ترکیه با میزبانی نشست ناتو به دنبال چیست؟
به گزارش سرویس بین الملل تابناک، رسانه اماراتی «نشنال» در مقالهای به بررسی میزبانی ترکیه از نشست ناتو و اهداف آنکارا از این میزبانی پرداخته که در ادامه آمده است.
در طول جاده از فرودگاه آنکارا تا مرکز شهر، بنرهای آبی آسمانی با نشان ناتو بر روی ساختمانهای نیمهکاره نصب شدهاند، گویی که نشست این ائتلاف در پایتخت ترکیه در حال زیباسازی یک رونق ساختمانی در حال انجام است.
«نشست آنکارای ناتو، کلید امنیت، کلید صلح» – این شعار بخشی از آمادهسازیهای شهری برای اولین میزبانی ترکیه از این نشست از سال ۲۰۰۴ است، زمانی که جهان و چالشهای امنیتی آن بسیار متفاوت به نظر میرسید.
پلیس در تقریباً هر چهارراه ایستاده است – بخشی از ۵۶۰۰۰ نیروی امنیتی مستقر برای این رویداد – و کارکنان پروتکل کتوشلواری در کنار هر ساختمانی که حتی ارتباط دوری با این رویداد دارد، جمع شدهاند.
در مواجهه با شکاف آمریکا و اروپا در ناتو، آتشبس شکننده در جنگ ایران، و مسابقه اروپا برای تقویت امنیت پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، ترکیه قصد دارد از نقش خود به عنوان میزبان برای اثبات غیرقابلجایگزین بودن خود استفاده کند.
این نشست شامل اولین سفر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به ترکیه در دوره دوم ریاستجمهوری او خواهد بود و به ترکیه این امکان را میدهد که از روابط قوی خود با دولت او برای گرد هم آوردن متحدان ناتو که بر سر سیاستها در خاورمیانه و جنگ اوکراین اختلاف نظر دارند، استفاده کند.
مقامات سابق و تحلیلگران به «نشنال» گفتند که ترکیه میخواهد خود را به عنوان تأمینکننده ضروری تجهیزات دفاعی و امنیتی و یک کشور عضو کلیدی که نزدیکترین فاصله را به بزرگترین چالشهای پیش روی ائتلاف دارد، معرفی کند.
ریکاردو گاسکو، هماهنگکننده سیاست خارجی در اندیشکده استانبولمحور استانپل، به «نشنال» گفت: ترکیه این نشست را فرصتی برای تثبیت موقعیت خود به عنوان یکی از متحدان غیرقابلجایگزین ناتو و ترجمه این وضعیت به دستاوردهای ملموس صنعت دفاعی میداند».
مناطق بحرانی
ترکیه – که از یک سو بین اوکراین و روسیه، از شرق با ایران، و از جنوب با سوریه و عراق قرار دارد – دومین نیروی مسلح بزرگ ناتو پس از آمریکا را دارد و از این نشست برای تأکید بر لزوم توجه به تهدیدات از هر جهت استفاده خواهد کرد.
این سامانههای دفاعی ناتو بودند که موشکهای پرتابشده از ایران را که در مارس به حریم هوایی ترکیه نزدیک میشدند، سرنگون کردند و باعث یک رویارویی تنشآمیز و سوالاتی در مورد واکنش ترکیه و ائتلاف به حمله ایران شدند. ترامپ ماه گذشته خود را به خاطر دور نگه داشتن ترکیه از درگیری تحسین کرد.
ترکیه دارای «مرز زمینی بیش از ۱۸۰۰ کیلومتر با مناطق بحرانی است»، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور، هفته گذشته در سخنرانی خود به مقامات کشورهای عضو ناتو گفت. این کشور دارای «ارتشی قوی، تواناییهای نظامی مدرن و صنایع دفاعی پیشرفته» است که آن را «در صدر متحدانی قرار میدهد که به امنیت ناتو کمک میکنند».
ترکیه قصد دارد رویکرد «۳۶۰ درجه» را «نه در گفتار، بلکه در عمل» برای مقابله با چالشهای ائتلاف از هر جهت، عملیاتی کند، مهمت فاتح جیلان، سفیر سابق ترکیه در ناتو، به «نشنال» گفت. «به این دلیل، مشارکت دادن، برای مثال، کشورهای خلیجفارس در طول نشست مهم است.»
وزرای امور خارجه امارات، بحرین، قطر و کویت برای نشست روز سهشنبه با وزرای ناتو به عنوان شرکای ابتکار همکاری استانبول، بستری برای همکاری امنیتی ناتو با خاورمیانه که در سال ۲۰۰۴ در استانبول راهاندازی شد، دعوت شدهاند.
هنوز مشخص نیست که از این نشست چه نتیجهای حاصل خواهد شد یا از تمایل ترکیه برای اقدامات عملی برای مقابله با تهدیدات از هر سو چه توسعهای حاصل میشود.
در عین حال، آنکارا مشتاق مدیریت تنش بین آمریکا و اعضای اروپایی ناتو است که بر سر عدم تمایل اروپا به کمک در جنگ ایران و بیمیلی به هزینهکردن کافی برای امنیت، از دیدگاه واشنگتن، ایجاد شده است.
جیلان گفت: فرض میکنم که آنکارا نهایت سعی خود را برای التیام شکاف فراآتلانتیکی به کار خواهد گرفت».
وی افزود: «اگر نشست واقعاً به ارائه تواناییها برای یک ناتوی متعادلشده شتاب بیشتری بدهد، قطعاً این یک داستان موفقیت بزرگ برای آنکارا خواهد بود.»
مقامات ناتو و اروپا اصرار دارند که به خوبی در مسیر دستیابی به اهداف هزینههای دفاعی هستند. در یک کنفرانس مطبوعاتی در آنکارا در روز دوشنبه، مارک روته، دبیرکل ناتو، از ترامپ به خاطر ایجاد این انتظار که «ما به اندازه آمریکا هزینه میکنیم»، تمجید کرد.
گاسکو گفت: ترکیه بحث تقسیم بار در ناتو را هم فرصت و هم ریسک میداند. فشار ترامپ بر اروپا برای هزینهکردن بیشتر به بخش تولید دفاعی در حال شکوفایی ترکیه سود میرساند. در عین حال، آنکارا همچنان آمریکا را برای بازدارندگی کلیدی میداند.
وی افزود: ترکیه از افزایش هزینههای دفاعی اروپا استقبال میکند، اما از هرگونه جدایی جدی آمریکا از ناتو نگران خواهد بود.
در مورد رابطه خود با آمریکا، ترکیه به دنبال استفاده از رابطه خود با دولت ترامپ برای غلبه بر موانع بلندمدت بر سر ظرفیت دفاعی خود است. اردوغان برای فروش موتورهای F-۱۱۰ به ارزش ۷۰۰ میلیون دلار به ترکیه فشار میآورد و آنکارا به تلاش خود برای اجازه بازگشت به برنامه جنگنده F-۳۵ ادامه میدهد. ترکیه پس از خرید سامانههای دفاع هوایی اس-۴۰۰ روسیه در سال ۲۰۱۷ از این برنامه حذف شد.
صنایع دفاعی در حال شکوفایی
تواناییهای دفاعی ترکیه در یک انجمن صنعتی که همزمان با نشست ناتو در آنکارا برگزار میشود، به طور کامل به نمایش گذاشته خواهد شد. این انجمن بر پیشرفت به سمت هدف هزینهکرد ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی اعضا برای دفاع و نحوه ترجمه این پول به تولید متمرکز خواهد شد.
ناتو به خوبی از پتانسیل تولیدکنندگان مهمات ترکیه برای تأمین کشورهای اروپایی که به دنبال تقویت دفاع خود در برابر روسیه و آرامکردن نگرانیهای آمریکا مبنی بر عدم اقدام کافی هستند، آگاه است.
رئیس عملیات دفاعی دولتی ترکیه گفته است صادرات دفاعی و هوافضای ترکیه از ۲۰۰ میلیون دلار در سال ۲۰۰۲ به ۱۰.۶ میلیارد دلار در سال گذشته افزایش یافته است.
روته نیز گفته است ترکیه «حدود ۳۰۰۰ شرکت دارد که هر روز تجهیزات و محصولات صنایع دفاعی مورد نیاز مردان و زنان یونیفورمپوش ما برای دفاع از خود را تولید میکنند».
یک پیچیدگی این است که ترکیه به عنوان یک کشور غیرعضو اتحادیه اروپا در ناتو، نمیتواند از تأمین مالی دفاعی که در اختیار اعضای اتحادیه قرار میگیرد، بهرهمند شود. از آنجایی که ترکیه عضو نیست و یک خط واضح در سیاست هزینهکرد اتحادیه اروپا خرید از درون بلوک است، شرکتهای ترکی – و مقامات آنکارا – میترسند که کنار گذاشته شوند.
ترکیه سعی کرده است با وارد شدن به سرمایهگذاریهای مشترک و توافقات هزینهکرد دفاعی با اعضای منفرد به جای همکاری در سطح بلوک با متحد، از این مشکل عبور کند.
با این وجود، بعید است که هرگونه چارچوب همکاری رسمی ترکیه و اتحادیه اروپا در طول نشست ظاهر شود، زیرا شفافیت در مورد اینکه این چارچوب چه خواهد بود هنوز مبهم است.
نگرانیها در مورد دموکراسی، حاکمیت قانون و قابلیت پیشبینی نهادی نیز هنوز تعیینکننده میزان تمایل شرکای اروپایی برای تعمیق همکاری با ترکیه است. سازمانهای حقوق بشر از ترکیه به خاطر بازداشت صدها نفر از جمله فعالان سیاسی، وکلا، یک دانشگاهی و یک روزنامهنگار در آستانه نشست ناتو انتقاد کردند.
برای شرکای اروپایی، که بسیاری از آنها به طور علنی از سرکوب مخالفان سیاسی دولت اردوغان در ترکیه انتقاد نکردهاند، نکته کلیدی در مورد همکاری دفاعی، ماندگاری توافقات فراتر از رهبری فعلی این کشور است که از سال ۲۰۰۳ توسط اردوغان و حزب عدالت و توسعه او اداره میشود.
گاسکو گفت: همکاری دفاعی پایدار نیازمند اطمینان از این است که توافقات، نهادها و تعهدات سیاسی از رهبران فردی عمر طولانیتری خواهند داشت.
