واکنش سازمان غذا و دارو به گزارش تحلیلی از کیفیت واکسن‌های چینی آنفلوآنزا + پاسخ تابناک

به گزارش خبرنگار سرویس اجتماعی تابناک، در پی انتشار گزارش «واکسن‌های وارداتی آنفلوانزا، رد کیفیت شده‌اند» در تابناک و طرح پرسش‌هایی درباره کیفیت و فرآیند تأیید واکسن‌های وارداتی، سازمان غذا و دارو با ارسال جوابیه‌ای توضیحاتی درباره این گزارش ارائه کرد.

در جوابیه‌ای که سازمان غذا و دارو با امضای رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به تابناک ارسال کرده، توضیحاتی در خصوص این گزارش ارائه شده است؛ با توجه به رسالت رسانه‌ای و وظیفه قانونی، متن کامل آن به همراه پاسخ تابناک منتشر می‌شود.

 جوابیه سازمان غذا و دارو

"مدیرمسئول محترم پایگاه خبری تابناک

موضوع: جوابیه به مطلب «واکسن‌های وارداتی آنفلوانزا رد کیفیت شده‌اند»

در پی انتشار مطلب فوق، مشخص نیست تابناک بر اساس کدام مستند قانونی، «کمیته کشوری آنفلوانزا» یا یکی از اعضای آن را مرجع تأیید یا رد کیفیت واکسن تلقی کرده است.

کمیته مذکور مرجع رگولاتوری ثبت، صدور مجوز ورود یا کنترل کیفیت هیچ واکسنی در کشور نیست و اظهارنظر یک عضو آن، صرف‌نظر از جایگاه علمی وی، رأی مرجع ذی‌صلاح محسوب نمی‌شود. مسئولیت قانونی ارزیابی کیفیت و صدور مجوز فرآورده‌های دارویی و بیولوژیک، از جمله واکسن بر عهده سازمان غذا و دارو است.

با این حال، تابناک در تیتر خود «رد کیفیت» را به‌عنوان یک واقعیت قطعی اعلام کرده، در حالی که در متن خبر، همین موضوع در قالب استنباط و عبارت‌های مشروط مطرح شده است. تبدیل یک اظهارنظر فردی و یک فرض رسانه‌ای به حکم قطعی «رد کیفیت»، در موضوعی مرتبط با سلامت عمومی، قابل قبول نیست.

چنانچه تابناک یا فرد مورد استناد آن سند رسمی رد کیفیت این واکسن را در اختیار دارد، شماره و تاریخ سند، نام فرآورده، سری ساخت و مرجع قانونی صادرکننده آن را به سازمان غذا و دارو اعلام کند. در غیر این صورت، ادعای «رد کیفیت» فاقد مستند تخصصی و قانونی بوده و باید اصلاح شود.

نقد عملکرد دولت و سازمان غذا و دارو حق رسانه است؛ اما اختلاف سیاسی یا مدیریتی نمی‌تواند مجوز انتشار ادعاهای خلاف واقع در حوزه سلامت باشد. مخدوش کردن اعتماد عمومی به واکسن بر مبنای مطالب فاقد مستند، آثار آن را نه دولت یا یک مدیر، بلکه جامعه و بیماران تحمل خواهند کرد.

همچنین انتظار می‌رود متخصصان بیماری‌های عفونی، در کنار اظهارنظرهای رسانه‌ای، اهتمام خود را بر مسئولیت‌های تخصصی این حوزه، از جمله اجرای اصولی برنامه‌های مصرف منطقی آنتی‌بیوتیک و مهار مقاومت میکروبی، به‌ویژه در بیمارستان‌ها متمرکز کنند؛ تهدیدی واقعی که مقابله با آن نیازمند اقدام مستمر و مسئولانه است.

در انتها انتظار می‌رود عنوان و مطالب خلاف واقع خبر اصلاح و در صورت اصرار بر ادعای «رد کیفیت»، مستند رسمی آن منتشر شود. همچنین مستند به ماده ۲۳ قانون مطبوعات، این جوابیه وفق مقررات قانونی منتشر گردد. حق سازمان غذا و دارو برای پیگیری موضوع از مراجع ذی‌صلاح محفوظ است.

سازمان غذا و دارو"

 پاسخ تابناک به جوابیه سازمان غذا و دارو

در پی ارسال جوابیه سازمان غذا و دارو درباره گزارش «واکسن‌های وارداتی آنفلوانزا، رد کیفیت شده‌اند»، ضمن احترام به حق قانونی آن سازمان برای ارائه توضیحات و با توجه به الزام قانونی مقرر در ماده ۲۳ قانون مطبوعات، لازم می‌دانیم برای تنویر افکار عمومی و جلوگیری از خلط دو موضوع متفاوت، نکاتی را به‌طور روشن بیان کنیم.

نخست آنکه، تابناک در گزارش خود هرگز مدعی نبوده است که «کمیته کشوری آنفلوانزا» مرجع قانونی صدور یا ابطال مجوز یک فرآورده بیولوژیک است. چنین ادعایی اساساً در گزارش مطرح نشده است.

موضوع گزارش، یک پرسش مشخص و مبتنی بر دو اظهارنظر و خبر رسمی بود: از یک سو، دکتر مسعود مردانی، عضو کمیته کشوری آنفلوانزا، در گفت‌وگویی مستقیم با خبرنگار تابناک درباره واکسن چینی آنفلوانزا اعلام کرده بود که کیفیت این واکسن تأیید نشده و قرار نیست از آن استفاده شود؛ و از سوی دیگر، در فاصله کوتاهی پس از آن، خبر ورود و توزیع واکسن‌های آنفلوانزا با منشأ عمدتاً چینی منتشر شد.

این دو گزاره، صرف‌نظر از اینکه نهایتاً ناظر به یک فرآورده یا دو فرآورده متفاوت باشند، دست‌کم یک ابهام و تعارض ظاهری قابل توجه ایجاد می‌کند که رسانه وظیفه دارد آن را برای افکار عمومی مطرح و از متولیان امر درباره آن توضیح بخواهد.

تابناک نیز دقیقاً همین کار را انجام داده است.

دوم؛ میان «مرجع قانونی صدور مجوز» و «منبع کارشناسی خبر» تفاوت وجود دارد.

تابناک با سازمان غذا و دارو درباره جایگاه قانونی آن سازمان در فرآیند ارزیابی، صدور مجوز و نظارت بر فرآورده‌های دارویی و بیولوژیک اختلافی ندارد.

اما از این موضوع نمی‌توان نتیجه گرفت که اظهارنظر یک عضو متخصص کمیته کشوری، صرفاً به دلیل آنکه مرجع صادرکننده پروانه نیست، فاقد ارزش خبری یا کارشناسی است یا رسانه حق نقل آن را ندارد.

اگر سازمان غذا و دارو معتقد است اظهارنظر مذکور ناظر به فرآورده‌ای متفاوت، مرحله‌ای متفاوت از فرآیند ارزیابی، یا محموله‌ای متفاوت از واکسن‌های واردشده بوده است، انتظار طبیعی و حرفه‌ای از آن سازمان این است که همین موضوع را با ذکر مشخصات فرآورده و مستندات مربوط برای افکار عمومی روشن کند.

سؤال تابناک نیز دقیقاً همین است.

سوم؛ گزارش تابناک ادعای مشاهده یا در اختیار داشتن رأی رسمی مرجع قانونی کنترل کیفیت را مطرح نکرده است.

در متن گزارش، موضوع در قالب سؤال و بر مبنای اظهارنظر منتشرشده از سوی عضو کمیته کشوری مطرح شده و هدف آن، روشن شدن نسبت میان آن اظهارنظر و خبر ورود واکسن‌های چینی بوده است.

با این حال، سازمان غذا و دارو در جوابیه خود از تابناک خواسته است در صورت اصرار بر ادعای «رد کیفیت»، شماره و تاریخ سند، نام فرآورده، سری ساخت و مرجع قانونی صادرکننده آن را ارائه کند.

پاسخ تابناک روشن است: *پمنبع خبر، اظهارنظر مستقیم و قابل انتساب عضو کمیته کشوری آنفلوانزا بوده است؛ نه ادعای دسترسی خبرنگار به یک سند محرمانه یا رأی رسمی مرجع رگولاتوری.

از همین رو، سؤال اصلی همچنان پابرجاست:

آیا واکسن چینی مورد اشاره در اظهارات عضو کمیته کشوری، همان واکسن یا فرآورده‌ای بوده که بعداً وارد و توزیع شده است یا خیر؟

اگر پاسخ منفی است، مشخصات واکسن‌های واردشده و مستندات مربوط به تأیید آنها اعلام شود.

اگر پاسخ مثبت است، توضیح داده شود که آیا میان زمان اظهارنظر درباره تأییدنشدن کیفیت و زمان ورود و توزیع، ارزیابی یا تصمیم جدیدی صورت گرفته است یا خیر.

و اگر اظهارنظر عضو کمیته اساساً مربوط به فرآورده، شرکت تولیدکننده یا محموله دیگری بوده، این موضوع نیز به‌صراحت اعلام شود.

چهارم؛ درباره تیتر گزارش نیز توضیح ضروری است.

تابناک میان عبارت «کیفیت تأیید نشده» و اصطلاح حقوقی «رد کیفیت» تفاوت معنایی را نادیده نمی‌گیرد.

با این حال، تیتر گزارش بر اساس مجموعه اطلاعات و اظهاراتی انتخاب شده بود که در اختیار خبرنگار قرار گرفته بود و متن گزارش نیز موضوع را با طرح پرسش و احتمال‌های مختلف دنبال کرده است.

از منظر حرفه‌ای، در ارزیابی یک گزارش خبری باید مجموعه تیتر، متن، منبع، زمینه انتشار و توضیحات ارائه‌شده در گزارش را با یکدیگر دید، نه اینکه صرفاً یک عبارت از تیتر جدا شود و مبنای قضاوت قرار گیرد.

تابناک نیز اگر مستندات رسمی جدیدی ارائه شود که نشان دهد برداشت مطرح‌شده در گزارش با واقعیت منطبق نبوده، طبیعتاً حق مخاطب برای اصلاح و تکمیل اطلاعات را محترم می‌شمارد.

پنجم؛ جوابیه سازمان غذا و دارو به صلاحیت قانونی آن سازمان پرداخته است، اما به سؤال اصلی گزارش پاسخ مستقیم نداده است.

سازمان غذا و دارو در جوابیه خود بر صلاحیت قانونی خود در فرآیند ارزیابی و صدور مجوز فرآورده‌ها تأکید کرده است؛ اما این موضوع، پاسخ پرسش مشخص گزارش نیست.

پرسش تابناک درباره این بود که رابطه میان اظهارنظر رسمی منتشرشده از سوی یک عضو کمیته کشوری آنفلوانزا درباره تأییدنشدن کیفیت واکسن چینی و اعلام بعدی ورود و توزیع واکسن‌های چینی چیست؟

برای پاسخ به این سؤال، اعلام صرف صلاحیت سازمان غذا و دارو کافی نیست؛ بلکه مشخصات فرآورده و مستندات مربوط به وضعیت آن باید روشن شود.

این مطالبه نه به معنای تشکیک در صلاحیت قانونی سازمان غذا و داروست و نه به معنای ادعای غیرمجاز بودن واکسن‌های واردشده؛ بلکه دقیقاً مطالبه‌ای برای شفاف شدن فرآیند تصمیم‌گیری و رفع یک ابهام ایجادشده در افکار عمومی است.

ششم؛ رویکرد تابناک نسبت به واردات اقلام حیاتی و مشکلات ناشی از تحریم و شرایط جنگی، همواره بر مبنای حسن نیت و توجه به مصالح عمومی بوده است.

تابناک در موارد متعدد بر آثار جنگ، تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌المللی بر واردات دارو، واکسن و سایر نیازهای حیاتی کشور تأکید کرده و دشواری‌های دستگاه‌های اجرایی در تأمین این اقلام را نیز مورد توجه قرار داده است.

بنابراین، طرح پرسش درباره منشأ، کیفیت، فرآیند تأیید و نحوه ورود یک فرآورده دارویی را نمی‌توان به‌طور خودکار مخالفت با واردات، تخریب عملکرد دولت یا ایجاد بی‌اعتمادی نسبت به واکسیناسیون تلقی کرد. برعکس، در موضوعی که مستقیماً با سلامت عمومی ارتباط دارد، اطلاع‌رسانی شفاف و پاسخگویی دقیق به پرسش‌های افکار عمومی می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی کمک کند.

تابناک معتقد است وظیفه رسانه در چنین مواردی نه صدور حکم کارشناسی به جای دستگاه تخصصی، بلکه طرح پرسش‌های افکار عمومی، پیگیری پاسخ مسئولان و انتشار مستندات طرفین است.

هفتم؛ درباره اشاره به «اختلاف سیاسی یا مدیریتی» و موضوع آنتی‌بیوتیک‌ها

در جوابیه سازمان غذا و دارو آمده است که «اختلاف سیاسی یا مدیریتی نمی‌تواند مجوز انتشار ادعاهای خلاف واقع در حوزه سلامت باشد» و سپس موضوع عملکرد متخصصان بیماری‌های عفونی در حوزه مصرف منطقی آنتی‌بیوتیک‌ها و مقاومت میکروبی مطرح شده است.

تابناک تصریح می‌کند که در گزارش مورد بحث، هیچ ادعایی درباره اختلاف سیاسی یا مدیریتی با سازمان غذا و دارو مطرح نشده و همچنین عملکرد حرفه‌ای یا علمی دکتر مردانی در حوزه مقاومت میکروبی موضوع گزارش نبوده است.

از این رو، طرح موضوعات مذکور پاسخی به پرسش اصلی گزارش محسوب نمی‌شود.

اگر سازمان غذا و دارو نسبت به صحت گزارش ایراد دارد، محل پاسخ، همان مستندات و اطلاعات مربوط به واکسن مورد بحث است؛ نه طرح موضوعات دیگری درباره عملکرد حرفه‌ای فردی که اظهارنظر او منبع خبر بوده است.

تابناک نیز از ورود به حواشی و داوری درباره اشخاص پرهیز دارد و ترجیح می‌دهد اختلاف موجود صرفاً بر اساس اسناد، داده‌های علمی و مستندات رسمی مورد بررسی قرار گیرد.

هشتم؛ درباره حق قانونی سازمان برای پیگیری موضوع

تابناک حق قانونی سازمان غذا و دارو برای پیگیری موضوع از مراجع ذی‌صلاح را محترم می‌شمارد.

در عین حال، ارسال جوابیه یا اعلام حق پیگیری قانونی، به‌خودی‌خود اثبات‌کننده خلاف واقع بودن یک گزارش نیست و تشخیص نهایی مسئولیت حقوقی رسانه حسب مورد در صلاحیت مراجع قانونی ذی‌صلاح است.

ماده ۲۳ قانون مطبوعات نیز اساساً ناظر بر حق پاسخ ذی‌نفع به مطالب منتشرشده است و انتشار جوابیه، سازوکاری برای بیان دیدگاه طرف مقابل و تنویر افکار عمومی محسوب می‌شود.

تابناک ضمن انتشار کامل جوابیه سازمان غذا و دارو، بر حق قانونی رسانه برای طرح پرسش‌های مرتبط با سلامت عمومی و مطالبه پاسخ شفاف تأکید می‌کند.

در نهایت، مطالبه تابناک بسیار روشن است:

اگر واکسن‌های چینی واردشده همان واکسن‌هایی نیستند که عضو کمیته کشوری آنفلوانزا درباره تأییدنشدن کیفیت آنها اظهارنظر کرده بود، مشخصات فرآورده‌های واردشده و مستندات تأیید آنها اعلام شود.

اگر همان فرآورده‌ها هستند، توضیح داده شود که چه بررسی یا فرآیند جدیدی میان زمان اظهارنظر مذکور و زمان ورود و توزیع آنها انجام شده است.

و اگر اظهارنظر عضو کمیته اساساً ناظر به فرآورده، شرکت تولیدکننده، سری ساخت یا محموله دیگری بوده است، این موضوع نیز به‌صراحت برای افکار عمومی روشن شود.

این پرسش‌ها اتهام نیست؛ مطالبه شفافیت است.

تابناک نه ادعای صلاحیت رگولاتوری برای کمیته کشوری آنفلوانزا کرده و نه خود را جایگزین سازمان غذا و دارو در ارزیابی فنی واکسن قرار داده است.

آنچه تابناک انجام داده، انتشار یک اظهارنظر مشخص از یک عضو متخصص کمیته کشوری و سپس طرح پرسشی طبیعی درباره نسبت آن اظهارنظر با خبر ورود واکسن‌های چینی بوده است.

تابناک انتظار داشت و همچنان انتظار دارد، به جای انتقال بحث به حواشی، ابهام اصلی با ارائه اطلاعات قابل راستی‌آزمایی و مستندات مربوط به فرآورده‌های واردشده برطرف شود.

بدیهی است تابناک آمادگی دارد هرگونه مستند رسمی جدید از سوی سازمان غذا و دارو یا سایر مراجع ذی‌صلاح را بدون کم‌وکاست منتشر کند تا قضاوت نهایی درباره موضوع بر اساس اسناد و اطلاعات دقیق صورت گیرد.

اعلام آمادگی تابناک برای کمک به شفافیت

در همین راستا، تابناک همچنان در مسیر رسالت روشنگری و با هدف کمک به عملکرد مؤثرتر نظام سلامت و پاسداشت تلاش‌های همه ارکان آن، آمادگی خود را برای انجام گفت‌وگو و مصاحبه با رئیس محترم سازمان غذا و دارو یا هر مرجع قانونی مورد نظر آن سازمان اعلام می‌کند؛ همچنین در صورت تمایل آن مجموعه _و با همکاری مرکز اطلاع رسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی_، آمادگی برگزاری مناظره‌ای رسانه‌ای میان مسئولان و کارشناسان معرفی‌شده از سوی سازمان غذا و دارو و منتقدان احتمالی ورود این واکسن‌ها یا کارشناسان حوزه مرتبط را دارد تا موضوع در فضایی علمی، شفاف و مستند مورد بررسی قرار گیرد.