جنگ، بازار جهانی انرژی را به‌هم گره زد/ پاکستان دست به دامان ایران شد!

به گزارش خبرنگار انرژی تابناک، پاکستان برای عبور امن یک محموله LNG قطری از تنگه هرمز با ایران مذاکره کرده و کشتی پس از عبور از آبراه، راهی تأسیسات وارداتی پاکستان شده است.

این اتفاق در شرایطی رخ داده که عبور کشتی‌ها از هرمز هنوز با محدودیت جدی مواجه است و جریان LNG خلیج فارس نسبت به دوران پیش از جنگ به‌شدت کاهش یافته است. در چنین شرایطی، تهران برای اسلام‌آباد به یکی از متغیر‌های تعیین‌کننده امنیت انرژی تبدیل شده است.

جنگ نظم جهانی LNG را برهم زد

پیش از جنگ، عبور LNG از هرمز بخشی عادی از تجارت انرژی آسیا بود. روزانه حدود سه محموله LNG از این مسیر عبور می‌کرد و صادرات قطر به‌تنهایی نزدیک به یک‌پنجم عرضه جهانی LNG را تشکیل می‌داد اما جنگ این نظم را برهم زد. در مقطعی عبور کشتی‌های تجاری از هرمز به‌شدت کاهش یافت و ۱۰ سپتامبر فقط هفت کشتی از این آبراه عبور کردند؛ عددی که با میانگین روزانه حدود ۱۲۵ کشتی پیش از جنگ فاصله چشمگیری داشت.

بیشتر بخوانید:

بازار جهانی گاز در منطقه پرریسک!

تنگه هرمز و دو اتفاق متضاد در بازار LNG

در چنین فضایی، عبور یک LNG بر قطری به مقصد پاکستان دیگر یک حرکت معمول کشتیرانی نیست. طبق گزارش بلومبرگ، مذاکرات میان مقام‌های پاکستان و ایران زمینه عبور امن محموله را فراهم کرد؛ اقدامی که نشان می‌دهد امنیت انرژی پاکستان مستقیم به مناسبات تهران و اسلام‌آباد گره خورده است. این موضوع البته به یک محموله محدود نمی‌شود. پاکستان پیش‌تر نیز برای عبور محموله‌های LNG از همین مسیر از کانال‌های دیپلماتیک استفاده کرده بود و در ماه ژوئیه یک محموله قطری پس از مذاکره با ایران از هرمز عبور کرد.

مذاکره پاکستان با ایران برای زنجیره تأمین انرژی

وابستگی پاکستان به LNG وارداتی داستانی تازه نیست اما بحران اخیر آسیب‌پذیری این کشور را بسیار آشکارتر کرده است. پاکستان برای تأمین برق و نیاز‌های صنعتی و شهری خود به واردات LNG متکی است و قطر یکی از تأمین‌کنندگان اصلی آن محسوب می‌شود. وقتی جریان محموله‌های قطری مختل شد، اسلام‌آباد ناچار شد برای جبران کمبود به بازار‌های جایگزین روی بیاورد؛ بازاری که هم‌زمان با بحران هرمز با افزایش شدید قیمت LNG مواجه شده بود.

رویترز گزارش داده قیمت لحظه‌ای LNG در آسیا در جریان بحران به نزدیکی ۳۰ دلار به ازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا رسید، در حالی که پیش از جنگ حدود ۱۰ دلار بود. برای کشوری مانند پاکستان، LNG گران‌تر یعنی هزینه بالاتر تولید برق، فشار بیشتر بر منابع ارزی و دشوارتر شدن تأمین سوخت نیروگاه‌ها. دولت پاکستان نیز این مسئله را در سطح رسمی دنبال کرده است.

وزارت نفت پاکستان در ماه مه اعلام کرد دو محموله LNG با هماهنگی قطر به پاکستان رسیده و اسلام‌آباد در حال تقویت همکاری برای تضمین عرضه پایدار گاز است، بنابراین مذاکره با ایران را باید بخشی از یک تلاش گسترده‌تر برای باز نگه داشتن زنجیره تأمین انرژی دانست، نه صرفاً یک توافق موردی برای عبور یک کشتی.

ایران - پاکستان و مسیر انرژی!

رابطه ایران و پاکستان در سال‌های گذشته  در حوزه انرژی بیشتر با پروژه‌هایی مانند خط لوله گاز شناخته می‌شد؛ پروژه‌ای که به دلایل مختلف هیچ‌گاه به بهره‌برداری کامل نرسید اما بحران هرمز یک واقعیت متفاوت را به نمایش گذاشت؛ حتی بدون صادرات مستقیم گاز ایران به پاکستان، جغرافیای ایران می‌تواند بر امنیت انرژی این کشور اثر بگذارد.

پاکستان در ماه‌های اخیر تلاش کرده نقش میانجی خود را در بحران ایران و آمریکا نیز فعال کند. وزارت خارجه پاکستان اعلام کرده که مقام‌های ارشد این کشور برای کاهش تنش و بازگشت به مسیر دیپلماسی با تهران در تماس بوده‌اند و سفر رئیس نیرو‌های مسلح پاکستان به تهران نیز در همین چارچوب انجام شده که این روابط دیپلماتیک اکنون یک کاربرد کاملاً اقتصادی هم پیدا کرده است.

اسلام‌آباد برای دریافت LNG قطر باید با کشوری تعامل کند که در سوی دیگر هرمز قرار دارد و هرگونه اختلال در این آبراه می‌تواند هزینه انرژی پاکستان را به‌سرعت افزایش دهد. پاکستان برای خرید گاز از قطر، ناچار است امنیت مسیر عبور آن را نیز در محاسبات خود وارد کند؛ و ایران یکی از بازیگران اصلی این معادله است.

قطر نمی‌تواند روی هرمز حساب باز کند

روی دیگر ماجرا، قطر است؛ یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان LNG جهان که بخش قابل توجهی از تجارت گازش از مسیر هرمز انجام می‌شود. جنگ برای دوحه تنها مشکل حمل‌ونقل ایجاد نکرده؛ اختلال در تأسیسات راس‌لفان نیز بخشی از ظرفیت صادراتی قطر را تحت تأثیر قرار داده و شرکت قطر انرژی برای جبران بخشی از کاهش عرضه دنبال قرارداد‌های جدید LNG از آمریکا است. رویترز گزارش داده این شرکت برای قرارداد‌های چندساله با تولیدکنندگان آمریکایی مذاکره کرده تا بخشی از ظرفیت ازدست‌رفته را جبران کند.

در همین حال، تلاش برای بازگرداندن محموله‌های LNG به بازار از مسیر هرمز ادامه دارد. بلومبرگ از افزایش تدریجی عبور محموله‌های LNG از هرمز خبر داده و حتی گزارش‌هایی از انتقال کشتی‌به‌کشتی LNG در نزدیکی عمان منتشر شده؛ روشی که برای LNG به دلیل نیاز به حفظ دمای بسیار پایین محموله، پیچیدگی فنی بیشتری نسبت به نفت دارد. بنابراین، کشتی قطری که به پاکستان می‌رسد تنها یک محموله را جابه‌جا نمی‌کند؛ بخشی از تلاش بزرگ‌تر بازار LNG برای بازسازی مسیر‌های تجارت پس از شوک هرمز است.

پاکستان و آینده بازار انرژی!

اهمیت این اتفاق اینجاست که یک زنجیره روشن شکل گرفته؛ قطر گاز تولید می‌کند؛ پاکستان به آن نیاز دارد؛ LNG باید از هرمز عبور کند؛ ایران در امنیت این مسیر نقش دارد و جنگ باعث شده عبور یک کشتی به موضوعی دیپلماتیک تبدیل شود. این شرایط بازار LNG آسیا را نیز تغییر داده است.

خریداران بزرگی مانند هند، چین، پاکستان و کشور‌های جنوب شرق آسیا در جریان بحران تنگه هرمز، دنبال منابع جایگزین رفته‌اند و صادرکنندگانی از آمریکا، استرالیا، آفریقا و دیگر مناطق بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده‌اند. رویترز این روند را بخشی از حرکت بازار به سمت تنوع‌بخشی به منابع و مسیر‌های عرضه توصیف کرده اما برای پاکستان تنوع‌بخشی آسان نیست. فاصله جغرافیایی، قیمت LNG، زیرساخت دریافت و محدودیت منابع ارزی، دست اسلام‌آباد را برای جایگزین کردن سریع قطر می‌بندد.

در نتیجه یک محموله LNG قطری که با هماهنگی ایران از هرمز عبور می‌کند، بیش از آن‌که یک خبر کشتیرانی باشد، نشانه‌ای از اقتصاد جدید انرژی در منطقه است؛ اقتصادی که در آن دیپلماسی، امنیت دریایی و قرارداد‌های گاز دیگر از یکدیگر جدا نیستند و در مرکز این زنجیره، ایران قرار گرفته؛ کشوری که خود یکی از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر گاز جهان است اما در این پرونده نه به‌عنوان صادرکننده LNG بلکه به‌عنوان بازیگری که امنیت عبور LNG دیگران می‌تواند به تصمیم و مناسباتش وابسته باشد، دوباره به معادله انرژی منطقه بازگشته است.