سیگنال ارزی همتی به بازار؛ آیا دلار عقب‌نشینی می‌کند؟

بازار ارز در حالی نخستین روز کاری هفته را پس از سه روز تعطیلی آغاز می‌کند که نگاه فعالان اقتصادی، معامله‌گران و واردکنندگان بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات بانک مرکزی دوخته شده است. در آستانه بازگشایی بازار، عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، پیامی معنادار به بازار ارز مخابره کرده؛ پیامی که می‌تواند بر انتظارات معامله‌گران و مسیر کوتاه‌مدت نرخ‌ها اثرگذار باشد.

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک، همتی که در هفته گذشته یکی از اعضای اصلی هیأت مذاکره‌کننده ایران با طرف آمریکایی بود، چهارشنبه سوم تیرماه با اشاره به معافیت اخیر و رفع محدودیت‌های صادرات نفتی ایران، از گشایش‌های تازه در حوزه منابع ارزی کشور خبر داد. او توضیح داد در ماه‌های اخیر، به دلیل نااطمینانی‌ها و ضرورت صیانت از ثبات بازار ارز، بانک مرکزی ناگزیر بود با احتیاط بیشتری در تخصیص و تأمین ارز عمل کند و بخشی از منابع ارزی کشور نیز برای تقویت ذخایر اختصاص یافت.

رئیس‌کل بانک مرکزی در ادامه با تأکید بر اینکه اکنون شرایط تغییر کرده است، گفت: با رفع محدودیت‌های صادرات نفتی در چارچوب معافیت اخیر و بهبود امکان دسترسی به منابع ارزی، دست بانک مرکزی برای افزایش معنادار تخصیص و تأمین ارز بازتر شده است. بر همین اساس، بانک مرکزی قصد دارد بخشی از ذخایر ارزی تقویت‌شده در ماه‌های اخیر را وارد چرخه تأمین ارز کند. به گفته رئیس‌کل بانک مرکزی، از روز شنبه تغییر محسوسی در روند تخصیص و تأمین ارز مورد نیاز صنعت ایجاد خواهد شد و در نخستین مرحله، دو میلیارد دلار ارز برای این منظور تأمین می‌شود.

اهمیت این اظهارات از آن جهت است که بازار ارز ایران در سال‌های اخیر بیش از آنکه صرفاً تحت تأثیر متغیرهای واقعی اقتصاد حرکت کند، به شدت از انتظارات، اخبار سیاسی، مذاکرات خارجی و سیگنال‌های سیاست‌گذار اثر پذیرفته است. از همین رو، سخنان رئیس‌کل بانک مرکزی تنها یک خبر اداری درباره تخصیص ارز نیست، بلکه می‌تواند به عنوان پیامی رسمی برای مدیریت انتظارات و تعدیل فضای روانی بازار تلقی شود.

همتی همچنین تأکید کرده است که افزایش تخصیص و تأمین ارز، به‌ویژه برای کالاهای اساسی، دارو، مواد اولیه، کالاهای واسطه‌ای و نیازهای تولید، می‌تواند فشار ناشی از محدودیت واردات بر قیمت‌ها را کاهش دهد و از این مسیر به کنترل تورم کمک کند. این بخش از سخنان رئیس‌کل بانک مرکزی نشان می‌دهد که سیاست‌گذار ارزی، علاوه بر کنترل نرخ ارز، نیم‌نگاهی جدی به آثار تورمی کمبود کالا، اختلال در زنجیره تأمین و افزایش هزینه تولید دارد.

در واقع، اگر وعده تزریق و تخصیص گسترده‌تر ارز عملیاتی شود، دو اثر هم‌زمان می‌تواند در اقتصاد ایجاد کند؛ نخست کاهش فشار بر واردکنندگان و تولیدکنندگانی که طی ماه‌های اخیر با مشکل تأمین ارز مواجه بوده‌اند، و دوم تعدیل انتظارات در بازار آزاد ارز. البته میزان اثرگذاری این سیاست به چند عامل مهم بستگی دارد: سرعت اجرای وعده‌ها، شفافیت در فرآیند تخصیص، نحوه دسترسی فعالان اقتصادی به ارز و مهم‌تر از همه، باورپذیری بازار نسبت به پایداری این منابع.

این خبر مهم از سوی کلیددار بانک مرکزی نشان می‌دهد که از امروز، شنبه ششم تیرماه، فعالان تجاری و اقتصادی باید منتظر افزایش محسوس در روند تخصیص و تأمین ارز واردات باشند. چنین اقدامی، اگر در عمل با تأخیر یا محدودیت‌های اجرایی همراه نشود، می‌تواند به عنوان یک سیگنال جدی برای تعدیل نرخ‌ها در بازار ارز تعبیر شود. با این حال، تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که بازار ارز تنها با اعلام خبر آرام نمی‌شود، بلکه برای تغییر مسیر پایدار، نیازمند مشاهده نشانه‌های عملی و ملموس است.

این در حالی است که هفته گذشته فضای خبری کشور به شدت تحت تأثیر اخبار مثبت مذاکراتی، جزئیات آزادسازی منابع ارزی مسدودشده، بهبود صادرات میلیون ها بشکه نفت و تسهیل دسترسی ایران به درآمدهای ارزی قرار داشت و انتظار عمومی این بود که انتشار چنین اخباری واکنش قابل توجهی در بازارهای داخلی، به‌ویژه بازار ارز ایجاد کند و نرخ دلار با کاهش معناداری همراه شود. اما برخلاف این انتظار، بازار واکنش سنگینی نشان نداد و قیمت‌ها در بیشتر روزها تقریباً در محدوده‌ای ثابت باقی ماندند.

در پاسخ به چرایی این اتفاق، برخی تحلیلگران معتقدند بازار ارز پیش از اعلام رسمی این اخبار، اثر آن‌ها را تا حد زیادی پیش‌خور کرده بود. به بیان دیگر، معامله‌گران در هفته‌های گذشته، بر اساس اظهارنظرهای مقام‌های ایرانی و آمریکایی، فضای مذاکرات و نشانه‌های غیررسمی از گشایش‌های احتمالی، پیشاپیش بخشی از اثر مثبت این تحولات را در قیمت‌ها لحاظ کرده بودند. بنابراین زمانی که اخبار رسمی منتشر شد، بازار دیگر ظرفیت یا انگیزه کافی برای ریزش شدید نداشت.

این پدیده در بازارهای مالی امری شناخته‌شده است؛ بسیاری از بازارها نه فقط با خود خبر، بلکه با انتظار وقوع خبر حرکت می‌کنند. به همین دلیل گاهی هنگام انتشار رسمی یک خبر مثبت، قیمت‌ها برخلاف انتظار کاهش چشمگیری پیدا نمی‌کنند، زیرا بازار قبلاً آن خبر را در قیمت‌ها منعکس کرده است. در چنین شرایطی، تنها زمانی می‌توان انتظار تغییر جدی‌تر داشت که خبر اعلام‌شده از سطح انتظار بازار فراتر رود یا آثار عملی آن به سرعت در معاملات و عرضه ارز دیده شود.

با این وجود، سخنان اخیر همتی از یک جهت متفاوت است. این بار موضوع فقط خبر سیاسی یا مذاکراتی نیست، بلکه بانک مرکزی از یک اقدام مشخص و عددگذاری‌شده سخن گفته است: تأمین دو میلیارد دلار ارز در مرحله نخست. همین عدد مشخص می‌تواند سطح انتظارات را تغییر دهد، به‌ویژه اگر فعالان اقتصادی در روزهای آینده نشانه‌های واقعی از افزایش تخصیص ارز در سامانه‌های رسمی و روند واردات مشاهده کنند.

از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که بازار ارز در ایران معمولاً به چند دسته سیگنال هم‌زمان واکنش نشان می‌دهد؛ سیگنال سیاسی، سیگنال درآمدهای ارزی، سیگنال بودجه‌ای، سیگنال تورمی و سیگنال رفتاری بازارساز. بنابراین حتی اگر خبر افزایش تخصیص ارز به‌تنهایی مثبت باشد، بازار همچنان تحولات مذاکرات، وضعیت نقدینگی، انتظارات تورمی، میزان تقاضای وارداتی و رفتار معامله‌گران غیررسمی را نیز رصد خواهد کرد.

همتی رئیس کل بانک مرکزی روز گذشته نیز ادعای مقام‌های آمریکایی مبنی بر مشکل ایران در تأمین کالاهای اساسی را به شدت رد کرد و گفت از ابتدای امسال ۳.۷ میلیارد دلار ارز برای واردات کالاهای اساسی و دارو تأمین شده است. این موضع‌گیری را می‌توان در ادامه تلاش بانک مرکزی برای ارسال پیام اطمینان به جامعه و بازار ارزیابی کرد؛ پیامی با این مضمون که کشور از نظر تأمین نیازهای ضروری و منابع ارزی در وضعیت بحرانی قرار ندارد و سیاست‌گذار توان مدیریت بازار را حفظ کرده است.

رفتار معاملات پشت خطی دلار

با این حال، بازار آزاد در ساعات پایانی روز گذشته نشانه‌هایی متفاوت از خود نشان داد. بر اساس آخرین نرخ‌های اعلام‌شده در معاملات پشت‌خطی و تلگرامی، قیمت دلار با رشد همراه شد و حتی به محدوده ۱۶۵ تا ۱۶۶ هزار تومان نیز رسید. این افزایش نشان می‌دهد که بخشی از معامله‌گران هنوز نسبت به اثرگذاری سریع سیاست‌های جدید بانک مرکزی تردید دارند یا ترجیح می‌دهند تا زمان مشاهده عرضه واقعی ارز، با احتیاط رفتار کنند.

اکنون پرسش اصلی این است که از ابتدای هفته، بازار ارز چه مسیری را انتخاب خواهد کرد؟ آیا سیگنال جدید همتی و وعده تأمین دو میلیارد دلار ارز می‌تواند انتظارات افزایشی را مهار کند و نرخ دلار را در مسیر تعدیل قرار دهد؟ یا بازار همچنان منتظر نشانه‌های عملی‌تر از گشایش‌های ارزی و افزایش عرضه خواهد ماند؟

به نظر می‌رسد پاسخ این پرسش در روزهای آینده و در رفتار سه گروه مشخص روشن خواهد شد: نخست واردکنندگان و تولیدکنندگانی که باید اثر افزایش تخصیص ارز را در عمل احساس کنند؛ دوم معامله‌گران بازار آزاد که معمولاً سریع‌تر از سایر بخش‌ها به اخبار واکنش نشان می‌دهند؛ و سوم بانک مرکزی که باید نشان دهد وعده اعلام‌شده صرفاً یک پیام روانی نیست، بلکه پشتوانه اجرایی و منابع واقعی دارد.

در مجموع، اظهارات رئیس‌کل بانک مرکزی را می‌توان یکی از مهم‌ترین سیگنال‌های ارزی هفته دانست؛ سیگنالی که اگر با اقدام عملی، عرضه مؤثر و استمرار در تخصیص ارز همراه شود، می‌تواند به کاهش التهاب بازار و تعدیل انتظارات کمک کند. اما اگر بازار میان وعده و اجرا فاصله ببیند، احتمالاً واکنش آن محدود و کوتاه‌مدت خواهد بود. از همین رو، معاملات امروز و روزهای ابتدایی هفته می‌تواند آزمونی جدی برای میزان اعتبار و اثرگذاری پیام جدید بانک مرکزی باشد.