آیا اسرائیل و ترکیه بر سر سوریه وارد جنگ می‌شوند؟/ اسرائیل فضای هوایی سوریه را «عملاً بی‌صاحب» کرده است
به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، مؤسسه کوینسی برای حکمرانی مسئولانه در مقاله‌ای نوشته است: بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، هفته گذشته در سخنرانی خود در سازمان ملل متحد به شدت به رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، تاخت و او را «ظالم» خواند.
نتانیاهو گفت: «حالا او می‌خواهد سوریه را تصاحب کند. خب، این تعجب‌آور نیست، چون او تقریباً هر روز خواستار نابودی اسرائیل می‌شود.»
این اظهارات در بحبوحه تنش‌های فزاینده میان اسرائیل و ترکیه بیان شده است. در ماه اوت، جنگنده‌های اسرائیلی پایگاه هوایی ابوظهور در شمال غربی سوریه را که حدود ۴۳ مایل از مرز ترکیه فاصله دارد، هدف قرار دادند. این حمله در باند فرودگاه حفره‌هایی ایجاد کرد و مانند حملات پیشین در اطراف T۴ و پالمیرا در استان حمص، بدون اطلاع قبلی به آنکارا انجام شد.
بیشتر بخوانید:
زورآزمایی نتانیاهو با اردوغان؛ حمله اسرائیل به سوریه، ترکیه را پس از پیمان مکه سنجید
هنگامی که هواپیما‌های اسرائیلی به مرز ترکیه نزدیک شدند، رادار‌های ترکیه آنها را ردیابی کردند و بدین ترتیب ماه‌ها تنش سیاسی و دیپلماتیک میان دو کشور یک گام به رویارویی نظامی مستقیم نزدیک‌تر شد.
دولت نتانیاهو این حملات را پیشگیرانه معرفی می‌کند که هدف آن متوقف کردن پیشروی گسترده‌تر ترکیه در سوریه پیش از آغاز آن است. نگرانی اسرائیل ترکیه است که در کنار ایالات متحده، به یکی از اصلی‌ترین شرکای نظامی و سیاسی دولت پس از اسد در سوریه تبدیل شده است.
اما ابوظهور به خطر معکوس اشاره دارد. در غیاب یک تهدید نظامی فوری، حملاتی که برای جلوگیری از استقرار نظامی بالقوه ترکیه در آینده انجام می‌شوند، ممکن است بیشتر خطر یک درگیری آینده را افزایش دهند تا اینکه آن را کاهش دهند.
یک تهدید قریب‌الوقوع؟
دفتر نخست‌وزیر اسرائیل حمله به ابوظهور را با ادعای اینکه اطلاعاتی در اختیار دارد که نشان می‌دهد این پایگاه به یک تأسیسات نظامی ترکیه تبدیل خواهد شد، توجیه کرد. آنکارا و دمشق این ادعا را قاطعانه رد کردند.
تام باراک، فرستاده آمریکا که اغلب هدف انتقاد اسرائیل است، شب پیش از حمله در استانبول با اسعد الشیبانی، وزیر خارجه سوریه، شام خورده بود و بعداً گفت اطلاعات آمریکا هیچ چیزی برای تأیید این ادعا نیافته است.
اما حتی اگر ادعای اسرائیل درست باشد، اینکه آیا یک استقرار احتمالی به «تهدید فوری» نیازمند اقدام نظامی تبدیل می‌شود یا نه، پرسشی جداگانه است.
به گفته سرتیپ بازنشسته آتش محمد ایز، رئیس پیشین عملیات نیروی هوایی ترکیه، بازدید گزارش‌شده ترکیه از این پایگاه از نظر عملیاتی یک مأموریت شناسایی یا ارزیابی خواهد بود و لزوماً نشان‌دهنده تمایل به استقرار نیرو در آنجا نیست.
ایز گفت تبدیل یک بازدید میدانی به یک استقرار عملیاتی در سوریه جنگ‌زده ماه‌ها طول می‌کشد. ممکن است یک رادار در عرض چند روز به‌طور فیزیکی نصب شود، اما تأمین برق، ارتباطات، کالیبراسیون، یکپارچه‌سازی فرماندهی و کنترل و استقرار پایدار نیرو بسیار بیشتر طول می‌کشد.
ایز به RS گفت: «تصویری که در توجیه اسرائیل توصیف شده، یعنی یک شبکه دائمی رادار و پدافند هوایی که قادر به محدود کردن آزادی حرکت اسرائیل در فضای هوایی سوریه باشد، موضوعی چندماهه و به احتمال زیاد بیش از یک سال است، نه چند هفته.»
او استدلال کرد که فشار زمانی واقعی برای اسرائیل جای دیگری است.
او گفت: «وقتی نیرو‌های ترکیه به‌طور فیزیکی در یک پایگاه هوایی حضور داشته باشند، هر حمله بعدی به همان تأسیسات خطر اصابت به نیرو‌های یک عضو ناتو را به همراه دارد.» او افزود: «از این منظر، پنجره در حال بسته شدن یک پنجره سیاسی بود، نه فنی.»
انتخاب هدف نیز از این ارزیابی حمایت می‌کند. باند فرودگاه یکی از سریع‌ترین بخش‌های یک پایگاه هوایی برای تعمیر است. اگر هدف جلوگیری کامل از ظهور این توانایی بود، اسرائیل می‌توانست منتظر رسیدن تجهیزات سخت‌تر برای جایگزینی بماند. به گفته ایز، حمله به باند فرودگاه و مناطق انبار کمتر برای از بین بردن یک توانایی و بیشتر برای ایجاد یک رویه (پیشینه) انجام شد.
یک رادار حتی اگر ترکیه هرگز شلیک نمی‌کرد، اهمیت داشت. این رادار عبور‌های ثبت‌نشده اسرائیل را به رویداد‌های مستند با زمان، ارتفاع و مسیر تبدیل می‌کرد. ایز گفت: «چیزی که رادار تغییر می‌دهد، نه صرفاً کنترل، بلکه خطر اثبات است.»
از رفتار به نیت
هنگامی که سوریه در سال ۲۰۱۲ یک هواپیمای شناسایی RF-۴E ترکیه را سرنگون کرد، هنوز دولتی در دمشق وجود داشت که حتی اگر ناقص، مسئولیت را می‌پذیرفت و می‌شد با آن دیپلماتیک برخورد کرد.
ایز که در آن زمان رئیس عملیات نیروی هوایی ترکیه بود، در جریان آن بحران به کابینه گزارش داد. او گفت امروز، حملات اسرائیل از دسامبر ۲۰۲۴ فضای هوایی سوریه را «عملاً بی‌صاحب» کرده است. تا همین اواخر، اسرائیل حتی پرواز‌های شبانه در فرودگاه‌های سوریه را مسدود می‌کرد.
به نظر او، یکی از خطرناک‌ترین جنبه‌های حمله ابوظهور این است که اسرائیل آستانه بحران را از رفتار واقعی به نیت تغییر می‌دهد.
او گفت: «بازدارندگی کلاسیک به چیزی پاسخ می‌دهد که طرف مقابل انجام داده است. اینجا، پاسخ به چیزی است که هنوز انجام نشده است.» او افزود: «با جابجایی آستانه بحران به سطح نیت، این منطق پایه قواعد درگیری را نیز تغییر می‌دهد. قواعد درگیری به رفتار قابل مشاهده یا نقض آن گره خورده‌اند. آستانه‌ای مبتنی بر نیت، دو طرف را بدون استاندارد مشترک رها می‌کند.»
عملیات اعلام‌نشده اسرائیل در نزدیکی مرز ترکیه چیز جدیدی نیست. در سال ۲۰۰۷، جت‌های اسرائیلی در جریان مأموریتی برای حمله به یک سایت هسته‌ای مشکوک در نزدیکی دیرالزور، وارد فضای هوایی ترکیه شدند و مخازن سوخت را روی خاک ترکیه انداختند.
ایز گفت: «افزایش احتیاط‌ها در منطقه در واقع از سال ۲۰۰۷ آغاز شد، بر خلاف روابط خوب در آن زمان.» او افزود: «اقداماتی که در آن سال‌ها به‌عنوان گام‌های موقت آغاز شد، از آن زمان گسترش یافته و دائمی شده است.»
آخرین مورد از این گام‌ها پس از حملات اسرائیل به T۴ در سال گذشته بود، زمانی که آنکارا و تل‌آویو در آذربایجان گفت‌و‌گو‌های فنی برای رفع تعارض برگزار کردند. کانالی که یک طرف (اسرائیل) می‌تواند بدون هشدار آن را دور بزند، به‌سختی یک مکانیسم است.
خویشتن‌داری، فعلاً
سرنگونی سوخو-۲۴ روسی توسط ترکیه در سال ۲۰۱۵ همچنان شناخته‌شده‌ترین مورد اجرای قواعد درگیری آنکارا در امتداد مرز سوریه است، اما اولین مورد نبود.
پس از بحران RF-۴E، آنکارا این قواعد را سخت‌تر کرد. سپس F-۱۶های ترکیه در سال ۲۰۱۳ یک Mi-۱۷ سوری و در سال ۲۰۱۴ یک MiG-۲۳ را پس از نقض فضای هوایی سرنگون کردند.
در ابوظهور، ترکیه خویشتن‌داری را انتخاب کرد. ایز گفت ترکیه «پرواز‌ها را ردیابی و احتیاط‌ها را رعایت کرد، اما با وجود عبور هواپیما‌ها از نزدیک مرز، از مداخله خودداری کرد.».
اما محاسبه آنکارا صرفاً نظامی نیست. در ترکیه، تنش‌های کنونی به‌طور گسترده به انتخاب‌های نتانیاهو نسبت داده می‌شود، نه به شکافی دائمی با تل‌آویو.
کمپین انتخاباتی اسرائیل که در آن حزب لیکود تصویر رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، را روی بیلبورد‌های خود آورده است، در آنکارا و سراسر رسانه‌های ترکیه تقریباً به همان اندازه یک کمپین داخلی دنبال می‌شود.
بخشی از خویشتن‌داری ترکیه بازتاب نگرانی از این است که پاسخ دادن به معنای افتادن در تله و دادن یک بحران به نتانیاهو برای کمپین انتخاباتی باشد.
این نگرانی در داخل اسرائیل نیز مشترک است. هنگامی که نتانیاهو در مقابل یک جنگنده ژست گرفت تا درباره حملات پیش از انتخابات هشدار دهد، مخالفان او را به استفاده از پایگاه‌های نظامی به‌عنوان ابزار تبلیغاتی متهم کردند.
با این حال، این به معنای نامحدود بودن صبر آنکارا نیست. همان‌گونه که ایز هشدار داد: «عملیات در سوریه که صرفاً بر پایه پیش‌بینی انجام می‌شود، فضایی ایجاد می‌کند که در آن تنش‌ها به‌راحتی می‌توانند به یک رویارویی نظامی مستقیم تبدیل شوند.»
این حملات همچنین مشکلی را که اسرائیل می‌گوید با آن روبه‌روست حل نمی‌کنند. قدرت هوایی ممکن است استقرار آینده ادعایی را به تأخیر بیندازد، اما نمی‌تواند یکپارچگی فزاینده میان ترکیه و سوریه را متوقف کند. نقش آنکارا در سوریه بسیار فراتر از یک پایگاه هوایی واحد است. ترکیه در حال کمک به بازسازی دولت سوریه در حوزه‌هایی از ارتش تا شبکه برق آن است.
یگان‌های سوری در تأسیسات ارتش ترکیه آموزش می‌بینند، دانشجویان افسری سوری در آکادمی‌های نظامی ترکیه تحصیل می‌کنند و نیرو‌های سوری امسال برای اولین بار در EFES، رزمایش پرچمدار ترکیه، شرکت کردند.
آنکارا خودرو‌های زرهی تأمین کرده، پلیس سوریه را آموزش می‌دهد و سرویس اطلاعاتی آن با دمشق همکاری نزدیک دارد. فقط ۱۲ روز پس از حمله ابوظهور، و با وجود هشدار‌های اسرائیل علیه حرکت‌های ترکیه به سمت جنوب، نیرو‌های ترکیه و سوریه دومین پل شناور مشترک خود را بر فرات در دیرالزور تکمیل کردند.
رقابت میان ترکیه و اسرائیل بعید است در کوتاه‌مدت پایان یابد. با این حال، جلوگیری از تبدیل آن به یک درگیری جنبشی در سوریه قابل دستیابی است. واشنگتن که تصمیم گرفته به دولت جدید در دمشق فرصت بدهد، اکنون مسئولیت مستمری برای کمک به تثبیت سوریه و دور نگه داشتن دو متحد نزدیک از یک درگیری قابل اجتناب بر دوش دارد.
ایالات متحده قبلاً گفته است که در حال کار روی یک مکانیسم سه‌جانبه برای رفع تعارض است. وظیفه کنونی تبدیل آن به یک کانال سیاسی مستقیم با قواعد روشن در زمینه اطلاع‌رسانی است، تا رخداد‌های آینده پیش از اینکه جرقه یک رویارویی نظامی شوند، مدیریت شوند.
ترکیه احمق خودش نوکر اسراییله