کلیات
قصاص در لغت، به معنی هر نوع دنباله روی و پی جویی نمودن- کین کشی به مثل کشنده را کشتن- مجازات- عقاب- سزا- جبران- تلافی آمده است.
قصاص از نظر اصطلاحی، به معنای تلافی و استیفای عینی جنایتی که در قتل عمدی، قطع عضو و جرح عمدی بر مجنی علیه وارد شده است میباشد به شکلی که اثر به جای مانده از جنایت عیناً روی جانی اجرا شده و به دست آید.
قصاص در جنایت قتل عمدی را قصاص النفس میگویند و قصاص در جنایات قطع عضو و جرح را قصاص عضو گویند.
پیشینه تاریخی قصاص
قصاص در لغت، به معنی هر نوع دنباله روی و پی جویی نمودن- کین کشی به مثل کشنده را کشتن- مجازات- عقاب- سزا- جبران- تلافی آمده است.
قصاص از نظر اصطلاحی، به معنای تلافی و استیفای عینی جنایتی که در قتل عمدی، قطع عضو و جرح عمدی بر مجنی علیه وارد شده است میباشد به شکلی که اثر به جای مانده از جنایت عیناً روی جانی اجرا شده و به دست آید.
قصاص در جنایت قتل عمدی را قصاص النفس میگویند و قصاص در جنایات قطع عضو و جرح را قصاص عضو گویند.
پیشینه تاریخی قصاص
قتل نفس اولین جرمی است که از دیدگاه قرآن در زمین واقع شده که از خوی تجاوزگری و خودمحوری انسان حاکی است و این عمل در همان زمان هم جرم و گناه بوده است (سوره مائده آیات ۲۷ و ۳۲) بنابراین اگر از ابتدای حیات انسان قتل و ضرب و جرح بعنوان یک تهدید جدّی برای زندگی او به حساب آمده، باید قبول کنیم که انسان از ابتدا، دفاع از خود را یک حق دانسته و در مقابل این تهدید از خود عکس العمل نشان داده است عکس العمل انسانها در برابر این جرم در همه ادوار تاریخ متناسب با سطح آگاهی، فرهنگ و رشد عقلانی آنها متفاوت و متغیّر بوده است، ولی بنظر میرسد مقابله به مثل اولین عکس العمل باشد که به صورت طبیعی مورد توجه انسان واقع شده با این تفاوت که این مقابله هیچ حد و مرزی نداشته، لذا در الواح دوازده گانه روم ودر مجموعه قوانین حمورابی و در شریعت حضرت موسی و عیسی قصاص وجود داشته و مورد قبول بوده است و در اسلام هم اصل قصاص با شرایطی مورد پذیرش قرار گرفته است در قرآن آیات زیادی وجود دارد که ناظر به اصل قصاص میباشند البته این آیات دو دسته هستند که دسته اول به اصل مقابله به مثل به صورت کلی دلالت دارند و دسته دوم آیاتی که مستقلاً به خود مسئله قصاص مربوط میشود. در قوانین جزایی قبل از انقلاب مجازات قتل عمد، اعدام بود که در ضمن ماده ۱۷۰ بیان شده بود و صدمات عمدی جسمانی به موجب مواد ۱۷۲ و ۱۷۳ قانون مجازات عمومی دارای مجازات حبس بود، ولی در سال ۱۳۶۱ مجازات قتل عمد ی، قطع عضو و جرح عمدی را قصاص تعیین کردند.
ماهیت قصاص
برای تشخیص حق از حکم از سوی صاحب نظران اسلامی ملاکها و ضوابط محتلفی ارائه شده برخی عقیده دارند برای تشخیص باید به آثار آن توجه کرد چنانچه این آثار قابل نقل و انتقال باشد این سلطه و توانایی حق است و در غیر اینصورت حکم است و برای تشخیص علاوه بر معیار فوق باید به امر دیگر که همان مفاد ادله است توجه کرد، چون حق و حکم هر دو نتیجه ادله شرعی و قانونی است گاهی ادله بیانگر این معنی است که اراده شخص در نتیجه حاصل از آنها تأثیری ندارد و در اینصورت این نتیجه حکم است و در غیر اینصورت حق است و با توجه به اینکه قصاص از شئونات و اختیارات من له الحق است و شارع مقدس در قصاص حکم به جواز آن نکرده بلکه جعل سلطنت از برای صاحبان حق کرده است لذا میتوان گفت که قصاص از مصادیق حق است و قصاص یک حق غیرمالی است، چون با اجرای آن نفع مادی و قابلیت تقویم به پول برای اولیای دم از بین میرود و حقی است که قابل اسقاط است و از حق الناس است.
در فقه امامیه دو دیدگاه در این زمینه وجود دارد، در دیدگاه اول، متولی قصاص کسی است که وارث اموال مقتول میباشد اعم از مرد و زن و خویشان بدون واسطه و حتی کسانی که بواسطه پدر یا مادر با مقتول مرتبط هستند تنها زن و شوهر علی رغم اینکه از اموال یکدیگر ارث میبرند حق قصاص ندارند این دیدگاه بین فقهای امامیه مشهور است. دیدگاه دوم، حق قصاص فقط برای خویشان ذکور پدری بوجود میآید و خویشان مادری چه مرد و چه زن حق قصاص ندارند.
مشهور فقها معتقدند که حق قصاص در اثر جنایت بوجود میآید و، چون جنایت بر خود مجنی علیه وارد شده است طبعاً حق قصاص برای خود او بوجود میآید لیکن، چون مقتول به سبب موت نمیتواند این حق را استفاده کند این حق جزء ماترک بوده و به ورثه به ارث میرسد و بین همه آنها مشترک است و بر اساس سهم ورثه بین آنها تقسیم میشودلذا شیعه معتقد است سهم الارث اولیای دم از قصاص بصورت انحلالی است یعنی هر کدام تک تک حق قصاص دارند و اگر فقط یکی خواستار قصاص باشد میتواند قصاص کند بعد از اینکه سهم بقیه را از دیه داده باشد.
عفو قصاص
قصاص یک مجازات الزامی نیست و بلکه بنا به طبیعت حق الناسی آن، نه تنها قابل عفو و مصالحه میباشد بلکه بر آن تاکید فراوان نیز شده است:
عفو توسط مجنی علیه
عفو مجنی علیه در جنایات مادون نفس نافذ است و همان تاکیداتی که در مورد عفو از قصاص نفس وارد شده در این مورد هم جاری است، اما در مورد حق عفو از قصاص النفس توسط مجنی علیه دیدگاههای متفاوتی وجود دارد که در واقع برمیگردد به اینکه حق قصاص ابتداءً برای چه کسی بوجود میآید در قانون مجازات اسلامی ابتداءً نظریه عدم صحت عفو از قصاص النفس توسط مجنی علیه مورد قبول بود، ولی اخیراً به تبعیت از تحریر الوسیله امام (ره) عفو مجنی علیه موجب سقوط حق قصاص است (ماده ۲۶۸ ق. م. ا).
توسط اولیای دم
آنها میتوانند جانی را عفو کنند که یا به صورت غیر معوّض است که نیازی به رضایت جانی ندارد و یا بصورت مصالحه بر، دیه و است که بخاطر معوّض بودن، نیاز به رضایت جانی دارد.
توسط، ولی امر یا حاکم شرع
در مواردی مانند اینکه مقتول، ولی نداشته باشد یا شناخته نشود یا به او دسترسی نباشد، حاکم شرع، ولی او خواهد بود که میتواند قصاص کند یا در قبال گرفتن دیه عفو کند، ولی حق عفو بدون عوض را ندارد.
شرایط اجرای قصاص
۱- تقاضای اولیای دم. ۲- اذن، ولی امر. ۳- اذن، ولی دم. ۴- پرداخت دیه مازاد بر استحقاق. ۵- ممنوعیت ایذاء جانی.
در مورد قصاص در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
حکم قصاص نفس عامل شهادت گروهبان یکم «محمد مهدی وکیلی» در چهارباغ که با سلاح کلت کمری و در حین انجام وظیفه اقدام به تیراندازی و شهادت این مامور وظیفه شناس نموده بود به اجرا درآمد.
کد خبر: ۱۳۶۹۶۱۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۸
مردی که در یک درگیری در غرب تهران بر سر رانندگی مرد دیگری را به قتل رسانده بود، در دادگاه گفت که مقتول به او حمله کرده و او فقط از خودش دفاع کرده است.
کد خبر: ۱۳۶۹۴۰۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۷
مرد جوانی که برای صحبت درباره اختلافات خود با همسرش به خانه پدر او رفته بود، در یک درگیری برادرزنش را به قتل رساند.
کد خبر: ۱۳۶۹۳۸۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۷
پدر الهه حسین نژاد: وزارت دادگستری تفاضل دیه پرونده دخترم را پرداخت کرد.
کد خبر: ۱۳۶۸۹۷۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۵
معاون حقوقی، امور مجلس و دولت فراجا از اجرای حکم قصاص قاتل شهید "محمدمهدی وکیلی" از کارکنان پلیس مبارزه با مواد مخدر شهرستان چهارباغ خبر داد.
کد خبر: ۱۳۶۸۸۶۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۴
وکیل خانواده منصوره قدیریجاوید از تکمیل روند قضایی این پرونده خبر داد.
کد خبر: ۱۳۶۷۹۱۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۱/۳۰
مرد جوانی که دوست خود را به آتش کشیده و به قتل رسانده بود، پای چوبه دار توسط اولیای دم بخشیده شد.
کد خبر: ۱۳۶۶۸۳۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۱/۲۴
۳ محکوم اغتشاشات دی به دلیل قتل و اقدام عملیاتی به نفع رژیم صهیونیستی و آمریکا، صبح امروز پنجشنبه ۲۸ اسفند به دار مجازات آویخته شدند.
کد خبر: ۱۳۶۳۴۹۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۸
جوان ۲۱ساله ای که برادر بزرگترش را برای گم شدن فلش حاوی فیلم تاج و تخت در منطقه مجیدیه به قتل رسانده بود، بعد از۴۸ ساعت رصدهای اطلاعاتی توسط کارآگاهان پلیس آگاهی مشهد دستگیر شد و راز این جنایت را فاش کرد.
کد خبر: ۱۳۶۳۲۱۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۲۶
مرد جوان درحالیکه سلاح کمری در دست داشت، چند گلوله به سمت فاطمه شلیک کرد و سوار بر موتور از محل گریخت.
کد خبر: ۱۳۵۹۹۰۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۷
پسر جوانی که در پی یک درگیری خیابانی به اتهام قتل بازداشت و پس از تغییر عنوان اتهام به شبهعمد و پذیرش دفاع مشروع به ۱۰ سال حبس محکوم شده بود، پس از آزادی با وثیقه برای درمان سرطان، در سانحه رانندگی جان خود را از دست داد؛ پروندهای پرحاشیه که با مرگی ناگهانی برای همیشه بسته شد.
کد خبر: ۱۳۵۹۶۸۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۶
خانواده پسر جوانی که ۶ سال قبل در یک درگیری به قتل رسیده با توجه به اینکه متهم پس از جنایت به کشور یونان گریخته و هنوز دستگیر نشده خواهان دریافت دیه مقتول از صندوق بیت المال شدند.
کد خبر: ۱۳۵۹۰۷۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۳
قتلی که زخمهای کهنه جامعه را دوباره تازه کرد و خاطره تلخ الهه حسیننژاد را در ذهنها زنده ساخت.
کد خبر: ۱۳۵۷۸۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۷
او پس از بهبودی نسبی در بازجوییها گفت: «هر دو معتاد بودیم و روز حادثه مواد زیادی مصرف کرده بودیم. سر موضوعی که یادم نیست دعوا کردیم و جدا شدیم. حدود یک ساعت بعد او با ظرف بنزین برگشت، بنزین را روی من ریخت که به لباسهای خودش هم پاشید و بعد فندک زد. هر دو آتش گرفتیم. من زنده ماندم و او فوت کرد.
کد خبر: ۱۳۵۷۳۸۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۵
یکی از روزهای اردیبهشتماه ۱۳۹۶، درگیری خونینی داخل مغازهای در یکی از شهرستانهای اطراف تهران رخ داد.
کد خبر: ۱۳۵۵۱۶۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۱۳
متهم ادامه داد: آن روز تصمیم گرفتم زنم را بترسانم تا راضی شود. با فرزندم رفتیم جایگاه سوخت و یک بطری بنزین خریدم؛ او را در خودرو گذاشتم و خودم با بنزین به خانه رفتم. آن را روی وسایل خانه و همسرم پاشیدم و تهدید کردم باید ۲ دانگ را به نام من سند بزند که تهدیدم را جدی نگرفت.
کد خبر: ۱۳۵۲۷۹۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۳۰
پدر امیرمحمد خالقی، دانشجوی نخبه دانشگاه تهران، با حضور در دادسرای جنایی تهران از حق قصاص قاتل فرزندش گذشت و پرونده با برگزاری جلسه صلح و سازش وارد مرحله جدیدی شد.
کد خبر: ۱۳۵۰۲۷۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۱۶
وکیل مدافع اولیای دم «منصوره قدیری جاوید» خبرنگار ایرنا- که آبان ماه ۱۴۰۳ به قتل رسید ، گفت: برای اجرای حکم قصاص متهم، باید تفاضل دیه پرداخت می شد که تفاضل دیه نیز از بابت طلب مهریه تامین شد و پرونده به اجرای احکام ارسال شده است.
کد خبر: ۱۳۴۹۹۷۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۱۵
زندانی محکوم به مرگ که به خاطر یک خواب از مرگ نجات یافته بود، بعد از آزادی همراه مادر مقتول به زیارت بارگاه مقدس امام علی (ع) رفت.
کد خبر: ۱۳۴۹۰۳۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۱۰
مرد مرموز که مدعی بود اشتباهی به ارتکاب قتل اعتراف کرده حالا میگوید مقتول زنده است و او را پیدا خواهد کرد.
کد خبر: ۱۳۴۸۳۶۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۷