ایران نباید گروگان مرزها بماند / پاکستانِ ۱۸۰ میلیونی به ایران نیاز دارد / تهران متقابل عمل کند

احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، در گفتگو با خبرنگار پارلمانی تابناک، با اشاره به محدودیت‌های اعمال‌شده بر مبادلات مرزی ایران از سوی برخی کشورهای همسایه، معتقد است: فشارهای آمریکا با هدف محدود کردن مسیرهای ارتباطی و تجاری ایران دنبال می‌شود.

وی با تاکید بر ضرورت تنوع‌بخشی به مبادی ورود کالا، خواستار واکنش متقابل ایران به محدودیت‌های تجاری شد و پیش‌بینی کرد که پاکستان و عراق به دلیل نیازهای اقتصادی خود، در نهایت به سمت بازگشایی مسیرهای مبادلاتی حرکت کنند.

فشار آمریکا بر همسایگان و ضرورت تنوع‌بخشی به مسیرهای تجاری

بخشایش اردستانی با اشاره به فشارهای آمریکا بر کشورهای منطقه اظهار کرد: آمریکایی‌ها بر کشورهای مختلف فشار وارد می‌کنند، زیرا معتقدند محاصره دریایی و هوایی ایران را تکمیل کرده‌اند و اکنون به دنبال محدود کردن مسیرهای زمینی نیز هستند.

وی افزود: ایران با حدود ۱۵ تا ۱۶ کشور همسایه است و برخی از این کشورها، به‌ ویژه عراق و پاکستان، به دلیل نزدیکی جغرافیایی و ارتباطات اقتصادی، امکان مراوده گسترده با ایران را دارند. طبیعی است که آمریکا تلاش کند این مسیرها را نیز محدود کند؛ در حالیکه ممکن است برخی مسیرهای دیگر همچنان باز بمانند.

این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با تاکید بر ضرورت کاهش وابستگی تجاری به یک کشور مشخص، تصریح کرد: بیشترین وابستگی تجاری ایران به امارات مربوط می‌شود و اگر ایران بتواند مسیرهای جایگزین بیشتری برای واردات کالا ایجاد کند و با کشورهای دیگر در این زمینه به توافق برسد، می‌تواند امتیازات بیشتری نیز از امارات بگیرد.

بخشایش اردستانی ادامه داد: ایران باید چند مسیر و مبادی مختلف را برای ورود کالا در نظر بگیرد و اجازه ندهد تجارت خارجی کشور به یک مسیر محدود وابسته شود. هرچه گزینه‌های بیشتری برای تامین کالاهای موردنیاز وجود داشته باشد، قدرت مانور ایران در تعاملات اقتصادی افزایش پیدا می‌کند.

پاکستان نمی‌تواند برای مدت طولانی از مبادلات با ایران فاصله بگیرد

این نماینده مجلس با اشاره به تحولات اخیر در روابط ایران و پاکستان، گفت: پاکستان در شرایطی قرار دارد که به کالاهای ایرانی نیاز دارد و مبادلات تجاری با ایران برای آن کشور نیز اهمیت دارد.

وی با اشاره به افزایش قیمت نفت و رسیدن آن به محدوده ۱۱۰ تا ۱۱۵ دلار، افزود: هنگامی که قیمت نفت به چنین سطوحی می‌رسد، آمریکا ممکن است برای مدیریت شرایط و کاهش قیمت‌ها، از ابزارهایی مانند میانجیگری و مذاکره استفاده کند.

به گفته وی، پاکستان نیز در مقطعی تلاش کرد نقش میانجی را ایفا کند، اما پس از آنکه این تلاش‌ها به نتیجه مورد انتظار نرسید، اقداماتی را در حوزه مرزها انجام داد.

بخشایش اردستانی با اشاره به آنچه بازگشایی یک‌طرفه مرزها توصیف کرد، اظهار داشت: در این وضعیت، برخی از مبادلاتی که برای طرف پاکستانی اهمیت داشت، امکان ادامه پیدا کرد، اما در مسیر ورود کالا از پاکستان به ایران محدودیت‌هایی ایجاد شد.

وی تأکید کرد: ایران نیز باید در برابر چنین رفتاری واکنش متناسب نشان دهد. اگر پاکستان مرزهای خود را به روی بخشی از مبادلات با ایران ببندد، ایران هم باید بتواند از ابزارهای متقابل استفاده کند؛ زیرا پاکستان نیز به کالاهای ایرانی نیاز دارد و ادامه محدودیت‌ها می‌تواند برای اقتصاد آن کشور هزینه‌زا باشد.

این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با اشاره به تفاوت جمعیتی دو کشور گفت: ایران حدود ۸۵ میلیون نفر جمعیت دارد و جمعیت پاکستان حدود ۱۷۰ تا ۱۸۰ میلیون نفر است. مبادلات تجاری برای بخش‌هایی از اقتصاد پاکستان اهمیت دارد و همین نیاز می‌تواند عاملی برای بازگشت این کشور به سمت بازگشایی مسیرهای تجاری باشد.

بخشایش اردستانی پیش‌بینی کرد که پاکستان در نهایت مرزها را بازگشایی کند و افزود: اگر ایران نیز در برابر محدودیت‌های اعمال‌شده واکنش متناسب نشان دهد، احتمال دارد پاکستان زودتر به این نتیجه برسد که ادامه این وضعیت به سودش نیست.

میانجیگری با محدودکردن مرزها سازگار نیست

بخشایش اردستانی در ادامه با اشاره به ادعای بی‌طرفی پاکستان در تحولات منطقه‌ای گفت: اگر کشوری اعلام می‌کند که بی‌طرف است و نقش میانجی را بر عهده دارد، باید رفتار آن نیز با این ادعا سازگار باشد. نمی‌توان از یک طرف ادعای میانجیگری کرد و از طرف دیگر، با محدود کردن مرزها مانع رفت‌وآمد کالا شد.

وی افزود: میانجیگری مستلزم بی‌طرفی است و هنگامی که یک کشور در روابط تجاری خود با طرف‌های درگیر محدودیت‌هایی ایجاد می‌کند، این پرسش مطرح می‌شود که آیا چنین رفتاری با نقش میانجی سازگار است یا خیر.

این نماینده مجلس همچنین درباره ارزیابی برخی افراد از توان کشورهای منطقه برای میانجیگری، گفت: پیش‌تر نیز برخی معتقد بودند پاکستان، قطر و دیگر کشورهای منطقه برای ایفای چنین نقشی با محدودیت‌هایی روبرو هستند و از قدرت کافی برخوردار نیستند. بخشی از تحولات اخیر را می‌توان در چارچوب همین محدودیت‌ها بررسی کرد.

عراق به‌ زودی مسیرهای مبادلاتی را باز می‌کند

این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس درباره وضعیت عراق نیز اظهار کرد: به نظر من، عراق به‌ زودی به سمت بازگشایی مسیرها حرکت خواهد کرد.

وی با اشاره به نقش گروه‌های سیاسی و مذهبی نزدیک به ایران در عراق افزود: انتظار دارم حشدالشعبی، گروه‌های نزدیک به ایران و همچنین علما و مراجع، فشار بیشتری بر علی الزیدی؛ نخست وزیر عراق وارد کنند تا محدودیت‌ها کاهش پیدا کند.

بخشایش اردستانی در عین حال با اشاره به فشارهای آمریکا بر دولت عراق تصریح کرد: دولت عراق نیز ملاحظات خاص خود را دارد؛ از جمله اینکه بخشی از سازوکارهای مالی و نقل‌وانتقال دلار این کشور تحت تأثیر آمریکا قرار دارد. همین موضوع می‌تواند بر تصمیم‌های دولت عراق اثر بگذارد.

وی با این حال تأکید کرد که ایران نباید صرفا به بازگشایی مرزهای عراق یا پاکستان امید ببندد و باید هم‌زمان مسیرهای جایگزین را نیز تقویت کند.

بهبود احتمالی روابط ایران و هند در پی تغییر مناسبات منطقه‌ای

بخشایش اردستانی در بخش دیگری از اظهارات خود به پیامدهای احتمالی تغییر روابط پاکستان با آمریکا اشاره کرد و گفت: روابط ایران و پاکستان از برخی جهات به روابط ایران و هند نیز ارتباط پیدا می‌کند و تغییر در مناسبات منطقه‌ای می‌تواند بر این روابط تأثیر بگذارد.

وی افزود: در گذشته، زمانی که پاکستان از آمریکا گلایه داشت، به سمت چین و ایران گرایش بیشتری پیدا می‌کرد؛ در حالیکه هند به آمریکا نزدیک‌تر می‌شد. اکنون اگر پاکستان به آمریکا نزدیک‌تر شود، ممکن است هند نیز در محاسبات خود، به‌ ویژه در روابط با ایران و روسیه، بازنگری کند.

این نماینده مجلس خاطرنشان کرد: این به معنای آن نیست که هند الزاما به‌ طور کامل به سمت ایران حرکت خواهد کرد، اما تغییر شرایط می‌تواند زمینه بهبود روابط تهران و دهلی‌نو را فراهم کند.

• بیشتر بخوانید:
  زیرساخت‌های انرژی منطقه در صورت حمله هدف مشروع ایران هستند / دستمان برای پاسخ به آمریکا و اسرائیل بسته نیست

فشار اقتصادی به‌ تنهایی نمی‌تواند ایران را وادار به عقب‌نشینی کند

بخشایش اردستانی با اشاره به رویکرد کشورهای غربی در اعمال فشار اقتصادی اظهار کرد: اگر کشورهای غربی به این نتیجه برسند که فشارها تاثیری بر ایران ندارد و نمی‌تواند ایران را به زانو درآورد یا به بازگشت به مذاکرات وادار کند، ممکن است به‌ تدریج از ادامه این روند صرف‌نظر کنند.

وی افزود: اگر آنها ببینند که ادامه فشارها برایشان هزینه‌بر است و ایران نیز موضع خود را تغییر نمی‌دهد، ممکن است پس از مدتی در سیاست‌های خود تجدیدنظر کنند و از شدت محدودیت‌ها بکاهند.

این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس تأکید کرد که در چنین شرایطی، ایران باید همزمان با مدیریت فشارهای خارجی، مسیرهای تجاری خود را متنوع کند و برای تأمین کالاهای اساسی به گزینه‌های بیشتری دسترسی داشته باشد.

روسیه و ترکمنستان می‌توانند در تأمین کالاهای اساسی نقش بیشتری داشته باشند

بخشایش اردستانی با تأکید بر ضرورت تقویت مسیرهای شمالی کشور گفت: ایران برای واردات کالاهای اساسی باید بیش از گذشته به مسیرهای شمالی، از جمله روسیه و ترکمنستان، توجه کند و از ظرفیت این کشورها برای تأمین نیازهای خود بهره ببرد.

وی افزود: تکیه بر چند مسیر متفاوت، امکان مدیریت محدودیت‌های احتمالی را افزایش می‌دهد و مانع از آن می‌شود که بسته‌ شدن یا محدودشدن یک مرز، تجارت خارجی کشور را با مشکل جدی مواجه کند.

این نماینده مجلس تأکید کرد که تنوع‌ بخشی به مبادی ورود کالا باید بخشی از سیاست تجاری کشور باشد؛ به‌ ویژه در شرایطی که فشارهای خارجی می‌تواند بر روابط اقتصادی ایران با همسایگان اثر بگذارد.

لزو م بازنگری در روابط با جمهوری آذربایجان

بخشایش اردستانی در ادامه به روابط ایران و جمهوری آذربایجان پرداخت و گفت: یکی از موضوعاتی که ایران اخیراً به آن توجه بیشتری پیدا کرده، نحوه روابط جمهوری آذربایجان با اسرائیل است.

وی با اشاره به تلاش‌های مسعود پزشکیان برای حفظ روابط شخصی و سیاسی با الهام علی‌اف اظهار کرد: با وجود این تلاش‌ها، به نظر می‌رسد در ایران این ارزیابی تقویت شده که جمهوری آذربایجان بیش از اندازه به اسرائیل نزدیک شده و در برخی زمینه‌ها سیاست نزدیکی به اسرائیل را دنبال می‌کند.

این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس افزود: پیش از این، بخشی از مسئولان و افراد مؤثر در دولت بر حفظ روابط با جمهوری آذربایجان تأکید داشتند و تمایلی به افزایش فشار بر این کشور نداشتند؛ اما اکنون به نظر می‌رسد در سطح حاکمیت و دولت، حساسیت بیشتری نسبت به روابط باکو و تل‌آویو شکل گرفته است.

وی تصریح کرد: نگرانی اصلی این است که گسترش روابط جمهوری آذربایجان با اسرائیل بتواند برای ایران پیامدهای منفی داشته باشد. از این رو، باید در ارزیابی روابط با این کشور، ملاحظات امنیتی و منافع ملی ایران نیز مورد توجه قرار گیرد.

وابستگی تجاری به امارات نباید به ابزاری برای فشار تبدیل شود

بخشایش اردستانی در بخش دیگری از صحبت‌هایش، روابط تجاری ایران و امارات را مورد توجه قرار داد و گفت: امارات تلاش می‌کند از یک طرف مسیر اصلی تجارت با ایران را محدود کند، اما از طرف دیگر، برخی مسیرهای جایگزین یا غیرمستقیم را باز نگه دارد؛ به‌ گونه‌ای که همچنان بتواند بر جریان تجارت ایران اثر بگذارد.

وی افزود: اگر بخش مهمی از تجارت خارجی ایران به یک کشور وابسته باشد، آن کشور می‌تواند از این وابستگی به‌ عنوان اهرم فشار استفاده کند. بنابراین، ایران باید با ایجاد مسیرهای تجاری جایگزین، این امکان را کاهش دهد.

این نماینده مجلس تأکید کرد: هدف باید آن باشد که وابستگی ساختاری تجارت ایران به امارات کاهش پیدا کند و کشور بتواند کالاهای موردنیاز خود را از مسیرهای متنوع‌تری تأمین کند. چنین رویکردی نه‌ تنها قدرت چانه‌زنی ایران را افزایش می‌دهد، بلکه مانع از آن می‌شود که محدودیت‌های یک کشور، به‌ تنهایی بر بخش بزرگی از تجارت خارجی ایران اثر بگذارد.

تقویت پدافند هوایی در کنار مدیریت فشارهای منطقه‌ای

بخشایش اردستانی در بخش پایانی صحبت‌های خود، به ارزیابی تهدیدهای نظامی نیز پرداخت و گفت: آمریکا در دوره اخیر بر توانمندی‌های موشکی و حملات هوایی و زمین‌پایه تمرکز بیشتری داشته است و از این رو، ایران باید تقویت پدافند هوایی خود را جدی بگیرد.

وی همچنین درباره احتمال گسترش درگیری‌های نظامی در منطقه و نقش برخی کشورهای عربی، بویژه کویت، بر ضرورت توجه به مسیرهای احتمالی تهدید تأکید داشت.