در مورد یوزپلنگ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

 

کلیات

یوزپلنگ یا یوز   جانوری مهره‌دار و پستاندار از راستهٔ گوشتخواران، خانوادهٔ گربه‌سانان است. این جانور در گذشته در بیشتر مناطق آفریقا و گستره وسیعی از آسیای مرکزی و شبه‌قاره هند یافت می‌شد، اما امروزه با کاهش شدید جمعیت روبرو شده‌است. از میان چهار زیرگونهٔ یوزپلنگ، یکی از زیرگونه‌ها که با نام «یوزپلنگ آسیایی» شناخته می‌شود در خطر جدی انقراض است و تعداد کمی از آن در دشت‌های مرکزی ایران به بقا ادامه می‌دهند.

بدن یوزپلنگ در درازای چندین میلیون سال به گونه‌ای پیشرفت پیدا کرده‌است که این جانور بتواند به‌طور معمول توانایی حرکت با سرعتی برابر با ۱۱۰ کیلومتر در ساعت را داشته باشد و البته برای مدت کوتاه با سرعتی برابر با ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت هم توانایی دویدن را دارد. سرعت یوزپلنگ در عرض ۲ ثانیه پس از شروع دویدن به ۷۵ کیلومتر در ساعت می‌رسد که از شتاب بسیاری از خودروهای مسابقه‌ای نیز بیشتر است. البته میانگین سرعت حرکتی یوزپلنگ برابر با ۶۴ کیلومتر بر ساعت است. اندام باریک، پاهای لاغر و بلند، قفسه سینه‌ای کم پهنا ولی عمیق و جمجمه‌ای کوچک، ظریف و گرد، یوز را به سریع‌ترین جانور روی زمین تبدیل کرده‌است.

این جانور به آسانی از دیگر گربه‌سانان تشخیص‌پذیر است و آن را نه تنها از روی خال‌های روی بدن می‌توان متمایز کرد، که بدن باریک و کشیده، سر کوچک، چشم‌های بالا قرار گرفته و گوش‌های کوچک و تا حدودی پهن شمایلی یکتا به او می‌دهند. طعمهٔ معمول یوزپلنگ ها آهوها (به ویژه آهوی تامسون)، ایمپالا و دیگر پستانداران سم‌دار حداکثر تا ۴۰ کیلوگرم وزن هستند. یک نر بالغ تنها هر چند روز یک بار شکار می‌کند اما ماده‌های دارای توله تقریباً هر روز به شکار می‌پردازند. در حالی که سایر گربه‌سانان شکارچیان شب هستند، یوزها عمدتاً روزها فعال بوده و اغلب در اوایل بامداد و غروب آفتاب به سراغ طعمه‌های خود می‌روند.

واژه‌شناسی

واژهٔ یوزپلنگ از ترکیب دو واژهٔ «یوز» و «پلنگ» تشکیل شده‌است. یوز بُن مضارعِ مصدر «یوزیدن» به معنای «جَستن، جهیدن و طلب کردن» بوده و ازاین‌رو یوزپلنگ به معنای پلنگی است که به دنبال شکار خود گشته و آن را با جستن و دنبال‌کردن می‌گیرد. در فارسی میانه هم نام این جاندار «یوز» (با واو مجهول) بوده‌است.

نام یوزپلنگ در زبان انگلیسی چیتا (Cheetah) است. این واژه برگرفته از واژهٔ سانسکریت چیتراکایاه (चित्रकायः) به معنای «دارای بدن رنگارنگ» است و از طریق واژهٔ هندیِ چیتا (चीता)  وارد انگلیسی شده‌است. نام سرده‌ای که یوز تنها عضو آن است نیز Acynonix است و تشکیل‌یافته از دو بخش برآمده از واژگان «ثابت» و «پنجه» در زبان یونانی. این نام اشاره به ویژگی یکتای جمع‌نشدنی پنجه‌ها در این جانور دارد؛ ویژگی‌ای که در هیچ گربه‌سان دیگری دیده نمی‌شود.

پیدایش و پراکنش

زیرخانواده گربه‌ایان کوچک در میوسن پسین – نزدیک به ۹ میلیون سال پیش – پا بر روی زمین گذاشت و نسب‌های گوناگون از آن در دوره به نسبت کوتاهی میان ۱۰٫۸ تا ۶٫۲ میلیون سال پیش شکل گرفتند. روش‌های بررسی ژنتیکی نشان می‌دهند که قدیمی‌ترین نیای گربه‌ایان امروزی در ۱۰٫۸ میلیون سال پیش در آسیا زندگی می‌کرد. نسب‌های گوناگون در زمان‌های مختلفی از این نسب اصلی جدا شدند و جدایی نسب یوز در نزدیکی ۷٫۲ میلیون سال پیش پدید آمد. نسب یوز به عنوان نسبی از گربه‌های بزرگ‌جثه، لاغر و دارای پاهای درازی شناخته می‌شود که امروزه از آن تنها یوز (Acinonyx jubatus) باقی مانده‌است. این نسب در دوره پلیوسن پسین–پلیستوسن در بیشتر اوراسیا پراکنده بود و سنگواره‌هایی از یوزمانندها و گربه‌های یوزنما مربوط به این دوره در آفریقا، اوراسیا و آمریکای شمالی یافت شده‌اند.

امروزه باور بر این است که نزدیک‌ترین گونه‌ها به یوز، شیر کوهی و جگواروندی هستند. این‌ها همه عضو طایفه Acinonychini به‌شمار می‌روند که بر پایهٔ بررسی‌های مولکولی، در ۶٫۹ میلیون سال پیش از دیگر گربه‌ها جدا شدند.

زیرگونه‌ها

گونه یوز دارای دو زیرگونه اصلی است: زیرگونهٔ آسیایی و زیرگونهٔ آفریقایی. هر چند در این مورد اختلاف نظر وجود دارد و برخی متخصصان تعداد بیشتری زیرگونه را در نظر می‌گیرند؛ از جمله زیرگونهٔ شمال‌غربی آفریقا (با نام علمی Acinonyx jubatus hecki) که یکی از چندین زیرگونهٔ مشتق‌شده از زیرگونهٔ آفریقایی است. شاه‌یوز نیز شکلی از یوز آفریقایی است با خال‌های درشت و پیوسته بر روی پوست که نه زیرگونه‌ای جدا، بلکه ریختی از این جاندار به‌شمار می‌رود. عامل پدید آمدن چنین رنگ‌آمیزی در پوست شاه‌یوز یک چیرگی است که اغلب در یوزهای جنوب آفریقا پدید می‌آید.

کراوسمان و مورالس زیرگونه‌های یوز را ۵ عدد و به صورت زیر برمی‌شمارند:

  • A. j. hecki در شمال غربی آفریقا
  • A. j. fearsoni در شرق آفریقا
  • A. j. jubatus در جنوب آفریقا
  • A. j. soemmerringi در شمال شرقی آفریقا
  • A. j. venaticus در شمال آفریقا تا شبه‌قارهٔ هند (امروزه تنها در ایران) در بین دو زیرگونهٔ اصلی، زیرگونهٔ آفریقایی که در بسیاری از بخش‌های این قاره پراکندگی دارد وضعیت نسبتاً بهتری را دارد. به نظر می‌رسد که در حدود ۵ تا ۱۵ هزار یوز هنوز در آفریقا باقی‌مانده‌اند. اما زیرگونهٔ آسیایی آن که به یوزپلنگ ایرانی یا یوزپلنگ آسیایی مشهور است و روزگاری در بخش‌های وسیعی از خاورمیانه و هند پراکندگی داشت، اکنون تنها محدود به چند ده رأس در نواحی شرقی ایران شده‌است.

در مورد یوزپلنگ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

علی‌اکبر قربانلو، رئیس اداره پارک ملی توران اظهار کرد: به همراه محیط‌بانان و همیاران مجموعه مورد حفاظت توران در حوزه استحفاظی محیط‌بانی دلبر موفق به تصویربرداری از یک قلاده یوزپلنگ شدیم. وی تصریح کرد: پس از بررسی تصاویر و شناسایی الگوی خال‌های این یوزپلنگ توسط کارشناسان مجرب، یوز مذکور ماده بالغ هیوا شناسایی شد. / فارس
کد خبر: ۱۲۲۱۱۰۷   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۱/۲۲

حیات وحش
ویدیویی از شیوع عجیب حمل یوزپلنگ ‌های ایرانی در اسارت منتشر شده که واکنش وسیعی داشته است. این ویدیو را می‌بینید.
کد خبر: ۱۲۱۲۰۴۱   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۰/۰۴

حیات وحش
یوزپلنگ یکی از گربه سان‌های پرطرفدار در کشورهای عربی است. ابعاد این گربه سان آنقدر بزرگ نیست که تهدیدی برای انسان بالغ محسوب شود و سوابق کمی از حمله یوز به انسان وجود دارد. سرعت بالا که باعث می‌شود از آن برای شکار تفریحی استفاده کنند و جثه زیبای بر طرفدارانش به جدی افزوده که عرب‌ها با صرف پول سنگین، سراغ خرید و نگهداری یوز در خانه‌شان بروند. اکنون تصاویری منتشر شده که نشان می‌دهد یک یوزپلنگ در دبی سر سفره با عرب‌ها غذا می‌خورد. این تصاویر عجیب را می‌بینید.
کد خبر: ۱۲۰۹۸۷۰   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۹/۲۲

حیات وحش
تصاویری از آذر، توله ماده یوزپلنگ ایرانی منتشر شده که بازیگوشی می‌کند و سر یک یک محیط‌بان را لیس می‌زند. این لحظات را می‌بینید.
کد خبر: ۱۱۹۸۸۲۳   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۷/۲۴

حیات وحش
آهو یکی از شکارهای مورد علاقه یوزپلنگ است. یوزپلنگ همچون گروه دیگری از گربه سان‌ها با گرفتن گردن شکار، او را خفه می‌کند و بعد شروع به خوردنش می‌کند. در همین زمینه، تصاویر یک آهو را می‌بینید که در میان پوزه چیتا نفس‌های آخر را می‌کشد و نوای دردناکی می‌کند.
کد خبر: ۱۱۹۷۷۵۰   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۷/۱۸

حیات وحش
پژوهشگران یک سگ رباتیک را درون قفش یوزپلنگ ‌ها قرار دادند تا واکنش این جانوران را نسبت به این چهارپای غریب ثبت کنند. لحظات از مواجهه و رویارویی این دو را می‌بینید.
کد خبر: ۱۱۹۴۶۶۰   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۷/۰۲

حیات وحش
تمساح‌ها و کروکدیل‌ها به حدی به خوبی در آب به آرامی و با استتار حرکت می‌کنند که حتی گربه سانانی چون یوزپلنگ نیز به سختی می‌توانند خطرش را حس کنند و این توانایی، قدرت شکار بالایی به این خزندگان می‌دهد. در همین ارتباط، شکار سریع یوزپلنگ توسط تمساح را حین آب خوردن یوز می‌بینید.
کد خبر: ۱۱۹۴۶۱۷   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۷/۰۱

حیات وحش
بسیاری از گربه سان‌ها از جمله یوزپلنگ ‌ها به آموزش توله‌هایشان با شکارهای تحت کنترل می‌پردازند. آنها معمولاً توله آهو را زنده شکار می‌کنند و آن را تحت اختیار توله‌هایشان قرار می‌دهند تا با آهو بازی کنند و شکار را فرابگیرد. تصاویر دو نمونه از این آموزش را در سنین مختلف می‌بینید.
کد خبر: ۱۱۹۳۵۷۶   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۶/۲۷

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان با اشاره به ذخیره‌سازی سلول‌های جنسی یوزپلنگ ‌های تلف‌شده، گفت: امکان کار در زمینه لقاح مصنوعی و تولید جنین یوزپلنگ در محیط آزمایشگاهی اکنون وجود دارد.
کد خبر: ۱۱۹۲۳۵۰   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۶/۱۹

حیات وحش
حیات وحش آفریقا عرصه حضور توریست‌های پرتعدادی شده که در حین بازدید از این طبیعت تماشایی، صحنه‌های دیدنی را ثبت می‌کنند. در همین زمینه شکار یک آهو توسط یوزپلنگ را می‌بینید که دقیقاً در فاصله یک متری انسان‌های سوار بر خودروهای آفرود اتفاق می‌افتد و یوزپلنگ چابک شکار از زیر خودرو درمی‌آورد و می‌برد. در تابناک می‌بینید.
کد خبر: ۱۱۹۱۹۸۱   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۶/۱۷

حیات وحش
تصاویری از دو یوزپلنگ در جاجرم ثبت شد و بلافاصله پس از ثبت تصویر دو یوزپلنگ در کریدور میاندشت-توران، گروهی از محیط‌بانان و همیاران حفاظت محیط زیست به محل اعزام شدند و آن‌ها را رصد کردند. امسال این هشتمین مشاهده یوزپلنگ و چهارمین مورد ثبت تصویر آن در شهرستان جاجرم توسط همیاران و محیط‌بانان است. یوز ایرانی از جمله گونه‌های حفاظت شده و در معرض خطر انقراض محسوب می‌شود و تعداد معدود آن در طبیعت باقی مانده‌ است. این لحظات را می‌بینید.
کد خبر: ۱۱۹۰۹۰۱   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۶/۱۱

معاون پایش اداره کل محیط زیست خراسان شمالی از ثبت حضور یوزپلنگ ها در جاجرم مقارن با روز ملی یوزپلنگ ایرانی خبر داد.
کد خبر: ۱۱۹۰۸۲۳   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۶/۱۱

حیات وحش
آفریقا با وجود شکار گونه‌های جانوری، همچنان غنی ترین طبیعت و حیات وحش را در کره زمین دارد. مستند گربه‌های آفریقایی | African Cats به کارگردانی کیت اسکولی و الیستر فادرگیل محصول 2011 روایتی از زندگی شیر و یوزپلنگ در دشت‌های آفریقا است. مستندسازان با تعقیب گله‌های این جانوران، شیوه حیات آنها را برای دوره طولانی در طبیعت ثبت کرده‌اند. در تابناک تماشا می‌کنید.
کد خبر: ۱۱۸۶۸۲۹   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۵/۱۶

صفحه پارک ملی توران در فضای مجازی از مشاهده یوزپلنگ ماده به همراه دو توله یوز خبر داد.
کد خبر: ۱۱۸۶۶۵۳   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۵/۱۵

مدیرکل دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش سازمان حفاظت محیط زیست گفت: یک قلاده یوزپلنگ آسیب دیده در زیستگاه‌های آزاد اطراف پارک ملی توران شاهرود مشاهده شده است.
کد خبر: ۱۱۸۶۵۲۷   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۵/۱۴

تصویری ناراحت‌کننده از «هلیا»، یوزپلنگ ایرانی پارک ملی توران شاهرود و یک توله‌ او را در انتظار فرزند کشته‌شده‌اش در جاده میامی- عباس‌آباد ثبت شده است.
کد خبر: ۱۱۸۰۹۹۹   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۴/۰۸

گزیده‌ خبرهای «تابناک جوان» را اینجا بخوانید.
ما برای شما، در تابناک جوان هر روز گزید‌ه‌ای از آخرین اخبار و مطالب جذاب پیرامون موضوعات کسب و کار، رسانه، فرهنگ و هنر، خانواده، نشاط و سرگرمی، جامعه و ... را تولید و/یا ارائه می‌کنیم. «تابناک جوان» برای انتشار مطالب ارسالی شما نیز آمادگی دارد! روی تیتر‌ها کلیک کنید تا گزارش کامل گزیده خبر‌های «تابناک جوان» را بخوانید.
کد خبر: ۱۱۸۰۳۷۲   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۴/۰۳

حیات وحش
پیروز یوزپلنگ ایرانی که تحت شرایطی خاص به دنیا آمد تا نسل یوزپلنگ آسیایی در چارچوب یک پروژه محیط زیستی توسعه یابد، نهم اسفند 1401 به دلیل نارسایی کلیوی تلف شد. علیرضا شهرداری تیمارگر پیروز در یک گفت و گو درباره روندی که این یوزپلنگ طی کرد و برخی ابهامات توضیح داده که این روایت را می‌بینید و می‌شنوید.
کد خبر: ۱۱۶۸۷۰۴   تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۱/۰۲

معاون سازمان محیط زیست گفت: در حال حاضر ۲۰ یوز پلنگ ایرانی در داخل کشور شناسایی شده‌اند.
کد خبر: ۱۱۶۶۰۰۳   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۱۲/۱۰

مرور روزنامه‌های چهارشنبه ۱۰ اسفند
شوخی با بهینه سازی مصرف سوخت، فاجعه مدارس و مدارس نظامیه، از میرکاظمی اصرار از قالیباف انکار، راز‌های یک مسمومیت، نعل وارونه امریکا به اخبار مذاکرات، عبرت‌های مرگ پیروز، تقاطع چین و آمریکا در آفریقا، نوبت نمایش تونل‌های زیرزمینی پدافندی، فرمول رفتار با طالبان و سنجش روایات‌ دولتی از مسأله دلار، از مواردی است که موضوع گزارش‌های خبری و تحلیلی روزنامه‌های امروز شده است.
کد خبر: ۱۱۶۵۹۹۱   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۱۲/۱۰

nabzefanavari
ostanha
bato
farhangi
jahan
economic
sport
social
parliment
نبض بورس - داخلی - ستون چپ