تروریسم علیه توریسم؛ روز جهانی جهانگردی فرصت استیفای حق گردشگری ایران

به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، جنگ و تجاوز به کشورمان، نه‌تنها پروازها و سفرهای خارجی را مختل کرد، بلکه در کنار آسیب به بناهای تاریخی و گردشگری، به یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های گردشگری یعنی «تصویر مقصد» ایران نیز آسیب زد.

امروز روز گردشگری و روز جهانی جهانگردی است. گردشگری بیش از آنکه به تعداد بناهای تاریخی و جاذبه‌های طبیعی وابسته باشد، به یک پیش‌شرط ساده نیاز دارد: گردشگر باید احساس کند می‌تواند با خیال آسوده سفر کند. این همان چیزی است که فعلا مدعیان برتری جهانی و عدالت و آزادی، از ایران گرفته یا ان را محدود کرده اند.

برای صنعت گردشگری ایران، امسال خبری از جشن نیست. کشوری که قرار بود با تخت‌های هتل، بناهای تاریخی، کویر، جنگل، غذا و فرهنگش گردشگر جذب کند، مدتی است درگیر  آسمان پرتنش، پروازهای لغوشده، هشدارهای سفر و چمدان‌هایی است که در فرودگاه‌ها باز نشده‌اند. و همه اینها در نتیجه تجاوزات دشمن بوده است.

گردشگری شاید در نگاه اول صنعتی دور از جنگ به نظر برسد. نه تانک دارد، نه موشک و نه خط مقدم. اما واقعیت درست برعکس است؛ گردشگری از نخستین بخش‌هایی است که با شروع جنگ زمین می‌خورد. یک خبر درباره حمله هوایی کافی است تا یک خانواده اروپایی یا آسیایی، سفر چندماهه خود به ایران را لغو کند؛ یک هشدار امنیتی کافی است تا یک آژانس خارجی نام ایران را از برنامه تورهایش کنار بگذارد.

ایران این تجربه را ابتدا در جنگ ۱۲روزه سال گذشته لمس کرد؛ اما ماجرا به آن ۱۲ روز ختم نشد. درگیری‌های بعدی و سپس جنگی که از اواخر فوریه ۲۰۲۶ با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، بحران را وارد مرحله‌ای تازه کرد. در چنین شرایطی، مسئله دیگر فقط لغو چند تور یا رزرو هتل نیست؛ مسئله این است که ایران برای گردشگر خارجی به مقصدی تبدیل می‌شود که نمی‌توان درباره امنیت و امکان سفر به آن با اطمینان برنامه‌ریزی کرد. 

آوار به روایت آمار

بر اساس اعلام وزارت میراث فرهنگی، تعداد گردشگران ورودی در سال ۱۴۰۳ به حدود ۷.۴ میلیون نفر رسید و در ماه‌های ابتدایی ۱۴۰۴ نیز روند رشد ادامه داشت. اما جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴ این روند را به‌شدت مختل کرد.

داده‌های منتشرشده درباره تیرماه نشان می‌دهد ورود گردشگران خارجی به ایران در آن ماه نسبت به زمان مشابه سال قبل حدود ۴۲ درصد کاهش یافته و از حدود ۷۹۱ هزار نفر به ۴۵۲ هزار نفر رسیده است. این کاهش در شرایطی اتفاق افتاد که گردشگری ایران در ۶ماه منتهی به تیرماه،  همچنان نسبت به سال قبل رشد داشت؛ بنابراین اثر جنگ را می‌توان در همان نخستین ماه بحران به‌وضوح مشاهده کرد.

اختلال در امکان سفر به ایران

شاید مهم‌ترین خسارت جنگ به گردشگری ایران چیزی نباشد که در آمار لغو تورها و رزرو هتل‌ها دیده می‌شود؛ جنگ، خودِ امکان سفر به ایران را مختل کرده است. به گزارش منابع تخصصی جهانی،  در اوت ۲۰۲۶ ظرفیت پروازهای بین‌المللی از ایران ۴۹ درصد کمتر از یک سال قبل بود؛ یعنی حتی گردشگری که از ترس جنگ منصرف نشده، با مقصدی مواجه است که رسیدن به آن به سبب جنگ تحمیل شده دشوارتر شده است. اینجاست که اثر حملات آمریکا و اسرائیل بر گردشگری از یک «کاهش موقت تقاضا» فراتر می‌رود: جنگ، زنجیره‌ای را که باید گردشگر را از مبدأ به هتل و جاذبه تاریخی برساند، از هواپیما و فرودگاه گرفته تا بیمه و برنامه سفر، مختل کرده است. به بیان دیگر، موشک فقط گردشگر را از ایران دور نکرده؛ مسیر رسیدن گردشگر به ایران را هم شکننده کرده است. و این شاید تفاوت جنگ اخیر با یک بحران کوتاه‌مدت باشد.

دور از دسترس

وقتی بحران ماه‌ها ادامه پیدا می‌کند، مقصد نه فقط در ذهن گردشگر، بلکه در شبکه پروازی و برنامه توراپراتورها نیز از مدار خارج می‌شود. تجربه منطقه همین را نشان می‌دهد؛ در اوج بحران، ظرفیت پروازی و فعالیت گردشگری در کشورهای اطراف نیز آسیب دید و برآورد شورای جهانی سفر و گردشگری از زیان روزانه حدود ۶۰۰ میلیون دلار در هزینه‌کرد گردشگران بین‌المللی در منطقه حکایت داشت.

 بنابراین، هزینه جنگ برای گردشگری ایران را نمی‌توان فقط با تعداد هتل‌های آسیب‌دیده یا گردشگران لغوشده سنجید؛ بخشی از خسارت، بازاری است که دیگر ایران را در برنامه سفر خود قرار نمی‌دهد، پروازی است که دیگر برقرار نیست و اعتمادی است که بازسازی آن ممکن است سال‌ها طول بکشد. در این میان موشکباران ناجوانمردانه آثار تاریخی نیز بر دامنه موضوع می افزاید.

فصل غرامت و استفای حقوق

این همان جایی است که جنگ، حتی اگر به یک موزه یا اثر تاریخی برخورد نکند، به گردشگری ضربه می‌زند. و البته آمریکا و اسرائیل در جنگ اخیر از خجالت آثار گردشگری نیز درآمدند و انگار عقده‌های بی‌هویتی‌شان را روی بناهای تاریخی ایران خالی کردند. در چنین شرایطی پیگیری حقوق آسیب های جنگ به به صنعت توریسم و گردشگری و نیز بناهای تاریخی ایران، یک ضرورت به شمار می رود.

حجت‌الاسلام والمسلمین مجید انصاری معاون حقوقی رئیس جمهور گفته است: از نخستین روز‌های جنگ، فرآیند ارزیابی و مستندسازی خسارات با همکاری دستگاه‌های مسئول آغاز شد و معاونت حقوقی رئیس‌جمهور در کنار وزارت امور خارجه، وزارت دادگستری، نیرو‌های مسلح و دیگر نهاد‌های ذی‌ربط، پیگیری حقوقی موضوع را در سطوح داخلی و بین‌المللی دنبال می‌کند.
وزیر میراث فرهنگی نیز از آسیب به ۱۴۰ اثر تاریخی در جنگ اخیر با خسارات ۷.۵ هزار میلیارد تومان خبر داد. به گفته سیدرضا صالحی امیری، ۶۳ اثر در تهران، ۲۳ اثر در اصفهان، ۱۲ اثر در کردستان؛ در مجموع آثار ۲۰ استان آسیب دیده‌اند. میزان خسارت در این حوزه حدود ۷.۵ همت برآورد و به دولت منعکس شده است.
به نظر می‌رسد اقدام جدی‌تر و موثرتری در این حوزه لازم است تا علاوه بر مرمت آثار و بناها، بتوان در نهاد‌های جهانی و بین المللی بر مظلومیت ایران تاکید و بر زمینه سازی برای بازگرداندن اعتماد نسبی گردشگران خارجی برای سفر به کشورمان، اقدام کرد.