حکم کم سابقه دادگاه لاهه علیه اسرائیل صادر شد/ این حکم به چه معناست؟

بین الملل تابناک: جلسه قرائت رأی دیوان بین‌المللی دادگستری درباره شکایت آفریقای جنوبی از رژیم صهیونیستی به دلیل نسل‌کشی در نوار غزه، امروز (جمعه) انجام و حکم موقتی علیه رژیم صهیونیستی صادر شد.

دیوان بین‌المللی دادگستری دقایقی پیش قرائت حکم ویژه خود درمورد شکایت آفریقای جنوبی علیه رژیم صهیونیستی مبنی بر ارتکاب نسل‌کشی در غزه و لزوم اتخاذ اقدامات فوق‌العاه را آغاز کرد.

دیوان بین‌المللی دادگستری در این جلسه نسبت به تداوم جان باختن مردم غزه ابراز نگرانی کرد.

رئیس این دادگاه بین‌المللی تاکید کرد که دادگاه نمی‌تواند درخواست رژیم اسرائیل مبنی بر نپذیرفتن شکایت آفریقای جنوبی را بپذیرد.

وی خاطرنشان کرد: صلاحیت صدور حکم درباره تدابیر فوق العاده درخصوص اتهام نسل‌کشی علیه اسرائیل را داریم و آفریقای جنوبی نیز حق اقامه دعوا را دارد و نمی‌توان درخواست اسرائیل درباره رد کردن آن را پذیرفت.

در این جلسه اعلام شد: اکنون اعلام نمی‌کنیم که اسرائیل تعهدات مربوط به توافق ممانعت از نسل‌کشی را نقض کرده یا خیر. ما اکنون حکمی در مورد اینکه نسل‌کشی رخ داده یا نداده صادر نمی‌کنیم بلکه درمورد امکان وقوع نسل‌کشی حکم صادر می‌کنیم.

این دادگاه همچنین اعلام کرد: عملیات نظامی در غزه منجر به کشته شدن تعدادی زیادی از مردم این باریکه و کوچ اجباری تعدادی دیگر شد. حمله اسرائیل منجر به جان باختن تقریبا ۲۵ هزار فلسطینی و مجروح شدن ۶۰هزار تن دیگر شد.

دیوان بین‌المللی دادگستری تاکید کرد: بیش از ۹۳ درصد مردم غزه توان دستیابی به غذا را ندارند. مردم فلسطین مورد حمایت معاهده ممانعت از نسل‌کشی هستند و حق دارند که از جنایت نسل‌کشی در امان باشند.

رئیس این دادگاه بین‌المللی افزود: بیانیه آژانس آنروا در مورد وخامت اوضاع انسانی در غزه را جدی گرفتیم و اوضاع این باریکه به سمت فاجعه حرکت می‌کند. اسرائیل باید اقدامات لازم برای جلوگیری از جنایات‌ کشتار علیه یک مجموعه انسانی را اتخاذ کند. دبیرکل سازمان ملل اعلام کرد که آسیب‌های وارده به غیرنظامیان در غزه در حد جنایت جنگی است. اسرائیل باید عدم ارتکاب به جنایت نسل‌کشی توسط نیروهایش را تضمین و اقداماتی در راستای بهبود اوضاع انسانی در غزه انجام دهد.

این دادگاه همچنین اعلام کرد: تمام طرف‌های درگیر در غزه باید به قوانین‌ بین‌المللی انسانی پایبند بوده و اسرا را فوری و بدون قید و شرط آزاد کنند. اسرائیل باید به کشتار و آسیب رساندن به مردم غزه پایان دهد و اقدامات لازم برای فراهم کردن نیازهای انسانی مردم غزه را فورا اتخاذ کند. اسرائیل باید تدابیر لازم برای جلوگیری از تحریک مستقیم به کشتار گروهی را بیندیشد. اسرائیل باید متعهد به خودداری از قتل، تعدی و تخریب علیه مردم غزه باشد.

این دادگاه همچنین اعلام کرد که گزارش های آفریقای جنوبی عاقلانه و منطقی بوده و باید بررسی شود.

دادگاه قرار بود در چه زمینه‌هایی تصمیم بگیرد؟ 
آفریقای جنوبی از دیوان بین‌المللی دادگستری خواسته بود در ۹ فقره حکم صادر کند و از جمله خواستار توقف عملیات‌ نظامی اسرائیل در غزه شده بود.  

در حکم امروز به شکایت اصلی آفریقای جنوبی در خصوص اینکه آیا اسرائیل در حال نسل‌کشی در غزه است یا خیر رسیدگی نشد. 

آفریقای جنوبی در شکایت خود از دیوان بین‌المللی دادگستری خواسته بود با توجه به اینکه صدور حکم در خصوص نسل‌کشی ممکن است چندین سال به طول بینجامد دادگاه در خصوص برخی اقدامات موقت نظرش را اعلام کرده و احکامی اولیه صادر کند. 

با آنکه اجرای احکام دیوان بین‌المللی دادگستری توسط همه طرف‌ها لازم‌الاجراست، ساز و کاری برای ضمانت اجرای آنها وجود ندارد.

واکنش‌ها به حکم اولیه دادگاه لاهه 
وزارت خارجه آفریقای جنوبی در بیانیه‌ای گفت: «امروز یک پیروزی قاطع برای حاکمیت قانون در سطح بین‌الملل و نقطه‌ عطفی در زمینه جستجوی عدالت برای مردم فلسطین به شمار می‌رود.»

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، تصمیم دادگاه لاهه برای رسیدگی به این پرونده را تصمیمی «زننده» خواند و گفت که اسرائیل جنگ را تا زمان رسیدن به «پیروزی کامل» ادامه خواهد داد. 

نظریات کارشناسان 
کارشناسان مسائل حقوق بین‌المللی می‌گویند، اینکه دیوان بین‌المللی دادگستری ۳۶ دقیقه ابتدایی بحث خود را به توضیح درباره حق آفریقای جنوبی برای شکایت از اسرائیل اختصاص داد، نشان‌دهنده این است که این دادگاه احتمال نسل‌کشی در غزه را رد نکرده است. 

آفریقای جنوبی خواستار صدور حکمی موقت برای آتش‌بس شده بود. دادگاه حکمی در این خصوص صادر نکرد؛ اما اسرائیل را ملزم به ارائه گزارش کرد. 

این حکم به چه معناست؟ 
«بالکیس جاراح»، از کارشناسان حقوقی دیده‌بان حقوق بشر تصمیم دادگاه لاهه را «نقطه عطف» توصیف کرده و گفته معنای این حکم این است که اسرائیل و متحدانش هشدار دریافت کرده‌اند و لازم است، اقدامات بیشتری برای جلوگیری از نسل‌کشی و جنایات‌ جنگی علیه مردم فلسطین انجام دهند. 

او همچنین گفت، این حکم به معنای آن است که دیوان بین‌المللی دادگستری وضعیت وخیم انسانی در غزه را به رسیمت شناخته است. 

جاراح تصریح کرد که دستورهای این دادگاه «روشن و الزام‌آور» هستند و اسرائیل اکنون باید تعهد خودش را به قوانین بین‌المللی نشان دهد و از این احکام صریح پیروی کند.