۱۳۶ هزار نفر برای ۳۵۰۰ کوییک؛ بازار خودرو هنوز تشنه عرضه است

 

به گزارش خبرنگار خودرو تابناک، قرعه‌کشی فروش فوق‌العاده کوییک GX-L سایپا با ثبت‌نام ۱۳۶ هزار و ۵۴۰ متقاضی برگزار شد؛ عددی که وقتی کنار ظرفیت ۳۵۰۰ دستگاهی این مرحله قرار می‌گیرد، تصویر روشنی از فاصله میان تقاضای موجود و تعداد خودرو‌های قابل عرضه در بازار می‌دهد. این طرح از اواخر شهریور آغاز شد و متقاضیان عادی، مشمولان طرح جوانی جمعیت و متقاضیان جایگزینی خودرو‌های فرسوده امکان حضور در آن را داشتند. محصول عرضه‌شده نیز کوییک GX-L مجهز به ESC و SBR بود و موعد تحویل آن ۹۰ روز اعلام شده بود.

 

حجم متقاضیان در نگاه اول شاید فقط یک عدد بزرگ برای خبر‌های فروش خودرو به نظر برسد، اما پشت همین عدد، بخش مهمی از وضعیت فعلی بازار خودرو ایران دیده می‌شود. وقتی برای محصولی در کلاس کوییک بیش از ۱۳۶ هزار نفر ثبت درخواست می‌کنند، نمی‌توان تمام این تقاضا را صرفاً مصرف‌کننده واقعی دانست و نمی‌توان تمام آن را هم به حساب تقاضای سرمایه‌ای گذاشت. بخشی از متقاضیان خودرو می‌خواهند، بخشی فاصله میان قیمت کارخانه و بازار را به‌عنوان فرصت اقتصادی می‌بینند و بخشی نیز از ترس افزایش بیشتر قیمت‌ها وارد فرآیند خرید می‌شوند. ساختار فروش خودرو طی سال‌های گذشته همین سه گروه را در کنار یکدیگر قرار داده و قرعه‌کشی به نقطه‌ای رسیده که حتی برای یک خودروی اقتصادی نیز تعداد متقاضیان چندین برابر ظرفیت عرضه است.

کوییک GX-L در این مرحله با تجهیزات ایمنی مانند کنترل پایداری الکترونیکی و سامانه هشدار کمربند ایمنی عرضه شده است. خود خودرو از نظر فنی محصول تازه‌ای در بازار نیست و پلتفرم و خانواده فنی آن سال‌هاست در خطوط سایپا حضور دارند، اما نحوه عرضه آن باعث شده هر بار باز شدن مسیر فروش، توجه بخش بزرگی از متقاضیان را جلب کند. در آخرین مرحله نیز قرعه‌کشی برای همین مدل با حضور بیش از ۱۳۶ هزار نفر انجام شد و ظرفیت عرضه ۳۵۰۰ دستگاه بود.

 

اگر نسبت متقاضی به ظرفیت را محاسبه کنیم، برای هر دستگاه خودرو تقریباً ۳۹ متقاضی وجود داشته است. این نسبت البته به معنای آن نیست که هر ۳۹ نفر شرایط یکسانی داشته‌اند، زیرا متقاضیان در گروه‌های مختلف قرار گرفته‌اند و فرآیند تخصیص نیز تابع سهمیه‌های قانونی هر گروه است. با وجود این، عدد نهایی یک پیام مشخص دارد: بازار خودرو هنوز برای محصولات داخلی با قیمت کارخانه‌ای، تقاضای بسیار بالایی دارد و عرضه موجود نمی‌تواند همه این تقاضا را پوشش دهد.

 

در چنین بازاری، فاصله قیمت کارخانه و بازار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. هرچه فاصله میان این دو قیمت بیشتر باشد، انگیزه حضور در طرح‌های فروش نیز افزایش پیدا می‌کند. همین مسئله باعث شده فروش خودرو دیگر فقط یک فرآیند ساده برای رساندن محصول از کارخانه به مصرف‌کننده نباشد و به یک فرآیند اقتصادی پیچیده تبدیل شود که در آن قیمت، زمان تحویل، محدودیت‌های ثبت‌نام، سهمیه‌های قانونی و امکان فروش خودرو پس از تحویل، همگی روی رفتار متقاضی اثر می‌گذارند.

 

این مسئله را می‌توان در بازار آزاد نیز مشاهده کرد. در آخرین معاملات ثبت‌شده برای محصولات سایپا، قیمت بازار کوییک GX حدود یک میلیارد و ۴۲۰ میلیون تومان اعلام شده و برای برخی تیپ‌های کوییک نیز ارقام نزدیک به همین محدوده ثبت شده است. ارقام بازار البته روزانه تغییر می‌کنند و نمی‌توان آنها را معادل قیمت قطعی معامله‌شده برای تمام خودرو‌ها دانست، اما فاصله میان نرخ کارخانه و بازار همچنان یکی از عوامل مهم جذابیت فروش‌های خودروسازان است.

 

سال‌هاست سیاست‌گذار تلاش کرده با ابزار‌هایی مانند قرعه‌کشی، محدودیت انتقال خودرو، شروط ثبت‌نام و اولویت‌بندی گروه‌های مختلف، مسیر توزیع خودرو را کنترل کند. هدف اصلی این سیاست‌ها محدود کردن دسترسی واسطه‌ها و رساندن خودرو به مصرف‌کننده عنوان شده است، اما تجربه بازار نشان داده هر بار که اختلاف قیمت کارخانه و بازار افزایش پیدا می‌کند، انگیزه ورود متقاضیان نیز بالا می‌رود.

 

قرعه‌کشی کوییک GX-L نمونه تازه همین چرخه است. اگر خودرو با قیمت بازار آزاد عرضه شود، تعداد زیادی از متقاضیان اساساً امکان خرید آن را از دست می‌دهند. اگر با قیمت کارخانه عرضه شود، اختلاف قیمت ایجادشده جذابیت ثبت‌نام را بالا می‌برد. محدودیت عرضه نیز باعث می‌شود تعداد زیادی از متقاضیان در انتظار تخصیص خودرو باقی بمانند. نتیجه، همان صف طولانی ثبت‌نامی است که عدد ۱۳۶ هزار نفر آن را به‌وضوح نشان می‌دهد.

 

موضوع فقط کوییک نیست. در ماه‌های اخیر، مدل‌های مختلف سایپا و ایران‌خودرو در طرح‌های فروش با استقبال گسترده روبه‌رو شده‌اند و بخشی از این تقاضا به طرح‌های جایگزینی خودرو‌های فرسوده و سهمیه‌های قانونی اختصاص داشته است. حتی شرایط فروش مشارکت در تولید سایپا برای مدل‌هایی مانند آریا و کوییک نیز در ماه‌های اخیر نشان داده که عرضه خودرو همچنان با مدل‌های مختلف فروش و زمان‌های تحویل متفاوت انجام می‌شود.

 

در طرف دیگر ماجرا، خودروساز نیز با محدودیت‌های مالی و تولیدی روبه‌رو است. افزایش هزینه قطعات، مواد اولیه، دستمزد، شماره‌گذاری، گواهی اسقاط و سایر هزینه‌های قانونی مستقیماً روی قیمت تمام‌شده خودرو اثر می‌گذارد. خودروساز نمی‌تواند بدون توجه به این هزینه‌ها قیمت فروش را ثابت نگه دارد و همزمان انتظار داشته باشد فاصله قیمت کارخانه و بازار از بین برود.

 

برای مصرف‌کننده، اما مسئله ساده‌تر است؛ او با یک قیمت کارخانه‌ای و یک قیمت بازار مواجه می‌شود و تفاوت این دو را می‌بیند. همین اختلاف کافی است تا یک خودرو اقتصادی مانند کوییک نیز وارد چرخه‌ای شود که در آن تعداد متقاضیان چند ده برابر ظرفیت فروش باشد.

 

قرعه‌کشی ۴ مهر ۱۴۰۵ برای کوییک GX-L دقیقاً از همین زاویه اهمیت دارد. ۱۳۶ هزار و ۵۴۰ نفر برای ۳۵۰۰ دستگاه خودرو ثبت‌نام کرده‌اند؛ عددی که بیشتر از آنکه درباره جذابیت یک مدل خاص حرف بزند، وضعیت سازوکار توزیع خودرو در بازار ایران را نشان می‌دهد.

 

تا زمانی که اختلاف قیمت کارخانه و بازار، محدودیت عرضه و تقاضای انباشته همزمان وجود داشته باشد، حذف قرعه‌کشی به‌تنهایی مشکل را حل نمی‌کند. اگر عرضه افزایش پیدا کند، اما قیمت‌گذاری همچنان فاصله بزرگی با بازار داشته باشد، تقاضای غیرمصرفی دوباره وارد سیستم خواهد شد. اگر قیمت‌ها آزاد شوند، اما قدرت خرید خانوار‌ها همراه آن رشد نکند، بخش دیگری از جامعه از بازار خودرو کنار می‌رود. مسئله اصلی به رابطه میان قیمت، تیراژ، قدرت خرید و روش توزیع خودرو برمی‌گردد؛ قرعه‌کشی فقط یکی از خروجی‌های این معادله است.

 

برای خودروساز نیز عدد ۱۳۶ هزار نفر باید جدی‌تر از یک آمار فروش دیده شود. این تعداد متقاضی نشان می‌دهد محصولی در محدوده قیمتی کوییک همچنان بازار بالقوه بزرگی دارد، اما این بازار بالقوه لزوماً به معنی توان خرید واقعی همه متقاضیان نیست. تفاوت میان «متقاضی» و «خریدار واقعی» همان جایی است که تحلیل بازار خودرو باید از آمار ثبت‌نام فراتر برود و سراغ درآمد خانوار، قیمت خودرو، شرایط تسهیلات، نرخ تورم و ارزش خودرو در بازار دست دوم برود.

 

قرعه‌کشی کوییک GX-L در مهرماه ۱۴۰۵ یک بار دیگر این پرسش را روی میز گذاشته است که چرا برای چند هزار خودروی داخلی، صفی چند ده برابر ظرفیت ایجاد می‌شود. پاسخ را باید نه در خود کوییک، بلکه در ساختار بازار خودرو و فاصله‌ای جست‌و‌جو کرد که میان قیمت رسمی، قیمت بازار و توان خرید مصرف‌کننده شکل گرفته است.