لودر از روی «تاریخ سبزوار» گذشت؛ تخریب اثر ملی در سالگرد ثبت ملی شدن+فیلم

فیلم منتشرشده در فضای مجازی، تخریب بخش‌هایی از یک بنای تاریخی در مرکز سبزوار را نشان می‌دهد؛ بررسی اسناد موجود نشان می‌دهد این بنا برخلاف برخی روایت‌های منتشرشده، در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

به گزارش تابناک، ویدیویی که طی ساعات اخیر در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده، تخریب یک بنای تاریخی در مرکز شهر سبزوار را نشان می‌دهد؛ در این تصاویر، ماشین‌آلات سنگین مشغول تخریب سازه‌ای آجری و تاریخی هستند.

اثر‌ملی

این بنا در فضای مجازی با عنوان‌های مختلفی از جمله «کاروانسرای روس‌ها»، «پادگان روس‌ها» و «رباط سبزوار» معرفی شده است. برخی صفحات محلی مدعی شده‌اند که بنا در فهرست آثار ملی ثبت نشده است؛ اما بررسی سوابق منتشرشده از فهرست آثار تاریخی شهرستان سبزوار، روایت دیگری را نشان می‌دهد.

بر اساس فهرست آثار ملی شهرستان سبزوار، «رباط سبزوار» با شماره ثبت ۱۶۶۱ در تاریخ ۲۵ شهریور ۱۳۶۳ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و مربوط به دوره صفوی است.** این اطلاعات در منابع دیگری نیز با همین شماره و تاریخ ثبت تأیید شده است. 

تاریخچه بنا

در منابع تاریخی مربوط به این بنا نیز آمده است که رباط سبزوار در دوره‌های بعدی کاربری‌های متفاوتی داشته است؛ از جمله در دوره پهلوی محل استقرار اداره امنیه و پادگان بوده و در دهه ۱۳۶۰ نیز برای اسکان مهاجران عراقی مورد استفاده قرار گرفته است. منابع موجود همچنین نشان می‌دهند این بنا با عنوان‌های دیگری مانند «رباط عرب‌ها» شناخته شده است. 

اهمیت موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم ۲۵ شهریور، یعنی تنها چند روز دیگر، سالروز ثبت این بنا در فهرست آثار ملی است. به این ترتیب، تخریب سازه‌ای که سوابق ثبتی آن به سال ۱۳۶۳ بازمی‌گردد، پرسش‌های جدی درباره چگونگی صدور مجوز، مالکیت، مسئولیت دستگاه‌های متولی و دلیل انجام عملیات تخریب ایجاد کرده است.

در انتظار پاسخ

تا زمان تنظیم این گزارش، دلیل رسمی و روشنی از سوی مسئولان درباره علت تخریب منتشر نشده است و مشخص نیست عملیات با مجوز کدام دستگاه و بر اساس چه مستندی انجام شده است.

بازتاب تصاویر در شبکه‌های اجتماعی نیز قابل توجه بوده است. شماری از کاربران با ابراز ناراحتی از تخریب بنا، آن را بخشی از حافظه تاریخی سبزوار دانسته‌اند. برخی نیز با اشاره به تجربه تخریب بناهای قدیمی در شهرها، با نگرانی از جایگزین‌شدن ساختمان‌های جدید با معماری تاریخی سخن گفته‌اند.

از منظر قانونی نیز موضوع قابل اغماض نیست؛ ماده ۵۵۸ قانون مجازات اسلامی برای واردکردن خرابی به بناهای ثبت‌شده در فهرست آثار ملی، علاوه بر جبران خسارت، مجازات حبس پیش‌بینی کرده است. 

اکنون نوبت مسئولان میراث فرهنگی، شهرداری و مدیریت استان خراسان رضوی است که درباره هویت دقیق بنا، وضعیت ثبتی آن، مجوز تخریب و علت اجرای عملیات با ماشین‌آلات سنگین توضیح دهند.

میراث تاریخی را نمی‌توان پس از تخریب دوباره ساخت؛ آنچه از میان می‌رود تنها چند دیوار آجری نیست، بلکه بخشی از حافظه، هویت و روایت تاریخی یک شهر است.