیر کمتری از عناصر سنگین مانند نیتروژن، اکسیژن و گوگرد میباشد و بهصورت طبیعی در زیر زمین و بهصورت استثنایی در روی زمین بصورت چشمه یافت میشود.
تاریخچه
اقوام متمدن دوران باستان، بهویژه سومریها، آشوریها و بابلیها، در حدود چهارهزار و پانصد سال پیش در سرزمین بینالنهرین (عراق امروزی) با برخی از مواد نفتی که از دریاچه قیر بهدست میآمد، آشنایی داشتند. آنان از خود قیر بهعنوان مادهٔ غیرقابل نفوذ برای عایقکاری کشتیها استفاده میکردند. در قرون وسطی دانشمندان مسلمان با تولید نفت سفید و نفت ضروری از آن برای چراغها استفاده کردند و خیابانها و حمامهای شهر بغداد به وسیله قیر و ماسه پوشانده میشد. اولین میدان نفتی دنیا در باکو در قرن نهم ساخته شد که به گفته مارکو پولو که در قرن سیزده به آنجا سفر کرده محصولات آن با صدها کشتی حمل میشد. در داستانها آمدهاست که نوح نیز کشتی خود را با قیر پوشاند تا آب به درون آن نفوذ نکند.
اولین چاه اکتشافی مدرن نفت در سال ۱۷۴۵ در فرانسه و اولین چاه استخراج نفت توسط کلنل دریک در سال ۱۸۵۹ در پنسیلوانیا حفاری شد. با توسعه و پیشرفت تکنولوژی حفاری در اواسط قرن نوزدهم و تکنولوژی تقطیر و پالایش نفت در اواخر قرن نوزدهم و استفاده از آن در موارد غیر سوختی، جهش حیرتآوری بوجود آمد. بطوریکه امروزه صنایع پتروشیمی نفش اساسی و بنیادی در رفع نیاز عمومی جامعه به عهده دارد.
بیشتر دانشمندان منشأ تشکیل نفت را گیاهان و موجودات آلی موجود در اقیانوسهای اولیه میدانند. به دلیل وجود یک سلسله خواص خاص که تنها مولکولهای آلی، مشمول آنها میشوند. باقیمانده جانوران و گیاهانی (اعم از جلبکها و مرجانها) که میلیونها سال قبل (قبل از پدید آمدن دایناسورها در محیط دریا (آب) زندگی میکردهاند، طی میلیونها سال توسط لپههای گل و رسوبات مدفون شدهاند و تحت فشار و دمای بالا، نبود اکسیژن و مدت زمان طولانی تبدیل به نفت و گاز گردیده و در صورت وجود این شرایط همراه با سنگ مخزن مناسب و پوش سنگ، طی مدت زمان بسیار طولانی نفت مهاجرت نموده و به مقدار زیاد در حوضچه نفتی جمع میشود.
نفت خام حالت روغنی دارد و به شکلهای جامد (قیرهای نفتی) و مایع دیده میشود. برخی اوقات به تمام اشکال نفت هیدروکربن نیز گفته میشود. اگر نفت در لایهای رسوبی جمع گردد بهآن محل «حوضچه نفتی» میگویند. از مجموع چندین حوضچه نفتی، یک «میدان نفتی» حاصل میشود. به سنگ متخلخل دربرگیرنده نفت که قابلیت تولید نفت را داشته باشد، «سنگ مخزن» میگویند.
تا قبل از حفر نخستین چاه نفتی به کمک وسایل جدید حفاری، این ماده مهم فقط از چشمههای سطحی نفت، یا چاههای کم عمق که به وسیله دست حفر میشد، استخراج میگردید و موارد استفاده از نفت خام نیز محدود بود. از زمان پیدایش نفت تا امروز فعالیتهای اکتشافی برای کشف ذخایر جدید نفت و گاز و تأمین تقاضای بازارهای نفت و همچنین جایگزینی حجمهای تولید شده، بصورت مستمر در جریان است. امروز با پیشرفت تکنیکهای اکتشافی جدید، دقت فعالیتهای اکتشافی بیشتر شده و شانس بیشتری برای موفقیت وجود دارد، اما با وجود این پیشرفتها، اکتشاف هنوز بصورت یک فعالیت با ریسک بالا باقی ماندهاست، زیرا قدیمیترین نظریه برای اکتشاف نفت، نظریه طاقدیس (Anticline Theory) است.
کاربرد این نظریه برای یافتن نفت در قله طاقدیسها ابزار موفقی بود. این نظریه به عنوان نظریه اصلی برای اکتشافات مهم نفتی در بسیاری از نقاط دنیا از جمله مسجد سلیمان ایران مورد استفاده قرار گرفت. نفت در سال ۱۸۸۰ در رسوبات دریایی پنسیلوانیا کشف شد که ارتباطی با ساختارهای طاقدیسی نداشت و تجمع نفت و ایجاد نفتگیر صرفاً ناشی از تغییر رخساره رسوبات بود؛ بنابراین مشخص شد که ذخایر نفتی میتوانند در حوزههای غیر چین خورده هم وجود داشته باشند. در نتیجه مفهوم نفتگیرهای چینهای (Stratigraphic Traps) با این کشف وارد عرصه مفاهیم نفت شد. تا اواسط دهه ۱۹۲۰، تهیه و استفاده از نقشههای سطحی و طاقدیسها ابزار اصلی اکتشافات نفتی بود و یافتن نفتگیرهای چینهای به صورت تصادفی رخ میداد. یک منطقهٔ انتخاب شده را با مطالعهٔ نمونههای سنگی و لرزهنگاری مشخص میکنند. اندازهگیریها انجام میشود و اگر مکان از نظر میزان ذخیره نفت موجود و ملاحظات اقتصادی، موفقیتآمیز باشد، حفاری آغاز میشود. بالای چاه ساختاری به نام «دکل حفاری» برای جادادن وسایل و لولههای مورد استفاده در چاه ساخته میشود. زمانی که حفاری تمام میشود، پس از تکمیل چاه حفرشده، یک جریان ثابتی از نفت را به سطح زمین خواهد آورد. به سنگهایی که غالباً از سنگهای رستی (شیل) یا انیدریت تشکیلشده و خاصیت پلاستیک دارند و قسمت بالایی مخزن نفت همانند پوششی قرار میگیرند، «سنگ پوششی» گفته میشود.
ارزش نفت خام
نفت بهصورت خام نمیتواند مورد استفاده قرار گیرد و باید در پالایشگاه نفت در برج تقطیر (مخصوص نفت) مورد جداسازی بر اساس اختلاف چگالی قرار گیرد.
ارزش نفت خام معمولاً بر اساس دو معیار وزن مخصوص و میزان گوگرد تقسیمبندی میشود. نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی پایینتری دارندنفت سبک و نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی بالاتری دارند نفت سنگین نامیده میشوند. نفتهایی که گوگرد آنها کمتر است نیز نفت شیرین و نفتهای دارای گوگرد بیشتر نفت ترش نامیده میشوند که معمولاً نفتهای میادین جوان، به دلیل پختگی اندک، سنگینتر هستند و میزان گوگردشان بالاست. استخراج، جابجایی و پالایش نفتهای سبک و شیرین سادهتر و کمهزینهتر است و میزان بیشتری از محصولاتی، چون بنزین، نفتا، نفت سفید و سوختهای جت برگرفته از نفت سفید، و گازوئیلهای مرغوب را میتوان از آنها به دست آورد، به همین دلیل این نوع نفتها بیشتر مورد علاقه پالایشگاهها بوده و قیمت بالاتری دارند. شاخصهای بینالمللی تعیین قیمت نفت یعنی وست تگزاس اینترمیدیت و برنت از نوع نفت سبک و شیرین هستند. اما میزان نفتهای ترش و سنگین در ذخایر نفتی دنیا بسیار بیشتر است.
مراحل تصفیه نفت
عملیات تصفیه نفت عبارت است از تقطیر نفت خام به منظور تجزیه مواد مشکله آن که عمل تقطیر بطور مداوم انجام میشود. یعنی اینکه مستمر نفت خام داغ وارد قسمت پائین ستون میشود و مواد مختلف هر کدام در سطح مناسب (از بالا تا پائین) خود به خارج جریان مییابد. در این تقطیر سازی موادی سبک که به آنها ماده گاز پالایشگاهی نام دارد به صورت بخار میماند و برای سوختن در پالایشگاه به کار میرود که عبارتند از::گاز نفت مدای LGP))، گازولین (بنزین) و مهمترین آنها نفت است که در صنایع شیمیایی است، و مواد سنگینترین وجود دارد که کروسین را میتوان نام برد و گازوئیل که برای تامین گرما به عنوان سوخت دیزلی بکار میرود.
صنایع پتروشیمی علم شیمی و صنعت پتروشیمی در پرتو فعالیتها و بالندگی مغز های متفکری که عامل همه پیشرفتها و دستاوردهای جوامع بشری است. بیش از چند دهه از پیدایش صنعت پتروشیمی در جهان نمیگذرد.
تعریف کلمهای پتروشیمی
واژه پتروشیمی از دو کلمه پترون و شیمی ترکیب شد و معنی لغوی آن مواد شیمیائی حاصل از نفت است.
به طور کلی مواد پتروشیمی، آن گروه از محصولات شیمیائی است.
▪ محصولات پتروشیمی صنایع پتروشیمی را میتوان به سه دسته مشخص تقسیم کرد:
۱- محصولات اصلی مانند اتیلن، پروپلین، گوگرد، بنزین، آمونیاک و .... این محصولات پایه و اساس محصولات متعدد دیگر پتروشیمی را تشکیل میدهند.
۲- محصولات میانی که از محصولات اصلی تولید شده و مواد اولیه کارخانههای تولید کننده محصولات نهایی را تشکیل میدهند. مانند پلی کلروروینیل (پی وی سی)، ملامین و ...
۳- محصولات نهایی که برای ساختن لوازم و ابزار مورد مصرف عموم مردم به کار میروند مانند:
الیاف مصنوعی، اشیای پلاستیکی و ...
▪ لاستیک: یکی دیگر از محصولات پتروشیمی لاستیک است. کاربرد لاستیک بیشتر در زمینه تولید تایر وسایل نقلیه و... به کار میرود.
▪ الیاف پلی استر: که به نامهای داکرون و تریلن هستند و حتی از الیاف طبیعی دیگر نیز قدرت بیشتری دارند. مصرف این نوع الیاف به علت داشتن خواص گوناگون مانند چروک نشدن به سرعت زیاد شده است.
مواد پتروشیمی موارد استعمال متعدد دیگری نیز دارند. مثل حشره کش ها، مواد منفجره، مواد رنگی و ...
فراوردههای نفتی پس از ساخت فراوردههای حاصله از نفت و گاز پیچیده بعدی نحوه رساندن آنها به خریداران خواهد بود. مثل: نرخ هزینه حمل، نحوه رساندن، مقدار فراوردهها و مسافت بین مراکز توزیع و مصرف کنندگان
مصارف فرواردههای نفتی
مصارف فراوردههای نفت عبارت است از حمل و نقل، تامین گرما و روشنائی و ایجاد برق و زمینههای دیگر.
مشتریان احتیاجات خود را از مراکز و انبارهای توزیع که به آنها (پایانه) یا (انبار) نامیده میشود. دریافت میکنند.
نــفــت عــمــدتــا بــه عــنــوان مــاده خــام صــنــایــع پــتــروشــیــمــی مــورد اســتــفــاده قــرار مــیــگــیــرد.
نفت در چند کشور الجزایر و هلند به عنوان سوخت اتومبیل و درژاپن بیشتر درتاکسیها مصرف میشود.
گازوئیل در موتورهای دیزلی، اتوبوسها، وانتها و ... مصرف میشود. صنعت پتروشیمی با صنعت نفت بستگی نزدیک دارند.
در مورد نفت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
قیمت نفت در معاملات روز جمعه بازار جهانی با وجود تلاش دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا برای آرام کردن بازارها با این ادعا که مذاکرات برای پایان جنگ با ایران به خوبی پیش میرود، تنها اندکی کاهش یافت.
کد خبر: ۱۳۶۴۴۰۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۱/۰۷
آخرین وضعیت تنگه هرمز: ۳۵۰ نفتکش در انتظار مجوز ایران
کد خبر: ۱۳۶۴۳۶۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۱/۰۶
شرکت رهگیری نفتکش تنکرترکرز در واکنش به ادعای اخیر ترامپ، درباره عبور ۱۰ نفتکش حامل نفت با پرچم پاکستان از تنگهٔ هرمز، تأکید کرد که این موضوع جدید نیست و پیش از این نیز رخ داده بوده است.
کد خبر: ۱۳۶۴۳۵۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۱/۰۶
تقلای ترامپ برای آتشبس نشان میدهد که او به دنبال راهی برای خروج از جنگ است.
کد خبر: ۱۳۶۴۳۳۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۱/۰۶
آمریکاییها به دلیل جنگ انتخابی و نسنجیده ترامپ علیه ایران، از قبل وعدههای غذایی خود را حذف میکنند و این تنها نمونهای دیگر از این است که چگونه آشوبهای او، تهیه غذا را دشوارتر میکند.
کد خبر: ۱۳۶۴۳۰۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۱/۰۶
کد خبر: ۱۳۶۴۳۰۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۱/۰۶
هند اولین محموله گاز نفتی مایع شده (الپیجی) را پس از سالها از ایران خریداری کرده است.
کد خبر: ۱۳۶۴۲۶۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۱/۰۶
وزیر خارجه عراق در جدیدترین موضع گیری خود گفت: دونالد ترامپ و مراکز تصمیمگیری آمریکا حساسیت بالایی نسبت به قیمت سوخت دارند.
کد خبر: ۱۳۶۴۰۲۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۱/۰۳
اطلاعات شرکتهای توزیع سوخت در آمریکا نشان میدهد قیمت سوخت به نسبت ماه گذشته ۳۳ درصد افزایش یافته است.
کد خبر: ۱۳۶۳۸۷۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۱/۰۲
پیشبینیها از احتمال نفت ۱۸۰ دلاری تا ماندگاری طولانی قیمتهای بالای ۱۰۰ دلار حکایت دارد.
کد خبر: ۱۳۶۳۶۲۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۹
در پی حملات پهپادی و آتشسوزی، بخشی از فعالیت پالایشگاه استراتژیک مینا الاحمدی کویت با ظرفیت حدود ۳۴۶ هزار بشکه در روز متوقف شد.
کد خبر: ۱۳۶۳۶۲۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۹
قیمت نفت از ۱۱۰ دلار هم عبور کرد
کد خبر: ۱۳۶۳۴۹۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۸
اختلال فزاینده در عرضه، تعدادی از شاخصهای قیمت منطقهای را به بالاترین حد خود رسانده، تا جاییکه نفت عمان به ۱۵۴ دلار در هر بشکه هم نزدیک شده است.
کد خبر: ۱۳۶۳۳۶۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۷
نبض خبر
سرهنگ دانیل دیویس، افسر بازنشسته و تحلیلگر سیاست خارجی گفت: «آنها اکنون در نظر دارند فقط به نفتکشهایی اجازه عبور از تنگه را بدهند که محموله آنها با یوان چین پرداخت شده باشد. یعنی برای بخش عمدهای از معاملات، دلار آمریکا کنار گذاشته شود در واقع آنها تا حدی در حال تمسخر آمریکا هستند زیرا میدانند که چنین اتفاقی حتی میتواند از یک شکست نظامی هم مرگبارتر باشد.» روایت این سرهنگ آمریکایی را میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۳۶۳۰۸۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۵
ترامپ درباره حمله به مدرسه میناب گفت: تحقیقات در این زمینه هنوز ادامه دارد!
کد خبر: ۱۳۶۳۰۶۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۵
میدل ایست مانیتور نوشت: عبور موفقیتآمیز نفتکشهای ایران به مقصد چین از تنگه راهبردی هرمز، آمریکا را تحقیر کرده است.
کد خبر: ۱۳۶۳۰۴۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۵
اگر تنگه هرمز تا پایان ماه (۲ هفته دیگر) بسته بماند، برخی تحلیلگران تخمین میزنند که قیمت نفت خام میتواند به ۱۵۰ یا حتی ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد؛ این میتواند زمینهساز رکود جهانی شود.
کد خبر: ۱۳۶۲۹۱۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۴
فرماندار کالیفرنیا: ۱.۵ میلیارد دلار هزینه بیشتر بنزین، فقط در یک هفته!
کد خبر: ۱۳۶۲۸۹۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۳
نبض خبر
مارجری تیلر گرین نماینده کنگره از ایالت جورجیا در گفت و گو با سی ان ان از بحرانهای داخلی گفت که با بستن تنگه هرمز بر سر قیمت بنزین، کشاورزی و دیگر حوزههای آمریکا در حال وقوع است و تاکید کرد این با شعار «آمریکا اول» که شعار خودش هم بوده در تناقض است. با ترجمه اختصاصی تابناک میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۳۶۲۸۵۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۳
قیمت نفت برنت دریای شمال در پانزدهمین روز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران از مرز ۱۰۳ دلار گذشت.
کد خبر: ۱۳۶۲۷۷۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۳