مروری بر اظهارات جنجالی وزیر خارجه ترکیه؛ «ایران، ترکیه و اسرائیل میتوانند عضو یک بلوک منطقهای شوند»
به گزارش سرویس بین الملل تابناک، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، چشماندازی برای یک معماری جدید امنیت منطقهای از پاکستان تا خلیج فارس ترسیم کرده است و گفته اسرائیل نیز در نهایت میتواند جای خود را در آن پیدا کند، مشروط بر اینکه کشور فلسطین را بر اساس مرزهای ۱۹۶۷ به رسمیت بشناسد.
فیدان در گفتوگو با روزنامه ژپنی نیکی آسیا، آنچه را که «فرصتی طلایی» برای کشورهای سراسر خاورمیانه برای ایجاد چارچوبی همکاریمحور مبتنی بر به رسمیت شناختن متقابل نامید، توصیف نمود.
وی گفت: «همه کشورهای منطقه باید نسبت به تمامیت ارضی، حاکمیت و امنیت یکدیگر متعهد شوند.»
بر اساس طرح فیدان، این پلتفرم پیشنهادی پاکستان، ترکیه، عربستان سعودی، مصر و کشورهای حوزه خلیج فارس را در بر میگیرد و جای توسعه نیز دارد. او افزود: «وقتی اوضاع به حالت عادی بازگردد، شاید ایران نیز باید بخشی از آن باشد.»
وی در مورد اسرائیل نیز گفت: «اگر آن مسئله حل شود، فکر میکنم کشورهای منطقه نیز امنیت اسرائیل را بسیار تقویت خواهند کرد.»
پیمان ابراهیم و شرط راهکار دو کشوری
این اظهارات در پاسخ به سوالی درباره گزارشها مبنی بر تلاش دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای پیوستن ترکیه به پیمان ابراهیم (توافقنامههای عادیسازی روابط اسرائیل با چند کشور عربی در دوره اول ترامپ) مطرح شد.
فیدان عمق روابط دوجانبه را تأیید کرد، اما در مورد آنچه برای ازسرگیری آن لازم است، خط قرمز مشخصی کشید. او اشاره کرد که ترکیه و اسرائیل از سال ۱۹۴۹ روابط دیپلماتیک داشتهاند و تجارت دوجانبه قبل از جنگ اسرائیل در غزه به ۱۰ میلیارد دلار رسیده بود. این تجارت از آن زمان متوقف شده است.
فیدان گفت: «وقتی تجارت را متوقف کردیم، بسیار روشن اعلام کردیم: اسرائیل باید کشتار فلسطینیان را متوقف کند و باید از جلوگیری از دسترسی فلسطینیان به نیازهای اولیه انسانی مانند غذا، سرپناه، دارو و آب دست بردارد. اگر این موارد برآورده شوند، میتوانیم به زندگی عادی بازگردیم، مشکلی نیست. ما به دنبال راهکار دو کشوری هستیم.»
فیدان در واکنش به اظهارات سیاستمداران اسرائیلی که ترکیه را به عنوان دشمنی راهبردی معرفی کردهاند، صریح بود: «متأسفانه در سیاست داخلی اسرائیل، آنها برای پیشبرد جاهطلبیهای منطقهای خود همیشه به یک دشمن نیاز دارند. اما همه میدانند اسرائیل به دنبال امنیت خود نیست، بلکه به دنبال زمین بیشتر است.» او به حضور نظامی اسرائیل در غزه، کرانه باختری، سوریه و لبنان اشاره کرد.
به گفته او، جامعه بینالمللی باید «از بیثباتتر کردن نظم نه فقط منطقهای، بلکه جهانی توسط اسرائیل جلوگیری کند.»
«توافق نزدیکتر از همیشه است»
ترکیه از میانجیگری پاکستان بین واشنگتن و تهران حمایت میکند و در کنار قطر برای تسهیل گفتوگوها فعالیت مینماید. فیدان یکی از خوشبینانهترین ارزیابیهای مذاکرات را از زبان یک دیپلمات ارشد منطقهای ارائه داد: «هر دو طرف میخواهند به نتیجهای مثبت برسند. توافق نزدیکتر از همیشه است.»
با برقراری آتشبس، کانون توجه به تنگه هرمز معطوف شده است که بسته شدن مؤثر آن از اواخر فوریه، قیمت انرژی را در سطح جهانی افزایش داده است. فیدان گفت طرفین ترتیبی را ترسیم کردهاند که در آن توافق نهایی برای بازگشایی تنگه، راه را برای گفتوگوهای هستهای باز میکند.
او گفت محاصره هرمز «فشار زیادی را بر هر دو طرف» وارد میکند و «تأثیر بینالمللی آن، از جمله بر امنیت انرژی، امنیت غذایی و افزایش قیمتها، بسیار زیاد است. این وضعیتی شده که بر پرونده هستهای اولویت دارد.»
فیدان افزود که حل و فصل جنگ ایران، پیامدهایی فراتر از دو طرف درگیر خواهد داشت: «اگر آمریکا و ایران بر سر پایان خصومتها توافق کنند، بحثها درباره طرح صلح برای نوار غزه میتواند شتاب گیرد.»
نشست ناتو در آنکارا و مسئله ترامپ
فیدان همچنین در مورد نشست ناتو که ترکیه در ماه ژوئیه در آنکارا میزبانی خواهد کرد، صحبت کرد و تلاشها برای حضور بالقوه شرکای هند-آرام، از جمله ژاپن، کره جنوبی، استرالیا و نیوزلند را در صورت موافقت همه متحدان، تشریح نمود.
در مورد حضور ترامپ در این نشست، فیدان گفت رئیسجمهور اردوغان در ماه گذشته چندین بار با ترامپ گفتوگو کرده است. فیدان اشاره کرد: «در هیچکدام از این تماسها، ترامپ نگفته که شرکت نخواهد کرد. تاکنون، تمام مقدمات ما به گونهای است که رئیسجمهور ترامپ را پذیرا باشد.»
فیدان که پیش از تصدی سمت وزارت خارجه در سال ۲۰۲۳، بیش از یک دهه ریاست سازمان اطلاعات ملی ترکیه (میت) را بر عهده داشت، همچنین خواستار هماهنگی گستردهتر میان قدرتهای میانی در عصری که رقابت قدرتهای بزرگ حاکم است، شد: «قدرتهای میانی مانند ترکیه، ژاپن، کره جنوبی، استرالیا، کانادا، عربستان سعودی، آلمان، فرانسه و بریتانیا باید حتی نزدیکتر با یکدیگر همکاری کنند.»
ترکیه به ژاپن پهپاد و مواد معدنی حیاتی پیشنهاد میدهد
بخش عمدهای از این مصاحبه به جاهطلبیهای ترکیه برای ایجاد رابطه نزدیکتر با ژاپن در زمینه دفاع، تجارت و فناوری اختصاص داشت؛ در زمانی که هر دو کشور در واکنش به محیط بینالمللی پرتنشتر، مواضع خود را بازتعریف میکنند.
در زمینه دفاع، فیدان مستقیم صحبت کرد: «ترکیه و ژاپن دارای قابلیتهای مکمل هستند و ما معتقدیم پتانسیل بالایی برای همکاری سودمند دوجانبه وجود دارد.» به گفته او، فناوری پهپادی ترکیه «خود را در محیطهای عملیاتی مختلف ثابت کرده و میتواند فرصتهای ارزشمندی برای توسعه مشترک و تولید همزمان با ژاپن، به ویژه در زمینههایی مانند امنیت ساحلی و مرزی فراهم کند.»
وی افزود: «در هوانوردی، به ویژه در سیستمهای هوایی بدون سرنشین و فناوریهای ضدپهپاد، ترکیه قابلیتهای پیشرفته و آزمایششده در میدان نبرد را توسعه داده است که میتواند مبنای محکمی برای همکاری فراهم کند.»
صنعت پهپادی ترکیه از طریق «بیرقدار تیبی۲» (تولید شده توسط شرکت بایکار که اوکراین در برابر نیروهای روسیه از آن استفاده کرده) و «آنکا» (تولید شده توسط صنایع هوافضای ترکیه و صادر شده به مالزی و اندونزی) شهرت جهانی یافته است.
طبق منابع صنعت دفاعی به نقل از نیکی آسیا، هر دو شرکت برای جایگاه در بازار ژاپن با شرکتهای آمریکایی و اسرائیلی رقابت میکنند.
فیدان گفت: «هنوز پتانسیل عظیم و استفادهنشدهای برای همکاری بین کشورهای ما در زمینه انرژی، تحول دیجیتال، فناوریهای هوانوردی و فضا، رباتیک و زنجیرههای تأمین انعطافپذیر وجود دارد.»
ژاپن سومین شریک تجاری آسیایی ترکیه پس از چین و کره جنوبی است و تجارت دوجانبه آن سال گذشته به ۵.۷ میلیارد دلار رسید که بیش از ۵ میلیارد دلار آن صادرات ژاپن به ترکیه است.
فیدان گفت در مورد توافقنامه تأمین اجتماعی که مدتها به تعویق افتاده بود، پیشرفت حاصل شده است: «ما در حال پیشرفت در توافقنامه تأمین اجتماعی هستیم و آخرین دور مذاکرات نتایج معناداری به همراه داشت. امیدواریم در آینده نزدیک به توافق برسیم.»
در مورد خاکهای کمیاب، ترکیه خود را به عنوان تأمینکننده مواد راهبردی معرفی میکند. این کشور ذخایر قابل توجهی را در بیلیکووا در استان اسکی شهر اعلام کرده است و فیدان چشم اندازی را ترسیم کرد که فراتر از استخراج است: «هدف راهبردی، استخراج صرف نیست، بلکه تولید محصولات واسطه و نهایی با ارزش افزوده بالا است. از این نظر، همکاری با فناوری و سرمایهگذاری ژاپن میتواند یک مشارکت واقعاً برد-برد ایجاد کند و ما آماده همکاری نزدیک با ژاپن در این زمینه نیز هستیم.»
