بهانههای احتمالی آمریکا برای بدعهدی در مذاکرات
به گزارش تابناک؛ برهم خوردن توازن قوا در منطقه به نفع ایران، جایگاه پیشدستانهای برای ایران در مذاکرات فراهمکرده که عدم تمایل آمریکا به پذیرش واقعیتهای میدانی ممکن است عامل بدعهدی دوباره آمریکا شود؛ امری که باعث پیش روی دوباره ایران در جبههای مقدمتر علیه آمریکا خواهد شد.
نخستین مذاکرات میان ایران و آمریکا پس از توافق دو کشور برای برقراری آتشبس، صبح روز ۲۲ فروردین در اسلامآباد برگزار شد. با این حال، در حال حاضر برای ایران در خصوص تعهد آمریکا بر سر شرایط آتشبس بی اعتمادی آشکار وجود دارد.
همچنین، موضوع نحوه کنترل ایران بر تردد کشتیها در تنگه هرمز که یکی از محورهای اصلی مذاکرات است، در پس ابهام است چرا که پس از حملات جدید اسرائیل به لبنان ایران بار دیگر اعلام کرد که تنگه هرمز را بسته است. این وضعیت نشان میدهد که مسیر مذاکرات بسیار پرپیچوخم خواهد بود.
سوال این است که این مذاکرات با چه بدعهدیهایی از سوی آمریکا روبهروست؟ نخستین مورد، مشکلسازیهای مستمر اسرائیل است که به عنوان یکی از مهمترین متغیرهای غیرقابل کنترل در روند مذاکرات تلقی میشود.
اسرائیل به شدت نگران عقبنشینی احتمالی آمریکا از ادامه جنگ با ایران است و با اعمال فشارهای مداوم و حتی اقدامات نظامی برای ایجاد «وضعیت قطعی غیرقابل تغییر»، سعی میکند شرایط خارجی برای انجام مذاکرات را با بیثباتی و عدم قطعیت مواجه کند و حملات این کشور به لبنان نیز یکی از شواهد همین موضوع است. دومین مورد، اختلاف نظر درباره کنترل تنگه هرمز است که به نقطه کانونی رقابت راهبردی میان ایران و آمریکا تبدیل شده است. ایران از تنگه هرمز بهعنوان اهرم اعمال فشار استفاده میکند و میخواهد با در دست گرفتن ابتکار عمل در کنترل این تنگه امنیت خود را تضمین کند و در همان حال، آمریکا علیرغم موافقت ابتدایی، مایل به پذیرش این خواسته ایران نیست. سومین نکته، موضوع هستهای است.
ایران بر حق خود برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای و ادامه برنامه غنیسازی اورانیوم پافشاری میکند، در حالی که آمریکا علیرغم پذیرش ابتدایی حقوق ملت ایران، خواستار توقف کامل این فعالیتها و از بین بردن کامل توان هستهای ایران است. این اختلاف نظر که از همان نخستین روزهای گفتوگوهای ایران و آمریکا وجود داشته، دستیابی به مصالحه و توافق را بسیار دشوار ساخته است.
اختلاف دو طرف بر سر مسائل ژئوپلیتیک چهارمین نکته در مذاکرات به شمار میآید. ایران از آمریکا میخواهد عدم تکرار تجاوز، خروج نیروهای نظامی خود از منطقه، پرداخت غرامت و لغو تمامی تحریمها را تضمین کند که لازمه برآورده کردن این خواستهها عبور از خط قرمزهای راهبردی واشنگتن است.
از سوی دیگر، آمریکا از ایران میخواهد حمایت از نیروهای نیابتی خود در منطقه را متوقف کند که این خواسته نیز به نوبه خود با منافع حیاتی تهران در تضاد است. پنجمین و شاید مهمترین نکته، فقدان جدی اعتماد متقابل میان ایران و آمریکاست. مذاکرات کنونی سومین دور از مذاکرات دو طرف در دو سال اخیر به شمار میآید، در حالی که دو دور پیشین به دلیل پیمانشکنیهای آمریکا بدون نتیجه به پایان رسید. نبود زیربنای اعتماد متقابل، هرگونه آتشبس موقت را بسیار شکننده ساخته و هرگونه انحراف آمریکا میتواند باعث به شکست انجامیدن مذاکرات شود. به این ترتیب دستیابی به یک توافق اساسی طی دو هفته، چندان محتمل نخواهد بود.
با این حال، در وهله نخست باید ضمن تداوم بخشیدن به حفظ اقتدار و دست پیش جمهوری اسلامی ایران در موازنه قدرت، روند تماسهای دیپلماتیک را برای تحقق همه مطالبات ملت ایران حفظ کرد.
