«گلوگاه دیجیتال»؛ حق ایران در حکمرانی ژئوپلیتیکی

تنگه هرمز سال‌هاست به عنوان یکی از مهم‌ترین «گلوگاه‌های انرژی» جهان شناخته می‌شود و نقش حیاتی در امنیت انرژی جهانی دارد. اما در عصر دیجیتال، این آبراه استراتژیک هویت مهم دیگری نیز پیدا کرده است؛ یک «گلوگاه دیجیتال» که بیش از 95 درصد انتقال داده‌های بین‌قاره‌ای جهان از آن عبور می‌کند.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در هجدهم این ماه اعلام کرد که پس از در اختیار گرفتن کنترل تنگه هرمز، ممکن است تمام کابل‌های فیبر نوری زیردریایی عبوری از این منطقه را مشمول مجوز، مقررات و هزینه‌های حاکمیتی کند. این موضوع به عنوان کارت جدید ایران در حکمرانی ژئوپلیتیکی فعلی مطرح شده است.

تنگه هرمز و آب‌های اطراف آن محل عبور دست‌کم 7 کابل مهم فیبر نوری جهانی است که اروپا، آسیا و خاورمیانه را به هم متصل می‌کنند و روزانه حجم گسترده‌ای از تراکنش‌های مالی، خدمات ابری و ارتباطات دولتی را منتقل می‌کنند.

تحلیلگران می‌گویند ارزش استراتژیک این مسیر کمتر از اهمیت انرژی آن نیست. در شرایطی که مذاکرات ایران و آمریکا در بن‌بست قرار دارد و تحریم‌ها مانعی بر اقتصاد ایران وارد کرده‌اند، پیشنهاد تهران برای دریافت هزینه مجوز از کابل‌های فیبر نوری، الزام شرکت‌های فناوری غربی به رعایت قوانین ایران و سپردن کنترل تعمیر و نگهداری به ایران، سه هدف اصلی را دنبال می‌کند.

نخست، ایجاد یک اهرم فشار جدید علیه آمریکا. کنترل تنگه هرمز همواره یکی از ابزارهای مهم ایران در برابر هژمونی آمریکا بوده است. اکنون تهران با وارد کردن زیرساخت‌های دیجیتال زیردریایی به حوزه چانه‌زنی، دامنه رقابت خود با آمریکا را از مسیرهای سنتی انرژی به حوزه حاکمیت دیجیتال گسترش داده و قدرت «کارت تنگه» را افزایش داده است.

دوم، نمایش بازدارندگی نامتقارن. مدیریت ایران بر این کابلهای زیردریایی می‌تواند با هزینه‌ای محدود، تأثیر قابل توجهی بر اقتصاد آمریکا، کشورهای غربی و بازیگران منطقه‌ای وابسته به زیرساخت‌های دیجیتال خلیج فارس بگذارد. این مسئله، توان ایران در جنگ ترکیبی و نامتقارن را برجسته می‌کند.

سوم، ایجاد مسیرهای درآمدی مشروع. دریافت هزینه‌های حاکمیتی از کابل‌های ترانزیتی با استفاده از حق حاکمیتی، کاهش فشار ناشی از تحریم‌ها و جنگ و حمایت از توسعه زیرساخت‌های داخلی مطرح شده است.
تحلیلگران معتقدند طرح «هزینه کابل فیبر نوری» توسط ایران با شرایطی جدید روبه‌رو خواهد شد و در کوتاه‌مدت بیشتر جنبه فشار و بازدارندگی دارد تا یک سیاست اجرایی کامل.

با این حال، حتی اگر اجرای کامل این طرح دشوار باشد، ایران همچنان توان مدیریت این کابلها را دارد.