چرا نشست روز دوشنبه ایران و اعراب خلیج فارس درباره تنگه هرمز مهم است؟

به گزارش تابناک، قرار است روز دوشنبه (۲۳ شهریور) نشستی میان وزیران خارجه ایران و شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس (عربستان سعودی، امارات، قطر، کویت، بحرین و عمان) در شهر ساحلی صلاله در عمان برگزار شود. 

این نشست به ابتکار عمان و با هدف جلب حمایت کشور‌های منطقه از یک توافق موقت برای مدیریت تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز شکل گرفته است.

رسانه بریتانیایی «امواج میدیا» در خصوص این نشست نوشته است وزیر خارجه عراق نیز در این نشست شرکت خواهد کرد و نمایندگان ارشد ایران و کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس نیز حضور خواهند داشت. 

به گفته یک منبع ارشد ایرانی، پاسخ دیرهنگام امارات متحده عربی باعث شد سطح مشارکت این کشور از وزیر خارجه به وزیر مشاور کاهش یابد. سطح مشارکت بحرین و کویت هنوز صددرصد مشخص نیست، اما فرض بر این است که در سطح وزیر خارجه خواهد بود.

یک منبع ارشد سیاسی ایرانی تأکید می‌کند که برگزاری این نشست به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست.

محتوای طرح ایران و عمان

طرحی که قرار است در این نشست ارائه یا نهایی شود، بر یک راه‌حل موقت متمرکز است. بر اساس توافق تهران و مسقط، کشتی‌ها ابتدا از طریق آب‌های ایران وارد تنگه هرمز می‌شوند و سپس عمدتاً از مسیر آب‌های عمان از این آبراه خارج می‌شوند.

این ترتیبات موقت شامل ایجاد یک مسیر میانی (TSS یا سامانه جداسازی ترافیک دریایی) خواهد بود تا به عنوان یک راه‌حل موقت عمل کند.

پس از این مرحله، مذاکرات درباره یک راه‌حل دائمی آغاز خواهد شد که موضوع هزینه‌های خدمات را نیز در بر می‌گیرد.

این نشست نخستین گردهمایی رسمی و مستقیم مقامات ارشد ایران و کشور‌های عربی حوزه خلیج فارس از زمان آغاز درگیری‌های نظامی در منطقه (حدود شش ماه پیش) است. برگزاری آن نشان‌دهنده تمایل طرفین به گفت‌و‌گو و کاهش تنش‌هاست.

به اعتقاد ناظران یکی از اهداف پشت پرده این نشست، جلب همراهی کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس و استفاده از نفوذ آنها برای وادار کردن آمریکا به لغو محاصره بنادر ایران است. کشور‌های عربی نیز به دنبال اطمینان از موقتی بودن هر توافقی هستند تا رفت‌وآمد کشتی‌ها تضمین شود.

در این راستا، یکی از افراد مطلع از مذاکرات به فایننشال تایمز گفته است: «برای ایران و عمان، مسئله این است که اعضای شورای همکاری خلیج فارس را با خود همراه کنند تا از این طریق تلاش شود آمریکا محاصره بنادر ایران را لغو کند.»

این نشست نشان‌دهنده یک محاسبه راهبردی در میان کشور‌های عربی است که برای بازگشت ثبات به منطقه، نمی‌توانند روابط خود با ایران را نادیده بگیرند و ناچار به مدیریت آن هستند. عربستان و امارات نیز با وجود برخی تنش‌ها، کانال‌های دیپلماتیک خود با تهران را حفظ کرده‌اند.

مخالفت آمریکا با ابتکار ایرانی-عمانی

واشنگتن با هرگونه ترتیبات دوجانبه یا یک‌جانبه درباره تنگه هرمز مخالف است و خواستار بازگشایی بدون قید و شرط آن است. همچنین اتحادیه اروپا و ژاپن نیز با ترتیبات یک‌جانبه مخالفت کرده‌اند.

پیش از این، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در یک نشست خبری در کاخ سفید، عمان را تهدید به حمله نظامی کرده بود. او در واکنش به طرح‌های احتمالی برای همکاری ایران و عمان در مدیریت تنگه هرمز، لحنی بسیار تند به کار برده بود.

ترامپ در این نشست به صراحت گفته بود: «این آبراه به روی همه باز خواهد بود... عمان هم مثل بقیه رفتار خواهد کرد، وگرنه ما مجبوریم آنها را منفجر کنیم. آنها این را می‌فهمند و مشکلی نخواهند داشت.»

این تهدید عمدتاً ناشی از چند عامل بوده است: مقامات ایرانی پیشنهاد همکاری با عمان برای مدیریت ترافیک کشتی‌ها و اخذ حق خدمات بیمه‌ای و هزینه‌های زیست محیطی از شناور‌های عبوری از این آبراه بین‌المللی را مطرح کرده بودند. ترامپ به شدت با این طرح مخالفت کرد و بر بین‌المللی بودن این آبراه تأکید نمود.

باید توجه داشت که موضوع هزینه‌ها یا عوارض تردد و نحوه برخورد با کشتی‌هایی که از مسیر تعیین‌شده تخطی کنند، از جمله مسائل حل‌نشده است.

تهران و مسقط کمی بیش از دو هفته پیش اعلام کردند که در حال نهایی کردن یک توافق موقت هستند که بر اساس آن، کشتی‌ها از طریق آب‌های ایران وارد تنگه هرمز شده و عمدتاً از مسیر آب‌های عمان خارج خواهند شد.
 
به نوشته فایننشال تایمز، دیپلمات‌ها هشدار می‌دهند که برای بازگشایی کامل تنگه هرمز، آمریکا و ایران باید بر سر یک توافق به تفاهم برسند.