- بازخوانی تاریخ/ آخرین امپراتور مغول در قاب دوربین!
- راز زن خونین؛ وقتی یک دختر آلمانی به معمای پزشکی قرن تبدیل شد
- طوفانی که هنوز نباریده؛ رویارویی خاموش میان آنکارا و تلآویو
- کاخ سفید در ساعت صفر؛ اگر رئیسجمهور آمریکا بمیرد چه اتفاقی خواهد افتاد؟
- چگونه شاهراه اینترنت جهان را از دست دادیم؟
- پیمان مکه علیه چه کسی است؟
- آمریکا آماده نخستین سناتور مسلمان هست؟
- رمز گشایی از یک اصطلاح خاص در بیانیه اخیر خبرگان رهبری
- جنگ ایران و آمریکا چگونه تمام می شود؟
- جمهوری اسلامی ایران چه درس هایی از جنگ گرفت؟
کلیات
در هفدهم مرداد ماه سال ۱۳۷۷، محمود صارمی خبرنگار خبرگزاریِ جمهوری اسلامی، به همراه هشت نفر از اعضای کنسولگری ایران در مزار شریف افغانستان به دست گروهک تروریستی طالبان به شهادت رسید. به همین مناسبت، شورای فرهنگ عمومی، هفدهم مرداد ماه هر سال را به عنوان «روز خبرنگار» نامگذاری کرد.
حرفه خبرنگارى
خبرنگار کسى است که با اتکاء به ذوق و استعداد شخصی، پس از گذرانیدن دوره آموزش تخصصى و همچنین با توجه به مسئولیت اجتماعى که این حرفه بر عهده او مىگذارد، وظیف کسب، تهیه، جمعآورى و تنظیم 'اخبار' و انتقال آنها را از طریق وسایل ارتباط جمعى (مطبوعات، رادیو، تلویزیون و خبرگزاری) به مخاطبان بر عهده دارد.
پیش از آنکه فردى حرفه روزنامهنگارى را انتخاب کند، لازم است ویژگىهاى حرفه خبرنگارى و روزنامهنگارى را بشناسد تا از روى آگاهى به آن روى آورد. در سال ۱۹۷۸ از سوى سازمان یونسکو (سازمان آموزشی، علمى و فرهنگى ملل متحد)، اعلامیهاى راجع به نقش رسانههاى جمعى در تقویت صلح جهانى و تفاهم بینالمللى به تصویب رسید. در این اعلامیه، لزوم تربیت اخلاقى و اجتماعى روزنامهنگاران ارائه شد.
در این مجموعه، آزادى مبادله اخبار و اطلاعات، یک حق اساسى تلقى شده و دستورالعملهاى اخلاقى براى کلیه کسانى که در جمعآورى و کسب و نشر و تفسیر اخبار و اطلاعات شرکت دارند، وضع شده است. در این اعلامیه، ضمن تأکید بر منشور جهانى ۱۹۴۸ سازمان ملل متحد، تصریح شده است که براساس این قوانین، خبرنگاران مطبوعات باید منتهاى درجه، کوشش کنند تا اخبار و اطلاعاتى که در اختیار عموم مىگذارند صحیح، دقیق و معتبر باشد. خبرنگاران و سردبیران باید در صحت اخبارى که بهدست مىآورند تحقیق و تعمق کنند. خبرنگاران نباید حقیقتى را تعمداً تحریف یا مخدوش کنند و همچنین هیچ نوع مطلبى را نباید از نظر مردم مکتوم نگه دارند.
اصول اخلاقى حرفه روزنامهنگارى مقرر مىدارد که روزنامهنگاران در هر مرحله و مقامى که باشند باید به خیر و مصلحت جامعه ایمان کامل داشته باشند. کوشش براى تأمین منافع شخصى و کوشش براى پیش بردن مقاصد خصوصى که با مصلحت جامعه سازگار نباشد، خلاف اصول و آئین اخلاقى روزنامهنگارى است. تخطئه مردم و تهمت و افتراء به اشخاص از جمله جرائم بزرگ حرفه روزنامهنگارى است. براساس قطعنامههاى سازمان ملل متحد، سرقت ادبى و انتساب اخبار و عقاید و تألیفات دیگران بهخود نیز جرم مطبوعاتى محسوب مىشود. حسن نیت به جامعه اساس و پایه روزنامهنگارى مطلوب است.
ویژگیهای خبر
حرفه خبرنگاری، باخبر سر و کار دارد و آن را به شیوههای گوناگون به مخاطبان خود میرساند. این خبر، باید ویژگیهایی داشته باشد تا مورد توجه بینندگان، شنوندگان و خوانندگان قرار گیرد. خبر خوب، خبری است که درست، روشن و جامع باشد. اگر خبر درست نباشد، مردم اندک اندک به خبررسان شک میکنند و منبع خبری خود را تغییر میدهند. در قرآن کریم هم میخوانیم: «اگر فاسقی برایتان خبری آورد، بدون تحقیق حرفش را نپذیرید». نیز خبر باید با صراحت و روشنی، و به دور از ابهام و کنایه به دست مخاطب برسد. هم چنین خبری کامل است که به پرسشهایی که برای مخاطبانِ خبر به وجود میآید، پاسخ بدهد.
ویژگیهای خبرنگار
به طور کلی خبرنگار در محل وقوع رویدادها، چشم و گوش رسانه و چشم و گوش مردم است. او باید با استفاده از ویژگیهای خدادادی و نیز خصوصیاتی که در دورههای آموزشی دیده، به کشف حقیقتها بپردازد و آن را در کمترین زمان به مخاطبان خود برساند. خبرنگار خوب، خبرنگاری است دارای این ویژگیها باشد:
۱- ذوق و استعداد
یکی از مهمترین ویژگیهای خبرنگار، داشتن عشق و علاقه و قریحه خبرنگاری است. بر این اساس، کسی باید وارد عرصه جذّاب و در عین حال پر مخاطره خبرنگاری شود که ضمن داشتن این استعداد ذاتی، از هنر واژه گزینی، شمّ خبری، حوصله زیاد و نگاه موشکافانه و دقیق نیز برخوردار باشد و با پرهیز از احساسات، بکوشد رویدادها را همان طور که اتفاق افتاده منتشر کند، نه آن طور که خود میخواسته اتفاق بیفتد.
۲- سرعت
سرعت در تصمیم گیری و انتقال سریع خبر، از ویژگیهای اساسی خبرنگاری است. حساسیت کار اطلاع رسانی، نیاز مخاطبان به دانستن سریع و به موقع خبرها برای اتخاذ تصمیم درست و نیز افزایش رسانهها و رقابت میان آن ها، بر ضرورت «سرعت» در کار خبررسانی افزوده است. کمترین تعلل در انعکاس سریع رویدادها، به کاهش اعتبار رسانه و در ادامه، مرگ رسانه و بی خاصیت شدن آن میانجامد. البته باید توجه داشت که هیچ گاه نباید سرعت انتشار را جانشین صحت و درستی خبر کرد؛ زیرا دروغ پراکنی، در نهایت به ضرر کمپانی خبری خواهد بود و اعتماد مخاطبان را به رسانه کاهش خواهد داد.
۳- حق طلبی
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در حدیثی فرموده است: «حق را بگو و در راه خدا از ملامت هیچ ملامت گری نهراس». ویژگی حق محوری، حق طلبی و حق گویی، از مهمترین ویژگیهای یک خبرنگار موفق و خداترس است. در مقابل، سخن چینی، بدگویی و به جان هم انداختن مردمان، از ویژگیهای نکوهیدهای است که هر انسان عاقلی از آنها بیزاری میجوید. پس چه نیکوست که صاحبان بنگاههای خبری و نیز خود خبرنگاران، همواره به دنبال واقعیت باشند و از جنجال آفرینی و بد کردن مردم با هم بپرهیزند.