پایان رسمی ماموریت آمریکا و ائتلاف بینالمللی در عراق؛ آمریکا چه نقشی در آینده ایفا میکند؟
به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، پنتاگون اعلام کرده است که آمریکا و شرکای آن در ائتلاف بینالمللی رسما عملیات عزم راسخ در عراق را به پایان رساندند.
بر این اساس، آمریکا به ارائه آموزش هدفمند و پشتیبانی اطلاعاتی به شرکای عراقی خود ادامه خواهد داد
بر اساس این گزارش، انتظار میرود که نیروهای امنیتی عراق تلاشهای مستمر برای تامین امنیت عراق و مهار بقایای داعش را رهبری کنند.
به گزارش تابناک، خروج نیروهای آمریکایی از عراق و خلع سلاح گروههای مسلح، دو موضوعی بودند که قرار بود در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ همزمان محقق شوند.
خروج نیروهای آمریکایی یک تعهد بینالمللی بود که در توافق ۲۰۲۴ بین بغداد و واشنگتن مشخص شده بود و طرفین بر سر جدول زمانی آن توافق داشتند.
بیشتر بخوانید:
حشدالشعبی جایگاه ویژهای برای ایران بعد از جنگ رمضان پیدا کرد/ ایران موافق چه نوع خلع سلاح است؟
در مقابل، خلع سلاح گروههای مسلح یک موضوع کاملاً داخلی بود که به توازن قدرت سیاسی در بغداد، منافع گروهها و پویاییهای منطقهای گره خورده بود. دولت عراق هرگز کنترل مؤثری بر تصمیمگیری این گروهها نداشت.
شروط گروههای مقاومت برای خلع سلاح
در حالی که گروههایی مانند عصائب اهل الحق و سرایا السلام تا حدی آمادگی برای فعالیت در چارچوب دولت نشان دادهاند، کتائب حزبالله و حرکت حزبالله النجباء موضع سختتری اتخاذ کردهاند.
گروههایی مانند کتائب حزبالله و حرکت حزبالله النجباء اعلام کردند تا زمانی که نیروهای خارجی در عراق حضور دارند، سلاح خود را زمین نمیگذارند. آنها همچنین خواستار پایان مداخله سیاسی و اقتصادی آمریکا، خروج نیروهای ترکیه، و تضمینهای امنیتی شده بودند.
همچنین، گروه کتائب سید الشهداء مشارکت خود را به ۱۰ خواسته مشروط کرد، از جمله خروج کامل نیروهای آمریکایی و ترکیهای، محدودیتهایی بر استفاده از حریم هوایی عراق، تقویت پدافند هوایی، کنترل فدرال بر مرزهای کردستان، و اخراج گروههای مخالف جمهوری اسلامی ایران از شمال عراق.
کتائب سید الشهداء حفظ سلاحهای خود را پاسخی به تهدیدهای امنیتی و نه ابزاری دائمی توصیف کرد و حفظ یا واگذاری آن را به تغییرات در محیط امنیتی عراق مشروط ساخت.
هادی العامری، رهبر دیرینه تیپهای بدر مورد حمایت ایران، این مسئله را بهعنوان تنظیم سلاحها و نه خلع سلاح کامل عنوان کرد. با این حال، العامری همچنین از اصل اختیار دولت بر سلاحها حمایت کرده است.
علی الزیدی، نخستوزیر عراق، در خصوص موضوع سلاح گروههای مقاومت ترجیح داد مسیر مذاکره و «تنظیم سلاح» را در پیش بگیرد، نه «خلع سلاح» کامل. به اعتقاد ناظران این رویکرد، عملاً به معنای به تعویق انداختن این مسئله بود.
خلع سلاح با چه فرمولی؟
کارشناسان تأکید دارند که حل مسئله سلاح گروهها به پایان تنش بین آمریکا و ایران گره خورده است.
به نوشته استیمسون، از این منظر، مسئله اصلی خلع سلاح به معنای کلاسیک DDR (خلع سلاح، بسیجزدایی و بازادغام) نیست، بلکه انتقال کنترل مؤثر بر سلاحها، تصمیمگیری درباره استفاده از زور و اختیار فرماندهی به دولت مرکزی است.
فواد حسین، وزیر خارجه عراق، اعلام کرد که روند انحصار سلاح تا ژوئن ۲۰۲۷ تکمیل خواهد شد. طرح جدید شامل یک آتشبس ۹۰ روزه است که پس از آن، سلاحها به تدریج تحویل داده میشوند و گروهها در الحشد الشعبی ادغام میشوند.
خروج نیروهای آمریکایی و خلع سلاح گروههای مسلح، دو مسیر موازی بودند که در نهایت از هم جدا شدند.
به اعتقاد ناظران خروج نیروها یک پیروزی نمادین برای حاکمیت عراق بود، اما خلع سلاح گروهها به یک پروژه بلندمدت و مبهم تبدیل شده که به تحولات منطقهای و توازن قدرت داخلی گره خورده است.
بغداد در نهایت مجبور شد واقعیت قدرت گروههای مسلح را بپذیرد و به جای تقابل، مسیر مذاکره و ادغام تدریجی را انتخاب کند.
موضع ایران درباره خلع سلاح حشد الشعبی
به نوشته استیمسون، شبهنظامیان حشد الشعبی علاوه بر نبرد با داعش، برای ایران نقشی در «محور مقاومت» ایفا کردهاند که فراتر از نقش نیروهای نیابتی ساده است. از زمانی که آمریکا و اسرائیل در فوریه به ایران حمله کردند، یگانهای حشد الشعبی به عربستان سعودی، اردن، پایگاههای آمریکایی و زیرساختهای انرژی عراق حمله کردهاند و به تهران امکان دادهاند تا بهطور غیرمستقیم به آن حملات پاسخ دهد.
با توجه به فشار آمریکا و دولت عراق برای خلع سلاح گروههای مقاومت، ایران از مخالفت صریح به تغییر ماهیت و نام فرایند — از خلع سلاح به تنظیم و ادغام — روی آورده است، تا سلاحها در دست گروههای همسو باقی بمانند.
از دید تهران، ادغام حقوقی و اداری گروههای مسلح عراقی ممکن است قابل قبول باشد، اما حذف توانمندیهای عملیاتی مستقل آنها یک زیان راهبردی بزرگ تلقی میشود. این نگرانی در جریان سفر گزارششده اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، به بغداد در اوت ۲۰۲۶ برجسته شد، جایی که او بر اساس گزارشها از جناحهای همسو با ایران خواست تا فعلاً سلاحهای خود را تحویل ندهند و در همان حال از رویارویی مسلحانه با دولت عراق پرهیز کنند و به دنبال راهحل سیاسی باشند.
سفر محمدباقر قالیباف، رئیس پارلمان ایران، به بغداد در ۱۹ اوت نیز بر ضرورت پرهیز از رویارویی میان دولت عراق و جناحهای همسو با ایران تأکید کرد و شامل پیشنهادهایی برای جابهجایی موقت سلاحهای سنگین تا زمان توافق سیاسی بود.
در مجموع، ایران به دنبال راهحل مذاکرهشدهای است که توانمندیهای هستهای جناحهای همسو با ایران را حفظ کند.
اتکای فزاینده ایران به شبهنظامیان عراقی بازتاب ضعیف شدن «محور مقاومت» گستردهتر آن پس از افول حزبالله در لبنان و از دست رفتن سوریه بهعنوان یک کریدور راهبردی است. این امر اهمیت گروههای مسلح عراقی همسو با ایران و حوثیها را بهعنوان داراییهای منطقهای کلیدی باقیمانده برای تهران افزایش داده است.
با این حال، حشد الشعبی در بازداشتن حملات آمریکا و اسرائیل به ایران کمتر از قدرتنمایی منطقهای و اقدام تلافیجویانه موفق بوده است.
در این زمینه، حملات اخیر به خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی، که دولتهای عراق و عربستان هر دو آن را به گروههای مقاومت در عراق نسبت دادهاند، با هدف خنثی کردن تلاشهای عربستان برای دور زدن تنگه هرمز و بالا بردن قیمت انرژی انجام شد تا اهرم ایران در کنترل تنگه تضعیف نشود.
ایران بهطور فزایندهای رویارویی کنونی را نه بهعنوان یک تبادل دوجانبه با آمریکا یا اسرائیل، بلکه بهعنوان یک جنگ چندجبههای میبیند که در آن جبهههای مختلف — از جمله عراق، خلیج فارس و گلوگاههای دریایی مهم از نظر راهبردی — در یک فضای نبرد راهبردی واحد ادغام شدهاند.
