کلیات
قصاص در لغت، به معنی هر نوع دنباله روی و پی جویی نمودن- کین کشی به مثل کشنده را کشتن- مجازات- عقاب- سزا- جبران- تلافی آمده است.
قصاص از نظر اصطلاحی، به معنای تلافی و استیفای عینی جنایتی که در قتل عمدی، قطع عضو و جرح عمدی بر مجنی علیه وارد شده است میباشد به شکلی که اثر به جای مانده از جنایت عیناً روی جانی اجرا شده و به دست آید.
قصاص در جنایت قتل عمدی را قصاص النفس میگویند و قصاص در جنایات قطع عضو و جرح را قصاص عضو گویند.
پیشینه تاریخی قصاص
قصاص در لغت، به معنی هر نوع دنباله روی و پی جویی نمودن- کین کشی به مثل کشنده را کشتن- مجازات- عقاب- سزا- جبران- تلافی آمده است.
قصاص از نظر اصطلاحی، به معنای تلافی و استیفای عینی جنایتی که در قتل عمدی، قطع عضو و جرح عمدی بر مجنی علیه وارد شده است میباشد به شکلی که اثر به جای مانده از جنایت عیناً روی جانی اجرا شده و به دست آید.
قصاص در جنایت قتل عمدی را قصاص النفس میگویند و قصاص در جنایات قطع عضو و جرح را قصاص عضو گویند.
پیشینه تاریخی قصاص
قتل نفس اولین جرمی است که از دیدگاه قرآن در زمین واقع شده که از خوی تجاوزگری و خودمحوری انسان حاکی است و این عمل در همان زمان هم جرم و گناه بوده است (سوره مائده آیات ۲۷ و ۳۲) بنابراین اگر از ابتدای حیات انسان قتل و ضرب و جرح بعنوان یک تهدید جدّی برای زندگی او به حساب آمده، باید قبول کنیم که انسان از ابتدا، دفاع از خود را یک حق دانسته و در مقابل این تهدید از خود عکس العمل نشان داده است عکس العمل انسانها در برابر این جرم در همه ادوار تاریخ متناسب با سطح آگاهی، فرهنگ و رشد عقلانی آنها متفاوت و متغیّر بوده است، ولی بنظر میرسد مقابله به مثل اولین عکس العمل باشد که به صورت طبیعی مورد توجه انسان واقع شده با این تفاوت که این مقابله هیچ حد و مرزی نداشته، لذا در الواح دوازده گانه روم ودر مجموعه قوانین حمورابی و در شریعت حضرت موسی و عیسی قصاص وجود داشته و مورد قبول بوده است و در اسلام هم اصل قصاص با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است در قرآن آیات زیادی وجود دارد که ناظر به اصل قصاص میباشند البته این آیات دو دسته هستند که دسته اول به اصل مقابله به مثل به صورت کلی دلالت دارند و دسته دوم آیاتی که مستقلاً به خود مسئله قصاص مربوط میشود. در قوانین جزایی قبل از انقلاب مجازات قتل عمد، اعدام بود که در ضمن ماده ۱۷۰ بیان شده بود و صدمات عمدی جسمانی به موجب مواد ۱۷۲ و ۱۷۳ قانون مجازات عمومی دارای مجازات حبس بود، ولی در سال ۱۳۶۱ مجازات قتل عمد ی، قطع عضو و جرح عمدی را قصاص تعیین کردند.
ماهیت قصاص
برای تشخیص حق از حکم از سوی صاحب نظران اسلامی ملاکها و ضوابط محتلفی ارائه شده برخی عقیده دارند برای تشخیص باید به آثار آن توجه کرد چنانچه این آثار قابل نقل و انتقال باشد این سلطه و توانایی حق است و در غیر اینصورت حکم است و برای تشخیص علاوه بر معیار فوق باید به امر دیگر که همان مفاد ادله است توجه کرد، چون حق و حکم هر دو نتیجه ادله شرعی و قانونی است گاهی ادله بیانگر این معنی است که اراده شخص در نتیجه حاصل از آنها تأثیری ندارد و در اینصورت این نتیجه حکم است و در غیر اینصورت حق است و با توجه به اینکه قصاص از شئونات و اختیارات من له الحق است و شارع مقدس در قصاص حکم به جواز آن نکرده بلکه جعل سلطنت از برای صاحبان حق کرده است لذا میتوان گفت که قصاص از مصادیق حق است و قصاص یک حق غیرمالی است، چون با اجرای آن نفع مادی و قابلیت تقویم به پول برای اولیای دم از بین میرود و حقی است که قابل اسقاط است و از حق الناس است.
در فقه امامیه دو دیدگاه در این زمینه وجود دارد، در دیدگاه اول، متولی قصاص کسی است که وارث اموال مقتول میباشد اعم از مرد و زن و خویشان بدون واسطه و حتی کسانی که بواسطه پدر یا مادر با مقتول مرتبط هستند تنها زن و شوهر علی رغم اینکه از اموال یکدیگر ارث میبرند حق قصاص ندارند این دیدگاه بین فقهای امامیه مشهور است. دیدگاه دوم، حق قصاص فقط برای خویشان ذکور پدری بوجود میآید و خویشان مادری چه مرد و چه زن حق قصاص ندارند.
مشهور فقها معتقدند که حق قصاص در اثر جنایت بوجود میآید و، چون جنایت بر خود مجنی علیه وارد شده است طبعاً حق قصاص برای خود او بوجود میآید لیکن، چون مقتول به سبب موت نمیتواند این حق را استفاده کند این حق جزء ماترک بوده و به ورثه به ارث میرسد و بین همه آنها مشترک است و بر اساس سهم ورثه بین آنها تقسیم میشودلذا شیعه معتقد است سهم الارث اولیای دم از قصاص بصورت انحلالی است یعنی هر کدام تک تک حق قصاص دارند و اگر فقط یکی خواستار قصاص باشد میتواند قصاص کند بعد از اینکه سهم بقیه را از دیه داده باشد.
عفو قصاص
قصاص یک مجازات الزامی نیست و بلکه بنا به طبیعت حق الناسی آن، نه تنها قابل عفو و مصالحه میباشد بلکه بر آن تاکید فراوان نیز شده است:
عفو توسط مجنی علیه
عفو مجنی علیه در جنایات مادون نفس نافذ است و همان تاکیداتی که در مورد عفو از قصاص نفس وارد شده در این مورد هم جاری است، اما در مورد حق عفو از قصاص النفس توسط مجنی علیه دیدگاههای متفاوتی وجود دارد که در واقع برمیگردد به اینکه حق قصاص ابتداءً برای چه کسی بوجود میآید در قانون مجازات اسلامی ابتداءً نظریه عدم صحت عفو از قصاص النفس توسط مجنی علیه مورد قبول بود، ولی اخیراً به تبعیت از تحریر الوسیله امام (ره) عفو مجنی علیه موجب سقوط حق قصاص است (ماده ۲۶۸ ق. م. ا).
توسط اولیای دم
آنها میتوانند جانی را عفو کنند که یا به صورت غیر معوّض است که نیازی به رضایت جانی ندارد و یا بصورت مصالحه بر، دیه و است که بخاطر معوّض بودن، نیاز به رضایت جانی دارد.
توسط، ولی امر یا حاکم شرع
در مواردی مانند اینکه مقتول، ولی نداشته باشد یا شناخته نشود یا به او دسترسی نباشد، حاکم شرع، ولی او خواهد بود که میتواند قصاص کند یا در قبال گرفتن دیه عفو کند، ولی حق عفو بدون عوض را ندارد.
شرایط اجرای قصاص
۱- تقاضای اولیای دم. ۲- اذن، ولی امر. ۳- اذن، ولی دم. ۴- پرداخت دیه مازاد بر استحقاق. ۵- ممنوعیت ایذاء جانی.
در مورد قصاص در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
نبض خبر
علی میررضایی خواننده معروف مازندرانیها، مدتی پیش در کافه درگیر میشود و یکی طرفین درگیری را میکشد. مادر مقتول دیروز او را پای چوبه دار بخشید و به این قاتل فرصت زندگی داد. این لحظات را میبینید.
کد خبر: ۱۳۷۸۰۵۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۹
نماینده مردم تهران در مجلس با اشاره به فتوای تاریخی امام خمینی (ره) علیه سلمان رشدی، از قاضیالقضات خواست حکم قصاص دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو را صادر کرده و اجرای آن را مانند سیره امام راحل، بر عهده مسلمانان جهان بگذارد.
کد خبر: ۱۳۷۸۰۰۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۹
رئیس اداره زندان بابل از توقف اجرای حکم قصاص در زندان این شهر خبر داد و گفت: با پادرمیانی دادستان و مسئولان قضایی و در پی درخواست مهلت از سوی خانواده مقتول، اجرای حکم اعدام این محکوم که از خوانندگان معروف مازندرانی است، متوقف شد تا فرصت بیشتری برای پیگیری روند صلح و سازش و جلب رضایت اولیای دم فراهم شود.
کد خبر: ۱۳۷۷۸۹۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۹
اواسط سال 1401 گزارش درگیری مرگباری در یکی از باغهای حاشیه تهران به پلیس اعلام شد. با حضور مأموران و بررسیهای اولیه مشخص شد که پسری به نام میثم به دو پسرعمهاش به نامهای وحید و حامد با اسلحه ساچمهای شلیک کرده و یکی از آنها کشته شده است.
کد خبر: ۱۳۷۷۶۶۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۸
حکم قصاص قاتل شهید سرگرد محمدجواد بخشیان، از نیروهای فداکار انتظامی که در جریان کودتای صهیونیستی دیماه ۱۴۰۴ در همدان به شهادت رسید، اجرا شد.
کد خبر: ۱۳۷۶۷۴۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۳
عامل قتل و آزار پسربچه گیلانی صبح امروز به دار مجازات آویخته شد.
کد خبر: ۱۳۷۶۲۱۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۱۱
فروردین ۱۴۰۳ گزارش مرگ مشکوک زنی جوان به نام مریم بر اثر مسمومیت به پلیس اعلام شد.
کد خبر: ۱۳۷۴۸۰۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۴
وکیل مدافع اولیای دم «منصوره قدیریجاوید»، خبرنگار ایرنا که آبان ماه ۱۴۰۳ به قتل رسید، گفت: قوه قضاییه دستور استیذان اجرای حکم قصاص متهم پرونده را صادر کرده است و باید فعلا برای اجرای حکم منتظر ماند.
کد خبر: ۱۳۷۴۶۹۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۳
متهمان دو پرونده قتل که در هر دوی آنها زن خانواده با برقراری ارتباط پنهانی با مردان غریبه همسران خود را به قتل رسانده بودند، به همراه همدستانشان مقابل قاضی دادگاه حاضر شدند.
کد خبر: ۱۳۷۴۳۵۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۲
زنی که متهم است با همدستی خواستگار سابقش همسرش را به قتل رسانده، در حالی در دادگاه کیفری به تنهایی پای میز محاکمه ایستاد که همدستش پیش از جلسه رسیدگی در ندامتگاه فوت کرده بود.
کد خبر: ۱۳۷۳۸۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۳۰
اوایل سال ۱۴۰۴ گزارش مرگ مشکوک مرد ۷۰ سالهای به نام محمود در خانهاش به پلیس اعلام شد.
کد خبر: ۱۳۷۳۷۸۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۳۰
حکم قصاص بهمن فرزانه، قاتل الهه حسیننژاد، با درخواست اولیای دم و پس از طی تمامی مراحل قانونی و قضایی اجرا شد.
کد خبر: ۱۳۷۳۷۶۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۳۰
حکم قصاص قاتل شهید دهقانی به تایید و ابرام دیوان عالی کشور رسید و نظر به تقاضای اولیادم این حکم اجرا شد.
کد خبر: ۱۳۷۲۵۶۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۳
سرنخهای تحقیقات پلیس در پرونده گم شدن یک مرد جوان به آدمربایی مسلحانه و ردپای همسرش رسید.
کد خبر: ۱۳۷۰۸۶۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۵
شرکتکنندگان در درگیری شناسایی شدند و شش نفر از آنها در اقدام ضربتی پلیس به دام افتادند
کد خبر: ۱۳۷۰۴۷۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۱۳
حکم قصاص نفس عامل شهادت گروهبان یکم «محمد مهدی وکیلی» در چهارباغ که با سلاح کلت کمری و در حین انجام وظیفه اقدام به تیراندازی و شهادت این مامور وظیفه شناس نموده بود به اجرا درآمد.
کد خبر: ۱۳۶۹۶۱۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۸
مردی که در یک درگیری در غرب تهران بر سر رانندگی مرد دیگری را به قتل رسانده بود، در دادگاه گفت که مقتول به او حمله کرده و او فقط از خودش دفاع کرده است.
کد خبر: ۱۳۶۹۴۰۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۷
مرد جوانی که برای صحبت درباره اختلافات خود با همسرش به خانه پدر او رفته بود، در یک درگیری برادرزنش را به قتل رساند.
کد خبر: ۱۳۶۹۳۸۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۷
پدر الهه حسین نژاد: وزارت دادگستری تفاضل دیه پرونده دخترم را پرداخت کرد.
کد خبر: ۱۳۶۸۹۷۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۵
معاون حقوقی، امور مجلس و دولت فراجا از اجرای حکم قصاص قاتل شهید "محمدمهدی وکیلی" از کارکنان پلیس مبارزه با مواد مخدر شهرستان چهارباغ خبر داد.
کد خبر: ۱۳۶۸۸۶۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۴