تقویت نگاه به شرق با سفر سران جهان به پکن
منظره شهر شانگهای از «استیج» مجتمع تجاری «مگنولیای سفید» (۱۴ آوریل ۲۰۲۵)
به گزارش تابناک؛ پس از سفر رسمی دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا به چین، ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه نیز ۱۹ مه برای دیدار با شی جینپینگ، رئیس جمهوری خلق چین وارد چین خواهد شد. با توجه به سفر رهبران کشورهای مختلف به پکن در سال جاری، آشکارا پکن به محل یافتن راه حل تمام مشکلات بزرگ جهانی است که برای نهادهای بینالمللی سنتی به چالشهای غیرقابل حل تبدیل شدهاند.
سفر اخیر ترامپ به چین بدون شک بیش از تمام رایزنیهای ۹ سال گذشته هیئتها و نمایندگان دو کشور، در تنظیم مجدد روابط چین و آمریکا نقش داشت و مهمتر از همه، امکان واقعی تغییر شکل روابط دو طرف از رقابت به مشارکت واقعی را فراهم کرد.
رئیس جمهور شی اغلب برای توصیف دوره کنونی در تاریخ جهان از عبارت "تغییرات بزرگ دیدهنشده در یک قرن گذشته" استفاده میکند که آشفتگی جهان امروز و ناتوانی تأسفبار نهادهای سنتی در مقابله با آن را نشان میدهد.
جنگ روسیه و اوکراین در اروپا که وارد چهارمین سال خود شده، حملات اسرائیل به غزه و حمله بیدلیل ایالات متحده و اسرائیل به ایران، همگی موضوعاتی هستند که بارها در مجمع عمومی سازمان ملل متحد و شورای امنیت سازمان ملل مورد بحث و بررسی قرار گرفتهاند، اما هیچ قطعنامه و راه حلی برای آنها یافته نشده است.
برخی از کشورها با فاصله گرفتن از تلاش در جهت یافتن راهحلهای چندجانبه برای مشکلات اساسی، یکجانبهگرایی و حمایتگرایی بیشتر را در حوزه تجارت و سرمایهگذاری در پیش گرفتهاند. برخی دیگر نیز به طور فزاینده بر آن شدهاند که بدون در نظر گرفتن منافع همسایگانشان، تنها راه خودشان را بروند. افزایش تنشهای سیاسی ناشی از این رویکردها باعث شده است که کشورهای بیشتری به دنبال دست یافتن به سلاحهای مخرب باشند و معاهدات مربوط به منع گسترش سلاحهای هستهای به خطر بیفتد.
از بسیاری جهات، با تضعیف جدی هنجارها و اصول بینالمللی شکلگرفته پس از جنگ جهانی دوم، زمینه درگیریهای بیشتر و حتی درگیری احتمالی بین قدرتهای هستهای شکل گرفته است. ناکامی بسیاری از کشورها در بزرگداشت پایان جنگ جهانی دوم در سال جاری نشان میدهد اصولی که پیشتر برای جلوگیری از جنگهای جدید تعیین شده بود، بیش از پیش نادیده گرفته میشوند.
در چنین شرایطی، چین پیوسته با مطرح کردن ابتکارات جدید در تلاش برای کمک به برقراری نظم در جهانی است که شاهد بینظمی فزاینده است. در سال ۲۰۲۱، چین در راستای حمایت از اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد طرح توسعه جهانی را در مجمع عمومی سازمان ملل متحد ارائه کرد. در نشست سال ۲۰۲۲ مجمع آسیایی بوآئو نیز چین با ارائه طرح امنیت جهانی دیدگاه خود در مورد امنیت بینالمللی را بیان کرد.
سال ۲۰۲۳، در جریان نشست گفتگوی حزب کمونیست چین با احزاب سیاسی جهان، طرح تمدن جهانی به منظور حفاظت و احترام به تنوع فرهنگی جهان از سوی چین مطرح شد. پس از آن نیز در نشست سال ۲۰۲۵ " سازمان همکاری شانگهای پلاس"، چین در جهت تقویت نهادهای بینالمللی و با هدف حفظ صلح و هماهنگی در جهان، طرح حکمرانی جهانی را ارائه کرد.
محل برگزاری مجمع سال ۲۰۲۵ سازمان همکاری شانگهای در شهر تیانجین واقع در شمال چین (۲۹ اوت ۲۰۲۵)
طرح کمربند و جاده چین در سال ۲۰۱۳ و درست در زمانی مطرح شد که غرب کاملاً علاقه خود را به توسعه از دست داده بود. کمربند و جاده باعث شد موضوع توسعه جهانی دوباره در دستور کار جهان قرار بگیرد و کشورهای جنوب جهان که از تلاش برای خروج از فقر ناامید شده بودند، از این طرح بسیار هیجانزده شوند. اکنون کمربند و جاده به راهنمای کشورهای جنوب جهان تبدیل شده و در کنار فراهم کردن زیرساختهای لازم برای پیشرفت آنها، پیوندی مطمئن میان این کشورها و چین ایجاد کرده است.
شی جینپینگ و دونالد ترامپ در دیدارهای اخیر خود نسبت به یک چشمانداز جدید برای ایجاد یک رابطه سازنده و همراه با ثبات استراتژیک میان چین و ایالات متحده، با یکدیگر توافق کردند. این چشمانداز شامل یک ثبات مثبت بر پایه همکاری، یک ثبات سالم همراه با رقابت در حد مناسب و یک ثبات مداوم از طریق مدیریت اختلافات و یک ثبات پایدار همراه با صلح است.
این مفهوم در تضاد کامل با مرحله قبلی رابطه دو کشور است که به سوی رقابت قدرتهای بزرگ، رویارویی استراتژیک و جدایی پیش رفته بود. همچنین رئیس جمهور شی ابراز امیدواری کرد که رابطه اغلب آشفته بین این دو قدرت بزرگ، از یک رقابت به سوی یک مشارکت سوق داده شود.
امسال، رهبران بیش از ۱۰ کشور جهان برای گفتوگو در مورد اوضاع بینالمللی و مشکلات منطقهای به پکن سفر کردهاند که از آن جمله دیدار غیرمنتظره ترامپ بود. همچنین اعلام شد که شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان، ۲۳ مه و اندکی پس از سفر پوتین، سفری سه روزه به پکن خواهد داشت. به این ترتیب، پیامی که از چین شنیده میشود، پیام ثبات و امید برای جهانی است که افزایش درگیری و بینظمی در آن به امری عادی تبدیل شده است.
خط تولید خودروسازی خودران «نئولیکس» در یانچنگ استان جیانگسو در شرق چین (مارس ۲۰۲۵)
پوتین در حالی وارد چین خواهد شد که درگیری نظامی میان روسیه و اوکراین همچنان ادامه دارد. در طول این درگیری، چین علیرغم ابراز نگرانیهای خود نسبت به مناقشه دو کشور، ضمن حفظ رابطه نزدیک با روسیه، با اوکراین نیز روابط خوبی داشته است.
تعاملات چین و روسیه در این سالها به لطف روابط نزدیک رؤسای جمهور دو کشور و توافق نظر کلی آنها در مورد مسائل مربوط به نظم حاکم بر جهان تقویت شده و هر دو رهبر این واقعیت را تأیید میکنند که روابط چین و روسیه اکنون به بالاترین سطح خود رسیده است.
با توجه به موضع چین در قبال حمله آمریکا به ایران، تعجب آور نبود که سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران ۱۵ اردیبهشت، یک هفته قبل از سفر ترامپ و همزمان با تهدید رئیس جمهور آمریکا به حمله نظامی مجدد به ایران، به پکن سفر کرد.
تا اینجا، چین برای پایان دادن به این درگیری سخت تلاش کرده و همراه با پاکستان طرح پنج مادهای بازگرداندن صلح و ثبات به خلیج فارس را ارائه داده که شامل احترام به حاکمیت ملی کشورها، عدم استفاده از زور و تلاش برای تغییر رژیم، دستیابی به یک توافق سیاسی و پایبندی به اصول منشور سازمان ملل بوده است. چین همچنین از تلاشهای پاکستان برای میانجیگری در مذاکرات صلح بین ایالات متحده و ایران حمایت کرده است.
همزمان با ناکارآمدی بسیاری از نهادهای بینالمللی، دیپلماسی سران کشورها به عنوان یکی از ابزارهای سیاسی مورد حمایت رئیس جمهور شی جینپینگ با رسیدن به بالاترین سطح خود، به جایگزینی برای فرونشاندن هرج و مرج فزاینده در جهان تبدیل شده است. سفر پوتین نمونهای دیگر از این تلاش واقعی برای پایان دادن به هرج و مرج و بازگرداندن نظم به جهان خواهد بود. با توجه به نقش مهم و تأثیرگذار رهبران چین، ایالات متحده و روسیه در مسائل مختلف، آغاز این رویه جدید میتواند انگیزهای برای احیای یک نظام حکمرانی جهانی عادلانه و پایدار باشد.
