در مورد یوزپلنگ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

 

کلیات

یوزپلنگ یا یوز   جانوری مهره‌دار و پستاندار از راستهٔ گوشتخواران، خانوادهٔ گربه‌سانان است. این جانور در گذشته در بیشتر مناطق آفریقا و گستره وسیعی از آسیای مرکزی و شبه‌قاره هند یافت می‌شد، اما امروزه با کاهش شدید جمعیت روبرو شده‌است. از میان چهار زیرگونهٔ یوزپلنگ، یکی از زیرگونه‌ها که با نام «یوزپلنگ آسیایی» شناخته می‌شود در خطر جدی انقراض است و تعداد کمی از آن در دشت‌های مرکزی ایران به بقا ادامه می‌دهند.

بدن یوزپلنگ در درازای چندین میلیون سال به گونه‌ای پیشرفت پیدا کرده‌است که این جانور بتواند به‌طور معمول توانایی حرکت با سرعتی برابر با ۱۱۰ کیلومتر در ساعت را داشته باشد و البته برای مدت کوتاه با سرعتی برابر با ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت هم توانایی دویدن را دارد. سرعت یوزپلنگ در عرض ۲ ثانیه پس از شروع دویدن به ۷۵ کیلومتر در ساعت می‌رسد که از شتاب بسیاری از خودروهای مسابقه‌ای نیز بیشتر است. البته میانگین سرعت حرکتی یوزپلنگ برابر با ۶۴ کیلومتر بر ساعت است. اندام باریک، پاهای لاغر و بلند، قفسه سینه‌ای کم پهنا ولی عمیق و جمجمه‌ای کوچک، ظریف و گرد، یوز را به سریع‌ترین جانور روی زمین تبدیل کرده‌است.

این جانور به آسانی از دیگر گربه‌سانان تشخیص‌پذیر است و آن را نه تنها از روی خال‌های روی بدن می‌توان متمایز کرد، که بدن باریک و کشیده، سر کوچک، چشم‌های بالا قرار گرفته و گوش‌های کوچک و تا حدودی پهن شمایلی یکتا به او می‌دهند. طعمهٔ معمول یوزپلنگ ها آهوها (به ویژه آهوی تامسون)، ایمپالا و دیگر پستانداران سم‌دار حداکثر تا ۴۰ کیلوگرم وزن هستند. یک نر بالغ تنها هر چند روز یک بار شکار می‌کند اما ماده‌های دارای توله تقریباً هر روز به شکار می‌پردازند. در حالی که سایر گربه‌سانان شکارچیان شب هستند، یوزها عمدتاً روزها فعال بوده و اغلب در اوایل بامداد و غروب آفتاب به سراغ طعمه‌های خود می‌روند.

واژه‌شناسی

واژهٔ یوزپلنگ از ترکیب دو واژهٔ «یوز» و «پلنگ» تشکیل شده‌است. یوز بُن مضارعِ مصدر «یوزیدن» به معنای «جَستن، جهیدن و طلب کردن» بوده و ازاین‌رو یوزپلنگ به معنای پلنگی است که به دنبال شکار خود گشته و آن را با جستن و دنبال‌کردن می‌گیرد. در فارسی میانه هم نام این جاندار «یوز» (با واو مجهول) بوده‌است.

نام یوزپلنگ در زبان انگلیسی چیتا (Cheetah) است. این واژه برگرفته از واژهٔ سانسکریت چیتراکایاه (चित्रकायः) به معنای «دارای بدن رنگارنگ» است و از طریق واژهٔ هندیِ چیتا (चीता)  وارد انگلیسی شده‌است. نام سرده‌ای که یوز تنها عضو آن است نیز Acynonix است و تشکیل‌یافته از دو بخش برآمده از واژگان «ثابت» و «پنجه» در زبان یونانی. این نام اشاره به ویژگی یکتای جمع‌نشدنی پنجه‌ها در این جانور دارد؛ ویژگی‌ای که در هیچ گربه‌سان دیگری دیده نمی‌شود.

پیدایش و پراکنش

زیرخانواده گربه‌ایان کوچک در میوسن پسین – نزدیک به ۹ میلیون سال پیش – پا بر روی زمین گذاشت و نسب‌های گوناگون از آن در دوره به نسبت کوتاهی میان ۱۰٫۸ تا ۶٫۲ میلیون سال پیش شکل گرفتند. روش‌های بررسی ژنتیکی نشان می‌دهند که قدیمی‌ترین نیای گربه‌ایان امروزی در ۱۰٫۸ میلیون سال پیش در آسیا زندگی می‌کرد. نسب‌های گوناگون در زمان‌های مختلفی از این نسب اصلی جدا شدند و جدایی نسب یوز در نزدیکی ۷٫۲ میلیون سال پیش پدید آمد. نسب یوز به عنوان نسبی از گربه‌های بزرگ‌جثه، لاغر و دارای پاهای درازی شناخته می‌شود که امروزه از آن تنها یوز (Acinonyx jubatus) باقی مانده‌است. این نسب در دوره پلیوسن پسین–پلیستوسن در بیشتر اوراسیا پراکنده بود و سنگواره‌هایی از یوزمانندها و گربه‌های یوزنما مربوط به این دوره در آفریقا، اوراسیا و آمریکای شمالی یافت شده‌اند.

امروزه باور بر این است که نزدیک‌ترین گونه‌ها به یوز، شیر کوهی و جگواروندی هستند. این‌ها همه عضو طایفه Acinonychini به‌شمار می‌روند که بر پایهٔ بررسی‌های مولکولی، در ۶٫۹ میلیون سال پیش از دیگر گربه‌ها جدا شدند.

زیرگونه‌ها

گونه یوز دارای دو زیرگونه اصلی است: زیرگونهٔ آسیایی و زیرگونهٔ آفریقایی. هر چند در این مورد اختلاف نظر وجود دارد و برخی متخصصان تعداد بیشتری زیرگونه را در نظر می‌گیرند؛ از جمله زیرگونهٔ شمال‌غربی آفریقا (با نام علمی Acinonyx jubatus hecki) که یکی از چندین زیرگونهٔ مشتق‌شده از زیرگونهٔ آفریقایی است. شاه‌یوز نیز شکلی از یوز آفریقایی است با خال‌های درشت و پیوسته بر روی پوست که نه زیرگونه‌ای جدا، بلکه ریختی از این جاندار به‌شمار می‌رود. عامل پدید آمدن چنین رنگ‌آمیزی در پوست شاه‌یوز یک چیرگی است که اغلب در یوزهای جنوب آفریقا پدید می‌آید.

کراوسمان و مورالس زیرگونه‌های یوز را ۵ عدد و به صورت زیر برمی‌شمارند:

  • A. j. hecki در شمال غربی آفریقا
  • A. j. fearsoni در شرق آفریقا
  • A. j. jubatus در جنوب آفریقا
  • A. j. soemmerringi در شمال شرقی آفریقا
  • A. j. venaticus در شمال آفریقا تا شبه‌قارهٔ هند (امروزه تنها در ایران) در بین دو زیرگونهٔ اصلی، زیرگونهٔ آفریقایی که در بسیاری از بخش‌های این قاره پراکندگی دارد وضعیت نسبتاً بهتری را دارد. به نظر می‌رسد که در حدود ۵ تا ۱۵ هزار یوز هنوز در آفریقا باقی‌مانده‌اند. اما زیرگونهٔ آسیایی آن که به یوزپلنگ ایرانی یا یوزپلنگ آسیایی مشهور است و روزگاری در بخش‌های وسیعی از خاورمیانه و هند پراکندگی داشت، اکنون تنها محدود به چند ده رأس در نواحی شرقی ایران شده‌است.

در مورد یوزپلنگ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

جمهوری درباره نخستین پروژه تکثیر در اسارت یوزپلنگ آسیایی روند...
استاد دانشگاه درباره موضوع مرگ توله های یوزپلنگ آسیایی آمده... است پروژه تکثیر یوزپلنگ آسیایی در اسارت نخستین پروژه تکثیر... این نژاد از یوزپلنگ در دنیا بوده که مراحل مختلف... تولید مثل گربه سانان حساسی همچون یوزپلنگ با بقای همه...
کد خبر: ۱۱۲۰۸۴۲    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۳/۰۴


تصویری غم انگیز از ایران یوزپلنگ ماده ایرانی که ماه... یوزپلنگ مادر را بیمار و در حال درمان نشان می...
کد خبر: ۱۱۲۰۴۰۹    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۳/۰۲


توله یوزپلنگ سوم در مهمانسرای مدیران سازمان محیط زیست است...
و کمیسیون اصل ۹۰ مجلس برای بررسی مرگ توله یوزپلنگ... زیست یک تیمارگر از این توله یوزپلنگ نگهداری می کند... تحصیلات تیمارگر توله یوزپلنگ گفت که « حرفه تیمارگری تجربی... است تیمارگر یوزپلنگ ظرافت و اصول کار را رعایت می...
کد خبر: ۱۱۲۰۰۵۴    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۳۱


کد خبر: ۱۱۱۹۸۶۲    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۳۰


زیست پیشنهاد داد به خاطر تلف شدن توله های یوزپلنگ...
کد خبر: ۱۱۱۹۸۳۹    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۳۰


با تشریح دلایل مرگ دومین توله یوزپلنگ ایران گفت پس... تحت درمان است و امیدواریم زنده بماند گفت یوزپلنگ گونه...
کد خبر: ۱۱۱۹۶۶۰    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۲۹


یکی از اعضای تیم حفاظت از توله های یوزپلنگ ایرانی...
در حالی که از زمان تلف شدن اولین توله یوزپلنگ... زیست و دامپزشک یوزپلنگ ها همواره بر شرایط نرمال و... حال خوب توله های یوزپلنگ تأکید داشتند انتشار خبر تلف... شدن دومین توله یوزپلنگ ایرانی بار دیگر به موضوع ناکارآمدی...
کد خبر: ۱۱۱۹۶۱۲    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۲۸


زیست استان یزد در رابطه با آخرین وضعیت جمعیت یوزپلنگ... ۲۰ فرد یوزپلنگ را در استان شناسایی کرده بودیم اما... یوزپلنگ ماده و جفت گیری احتمالی ادامه می دهند وی...
کد خبر: ۱۱۱۹۵۰۳    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۲۸


سلفی جهان با یک یوزپلنگ چرا من تنهام کشف صخره...
کد خبر: ۱۱۱۹۴۷۲    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۲۸


کد خبر: ۱۱۱۹۴۳۲    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۲۸


گزیده‌ خبرهای «تابناک جوان» را اینجا بخوانید.
عکس تظاهر بامزه یوزپلنگ مادر به ترسیدن برای شادی فرزندش...
کد خبر: ۱۱۱۹۱۷۳    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۲۶


گزیده‌ خبرهای «تابناک جوان» را اینجا بخوانید.
قهرمانی زودهنگام آبی ها توله یوزپلنگ ها بوی انسان گرفتند...
کد خبر: ۱۱۱۸۷۸۷    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۲۵


گزیده‌ خبرهای «تابناک جوان» را اینجا بخوانید.
توله یوزپلنگ های « ایران» در اتاق های فرار چه...
کد خبر: ۱۱۱۸۴۱۴    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۲۳


های یوزپلنگ ایرانی با انتشار آخرین تصاویر از توله ها,...
آمدن 3 توله یوزپلنگ ایرانی در مرکز تکثیر یوزپلنگ ایرانی... پس از تلف شدن یکی از توله های یوزپلنگ ایرانی,... های یوزپلنگ ایرانی, علیرضا شهرداری, کارشناس و درمانگر حیات وحش... توله ها به تیم مراقبت از یوزپلنگ ایرانی, پیوسته است,...
کد خبر: ۱۱۱۸۳۴۰    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۲۲


زایمان زود هنگام یوزپلنگ مادر است ...
3 توله یوزپلنگ ایرانی در مرکز تکثیر یوزپلنگ ایرانی در... وجود اینکه دامپزشک یوزپلنگ ها علت تلف شدن توله یوز... ادعا کردند که تلف شدن توله یوزپلنگ به علت سهل... شدن یک قلاده توله یوزپلنگ و رویدادهای اخیر پارک ملی...
کد خبر: ۱۱۱۷۸۵۰    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۱۹


به گزارش تابناک به نقل از ایسنا مدیرعامل انجمن یوزپلنگ... مدیرعامل انجمن یوزپلنگ ایرانی با بیان اینکه سازمان محیط زیست... زنده و سالم بمانند وی افزود ماده بودن یوزپلنگ ها... انجمن یوزپلنگ ایرانی در واکنش به تلف شدن توله یوز...
کد خبر: ۱۱۱۷۳۰۱    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۱۶


مدیرعامل انجمن یوزپلنگ ایرانی با بیان اینکه تولد توله های...
از انتظار نبود مدیرعامل انجمن یوزپلنگ ایرانی با بیان اینکه... بودن یوزپلنگ ها بهتر بود چرا که جنس نر بیشتری... کمک کند مدیرعامل انجمن یوزپلنگ ایرانی در واکنش به تلف... ایران» -یوزپلنگ آسیایی در اسارت - اظهارکرد مسئله زادآوری در...
کد خبر: ۱۱۱۷۲۹۱    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۱۶


از سه توله ایران ماده یوزپلنگی که ۱۱ اردیبهشت در...
ایران ماده یوزپلنگی که ۱۱ اردیبهشت در توران سزارین شد...
کد خبر: ۱۱۱۶۹۹۶    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۱۴


فرجام شیرین یک پروژه متفاوت و طولانی مدت
کد خبر: ۱۱۱۶۷۵۲    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۱۲


یوزپلنگ چهار ساله به نام ⁧ایران⁩ که در پارک ملی...
کد خبر: ۱۱۱۶۶۳۰    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۱۱


tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv