توافق به معنای کاهش آمادگی نیست / حرکت تندرو‌ها همسو با ایجاد شکاف داخلی است / تنگه هرمز، لغو محاصره و آزادسازی منابع؛ دستاورد‌های کوچک نیستند

در شرایطی که کشور پس از یک دوره پرتنش امنیتی و نظامی وارد فاز جدیدی از مدیریت بحران و تنظیم معادلات سیاسی و دیپلماتیک شده، موضوع «یادداشت تفاهم» اخیر میان ایران و آمریکا به یکی از محورهای اصلی بحث در محافل سیاسی و کارشناسی تبدیل شده است.

این توافق که پس از ماه‌ها رایزنی و در بستر تحولات میدانی منطقه‌ای شکل گرفته، از نگاه موافقان، تلاشی برای تبدیل دستاوردهای میدانی به نتایج ملموس در حوزه اقتصادی و رفع برخی محدودیت‌ها عنوان می‌شود.

در عین حال، ماهیت، جزئیات و میزان پایداری این تفاهم‌نامه همچنان محل پرسش است؛ به‌ویژه در فضایی که بی‌اعتمادی تاریخی نسبت به طرف مقابل و تجربه‌های پیشین، سایه‌ای جدی بر ارزیابی‌ها انداخته است. در چنین شرایطی، نقش مجلس، کمیسیون امنیت ملی و نیز نحوه مواجهه جریان‌های سیاسی با این روند، به موضوعی حساس و تعیین‌کننده در مسیر آینده این توافق تبدیل شده است.

بر همین اساس، در گفتگوی تفصیلی تابناک با محمدرضا محسنی‌ثانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، ابعاد مختلف این یادداشت تفاهم و پیامدهای سیاسی و امنیتی آن مورد بررسی قرار گرفت. در این مصاحبه، هم به ارزیابی او از روند شکل‌گیری تفاهم، هم به نسبت آن با تحولات میدانی و نقش نیروهای نظامی و دیپلماتیک، و هم به جایگاه مجلس در نظارت و بررسی این روند پرداخته شد.

همچنین در این گفتگو، موضوعاتی همچون نحوه مواجهه جریان‌های سیاسی با این توافق، نسبت آن با انسجام داخلی، امکان نقض تعهدات طرف مقابل و سناریوهای پیش‌رو در صورت تغییر شرایط میدانی نیز مطرح شد که در ادامه، جزئیات آن از نگاه این نماینده مجلس ارائه می‌شود.

یادداشت تفاهم؛ نتیجه اقتدار ایران و ناکامی آمریکا در اهداف

محسنی‌ثانی، در ارزیابی خود از دستیابی ایران و آمریکا به یادداشت تفاهم اخیر، گفت: پس از بیش از ۱۰۰ روز شرایط جنگی و حدود دو ماه آتش‌بس که نقض آتش بس هایی هم از سوی رژیم صهیونیستی و آمریکا صورت گرفت و این نقض آتش بس ها با پاسخ محکم جمهوری اسلامی ایران همراه بود، در ادامه در جریان مذاکرات و وساطت قطر و پاکستان، شاهد اعلام یک یادداشت تفاهم میان دو طرف بودیم؛ تفاهمی که البته هنوز در مرحله اولیه قرار دارد و قرار است طی یک فرآیند حداقل دو ماهه، کلیات آن به جزئیات و توافقات اجرایی تبدیل شود.

وی با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گونه اعتمادی به آمریکا و رژیم صهیونیستی ندارد، افزود: تجربه ماه‌های گذشته نشان داده است که طرف مقابل بارها آتش‌بس را نقض کرده و در عمل به تعهدات خود قابل اعتماد نیست. با این حال واقعیت این است که آمریکا پس از آغاز جنگ و در شرایطی که تصور می‌کرد می‌تواند با فشار نظامی، عملیات روانی و ایجاد شکاف در داخل کشور به اهداف خود برسد، با مقاومت جدی نیروهای مسلح و انسجام کم‌نظیر مردم ایران مواجه شد.

محسنی‌ثانی ادامه داد: دشمن روی دو قطبی‌سازی جامعه، تحریک نارضایتی‌های داخلی و حتی استفاده از ظرفیت مزدوران خارجی حساب ویژه‌ای باز کرده بود، اما نه تنها در این مسیر موفق نشد، بلکه دریافت که توان مقابله نظامی با جمهوری اسلامی ایران را ندارد. همین مسئله باعث شد آمریکا از مسیرهای مختلف و با وساطت کشورهایی مانند پاکستان، قطر و ترکیه به دنبال باز کردن باب مذاکره و خروج از بن‌بستی باشد که خود ایجاد کرده بود.

وی خاطرنشان کرد: امروز ایران در موضع قدرت قرار دارد. اقتدار نیروهای مسلح، عملکرد موفق کشور در مدیریت تنگه هرمز، توان موشکی و مهم‌تر از همه حمایت و انسجام مردم، جایگاه جمهوری اسلامی را در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی تثبیت کرده است. به همین دلیل نیز آمریکا ناچار شد درخواست مذاکره را بپذیرد و به سمت تفاهم حرکت کند.

آمریکا و رژیم صهیونیستی ناچار به پذیرش واقعیت های میدانی شدند

عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با اشاره به مفاد اولیه یادداشت تفاهم، اظهار کرد: بررسی بندهای این تفاهم نشان می‌دهد که آمریکا و رژیم صهیونیستی برخلاف مواضع اولیه خود، ناچار به پذیرش برخی واقعیت‌های میدانی شده‌اند. به عنوان نمونه، در بند نخست این تفاهمنامه بر خاتمه فوری و دائمی عملیات نظامی در جبهه‌های مختلف از جمله لبنان تأکید شده که این موضوع به نوعی اعتراف به شکست راهبرد فشار و تقابل نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود.

محسنی‌ثانی با اشاره به بندهای اولیه یادداشت تفاهم گفت: یکی از نکات مهم این سند، تأکید بر خاتمه فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبهه‌ها از جمله لبنان است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که طرف‌هایی که تا پیش از این حزب‌الله لبنان را با عناوین مختلف هدف تحریم و فشار قرار می‌دادند، امروز ناچار شده‌اند موجودیت و نقش این جریان را در معادلات منطقه‌ای بپذیرند و متعهد شوند که اقدامات نظامی علیه آن را متوقف کنند.

وی افزود: یکی از اهداف اصلی جمهوری اسلامی ایران در ماه‌های گذشته، خاموش شدن آتش جنگ و جلوگیری از گسترش درگیری‌ها در منطقه بود و به نظر می‌رسد این موضوع در بندهای ابتدایی تفاهم‌نامه مورد توجه قرار گرفته است. این مسئله را می‌توان یکی از دستاوردهای مهم مقاومت و ایستادگی جبهه مقاومت و جمهوری اسلامی ایران دانست.

تأمین منابع مالی برای جبران خسارت‌های وارده به ایران مورد پذیرش قرار گرفته است

عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس با اشاره به دیگر بندهای تفاهم‌نامه اظهار کرد: در بخش‌های مختلف این سند، موضوعاتی همچون مدیریت تنگه هرمز، رفع محدودیت‌های دریایی، آزادسازی بخشی از منابع مالی بلوکه‌شده ایران و جبران خسارت‌های ناشی از جنگ مورد توجه قرار گرفته است. به عنوان نمونه در بندهای مربوط به تنگه هرمز، بر نقش و مدیریت جمهوری اسلامی ایران در این گذرگاه راهبردی تأکید شده و این موضوع از منظر منافع ملی اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین در این یادداشت تفاهم، بحث تنگه هرمز از دریای عمان تا خلیج فارس بسط داده شده است.

• وی ادامه داد: همچنین در بخش دیگری از تفاهم، موضوع اختصاص منابع مالی قابل توجه برای جبران خسارت‌ها مطرح شده است. هرچند ممکن است در متن از واژه «غرامت» استفاده نشده باشد، اما اصل موضوع تأمین منابع مالی برای جبران خسارت‌های وارده به کشور مورد پذیرش قرار گرفته است.

ایران به بخش عمده ای از مطالبات خود دست یافته است

محسنی‌ثانی تصریح کرد: اگر مجموعه ۱۴ بند این تفاهم‌نامه را در کنار یکدیگر قرار دهیم، می‌توان گفت جمهوری اسلامی ایران به بخش عمده‌ای از اهداف و مطالبات خود در سطح کلیات دست یافته است. البته درباره جزئیات همچنان جای بحث و بررسی وجود دارد و با توجه به سابقه آمریکا و رژیم صهیونیستی، نمی‌توان با اطمینان کامل درباره اجرای تعهدات آنها سخن گفت.

وی تأکید کرد: با وجود همه این ملاحظات، آنچه تاکنون حاصل شده نشان‌دهنده عقب‌نشینی طرف آمریکایی از بسیاری از مواضع اولیه خود است؛ موضوعی که نتیجه اقتدار موشکی جمهوری اسلامی ایران، ایستادگی نیروهای مسلح و وحدت و انسجام ملی مردم ایران به شمار می‌رود.

کاهش زمان رفع محاصره دریایی یک امتیاز مهم برای ایران است

این نماینده مجلس در ادامه با اشاره به برخی اصلاحات صورت گرفته در روند مذاکرات گفت: یکی از نکات مهم، کوتاه شدن زمان اجرای برخی تعهدات طرف مقابل از جمله رفع محاصره دریایی است. در ابتدا قرار بود بخشی از این اقدامات در بازه زمانی 30 روزه انجام شود، اما در نتیجه پافشاری تیم مذاکره‌کننده و پشتوانه قدرت ملی کشور، این زمان کاهش یافته و اجرای برخی تعهدات به صورت همزمان با امضای تفاهم‌نامه پیش‌بینی شده است.

وی خاطرنشان کرد: رفع محاصره دریایی، آزادسازی منابع بلوکه‌شده و به رسمیت شناخته شدن نقش ایران در مدیریت تنگه هرمز، موضوعات کوچکی نیستند و در صورت اجرای کامل می‌توانند از مهم‌ترین دستاوردهای این تفاهم محسوب شوند. البته همچنان باید منتظر ماند و دید آیا آمریکا این بار به تعهدات خود پایبند خواهد بود یا خیر.

نقض تعهدات، پاسخ سخت ایران را در پی خواهد داشت

محسنی‌ثانی درباره سرنوشت تفاهم‌نامه در صورت نقض آتش‌بس از سوی آمریکا یا رژیم صهیونیستی گفت: آنچه امروز در قالب یادداشت تفاهم مطرح شده، در کنار مسیر دیپلماسی، با حفظ کامل آمادگی‌های دفاعی کشور دنبال می‌شود. جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گاه توان بازدارندگی خود را معطل مذاکرات نکرده و تقویت بنیه نظامی، افزایش آمادگی نیروهای مسلح و حفظ اقتدار دفاعی همچنان در دستور کار قرار دارد.

وی افزود: دست رزمندگان ما همچنان بر ماشه است و هر گامی که در مسیر تفاهم برداشته می‌شود، به معنای کاهش آمادگی دفاعی کشور نیست. تجربه جنگ اخیر نشان داد که جمهوری اسلامی ایران در برابر هرگونه تجاوز یا بدعهدی، توان پاسخگویی قاطع و مؤثر را دارد.

آیا یادداشت تفاهم نیاز به بررسی در مجلس دارد؟

محسنی‌ثانی در پاسخ به پرسشی درباره لزوم بررسی یادداشت تفاهم ایران و آمریکا در مجلس گفت: در شرایط فعلی، این روند در چارچوب شورای عالی امنیت ملی در حال پیگیری و پخت‌وپز نهایی است؛ شورایی که نماینده مجلس و شخص رئیس مجلس نیز در آن حضور دارند و با توجه به این ریاست تیم مذاکره کننده آقای قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی هستند، به‌طور طبیعی دیدگاه‌های مجلس در این فرآیند لحاظ می‌شود.

وی افزود: در حال حاضر این موضوع در سطح «یادداشت تفاهم» در حال پیش‌برد است و هنوز به مرحله توافق الزام‌آور نرسیده که نیازمند تصویب نهایی مجلس باشد. با این حال، هرگونه توافق نهایی طبیعتاً باید مطابق قانون اساسی به تصویب مجلس برسد.

عضو کمیسیون امنیت ملی تأکید کرد: کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در طول این مدت جنگ و ایام کنونی، جلسات مستمری با مسئولان نظامی و وزارت امور خارجه داشته و دیدگاه‌ها و ملاحظات نمایندگان در قالب تعاملات کارشناسی منتقل شده است.

فعلا ضرورتی برای ورود جزئی مجلس به یادداشت تفاهم وجود ندارد

وی خاطرنشان کرد: بنابراین مسیر فعلی با هماهنگی کامل میان دولت، مجلس و شورای عالی امنیت ملی پیش می‌رود و فعلاً ضرورتی برای ورود جزئی‌تر و رسمی‌تر مجلس در این مرحله از یادداشت تفاهم احساس نشده است.

برخی جریانات با روایت های یک سویه دستاوردهای ملی را زیر سوال می برند

محسنی‌ثانی در پاسخ به پرسشی درباره برخی مواضع تند نسبت به یادداشت تفاهم و با توجه به اینکه این تفاهم نتیجه چند ماه رایزنی و چانه‌زنی در سطوح عالی کشور است و به‌صورت فردی یا سلیقه‌ای شکل نگرفته، بلکه حاصل جمع‌بندی نهادهای اصلی تصمیم‌گیر از جمله شورای عالی امنیت ملی، دولت و مجلس است. طبیعی است که در چنین روندی، همه ابعاد با دقت و هماهنگی بررسی شده باشد، تاکید کرد: یکی از اهداف اصلی دشمن در مقاطع مختلف و در جنگ‌های اخیر، ایجاد شکاف و دو قطبی‌سازی در داخل کشور بوده است. در خرداد و دی ماه سال گذشته شاهد بودیم که این شگردها و توطئه های دشمنان به نوعی انجام شد و هر چند مردم هزینه سنگینی پرداخت کردند اما با حضور به موقع خود توانستند این توطئه ها را خنثی کنند.

وی افزود: آنچه که امروز باعث شد آمریکا از خواسته هایش عدول و به مطالبات ایران تمکین کند همین انسجام ملی و وحدت بین مردم و مسئولان، هماهنگی میان مسئولان دیپلماسی، عرصه میدان و خیابان بود. 

برخی افراد با عینک بدبینی به دنبال اختلاف افکنی هستند

عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس تصریح کرد: بعد از انعقاد این یادداشت تفاهم، برخی افراد و خواص سعی کردند با یک عینک بدبینی و اختلاف افکنی حضور و بروز خودشان را ثابت کنند. بداخلاقی های زیادی از سوی آنها صورت گرفت و متاسفانه اذهان پاک مردم را مشوش کردند، باعث ایجاد بحث ها، شعارها و ... شدند. 

تیم مذاکره کننده افرادی متعهد با ایمان و انقلابی هستند

محسنی ثانی با بیان اینکه تیم مذاکره کننده و افرادی که به دنبال شکل گیری تفاهمنامه بودند، افرادی متعهد هستند که از نظر ایمان، اعتقاد و انقلابی بودن و با توجه به سوابق و تجربیاتی که در جبهه های مختلف دارند، به عنوان سرداران نظام از آنها یاد می شود افزود: این افراد جزو متعهدترین و انقلابی ترین و شاخص ترین نیروها هستند. اما در مقابل شاهدیم که برخی افراد در این زمینه ورود و در غفلتی قرار گرفتند که حتی توصیه های رهبر شهید و رهبر انقلاب نیز در خصوص حفظ انسجام و تقویت وحدت ملی را نادیده می گیرند و بر اساس نگاه های جناحی، گروهی و حزبی نظرات ناصوابی را دنبال می کنند. اما مردم این مسائل را به درستی تشخیص می دهند. 

مردم تندورها و افراد رادیکال را شناخته اند

مردم نسبت به بداخلاقی ها و تندروی ها و افراد رادیکال شناخت پیدا کرده اند. همه باید تقید و تعهد خودشان را نسبت به ولایت ثابت کنند و در راستای وحدت و یکپارچگی اقدام و مسئولانی که مورد تایید نظام، انقلاب و رهبری هستند را تایید کنند نه تخریب.

عضو کمیسیون امنیت ملی تأکید کرد: تجربه نشان داده هر زمان مردم و مسئولان در کنار هم قرار گرفته‌اند، توطئه‌های خارجی و فشارها ناکام مانده است. بنابراین هرگونه رفتار یا ادبیاتی که به تضعیف این وحدت منجر شود، در عمل به نفع دشمن تمام خواهد شد.

مسیر تصمیم‌گیری‌های کلان کشور در چارچوب نهادهای رسمی و با نگاه جمعی پیش می‌رود

وی خاطرنشان کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز است همه جریان‌های سیاسی با درک شرایط حساس کشور، از اختلاف‌افکنی و نگاه‌های جناحی پرهیز کنند و اجازه ندهند فضای عمومی جامعه تحت تأثیر تحلیل‌های هیجانی یا غیرکارشناسی قرار گیرد؛ چرا که مسیر تصمیم‌گیری‌های کلان کشور در چارچوب نهادهای رسمی و با نگاه جمعی پیش می‌رود.

محسنی‌ثانی در ادامه گفت: در چنین شرایطی آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، تعهد و پایبندی همه جریان‌ها و افراد به ولایت فقیه و رهنمودهای مقام معظم رهبری است. این موضوع یک اصل اساسی در اداره کشور محسوب می‌شود و نمی‌توان در مقاطع حساس از آن عبور کرد یا نسبت به آن بی‌تفاوت بود.

وی افزود: طبیعی است که مدیریت یکپارچه، هماهنگ و منسجم بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد. در این فضا، انتظار از همه مسئولان و جریان‌های سیاسی این است که از هرگونه رفتار یا گفتاری که موجب تضعیف انسجام مدیریتی کشور شود، پرهیز کنند.

تخریب و ایجاد اختلال در مسیر تصمیم‌گیری‌های کلان کشور قابل قبول نیست

عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس تأکید کرد: معیار اصلی در این مسیر، تبعیت از رهبری و حمایت از مسئولانی است که مورد تأیید نظام و انقلاب هستند. نقد و نظر کارشناسی جای خود را دارد، اما تخریب و ایجاد اختلال در مسیر تصمیم‌گیری‌های کلان کشور قابل قبول نیست و باید همه در جهت تقویت وحدت ملی حرکت کنند.

جلسات وبیناری وجاهت قانونی برای جایگزینی با صحن علنی را ندارد

محسنی‌ثانی در پاسخ به این پرسش که آیا با آغاز دوره ۶۰ روزه آتش‌بس، فعالیت مجلس به صورت عادی و در صحن علنی از سر گرفته خواهد شد یا همچنان جلسات به شکل وبیناری ادامه می‌یابد، گفت: برگزاری جلسات به صورت وبیناری صرفاً در قالب هماهنگی‌ها و گفتگوهای غیررسمی و مدیریتی بوده و وجاهت قانونی برای جایگزینی کامل با صحن علنی ندارد.

وی افزود: آنچه امروز در دستور کار مجلس و کمیسیون‌های تخصصی قرار دارد، مجموعه‌ای از طرح‌ها و تصمیمات مهم مرتبط با شرایط جنگی و نیازهای فوری کشور است که باید هرچه سریع‌تر به قانون تبدیل شوند. تأخیر در این روند می‌تواند به بلاتکلیفی در برخی حوزه‌های مهم منجر شود.

انتظار این است که صحن علنی مجلس به روال عادی بازگردد

عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس تأکید کرد: انتظار این است که هرچه سریع‌تر صحن علنی مجلس به روال عادی بازگردد تا بررسی و تصویب طرح‌های ضروری با سرعت و دقت بیشتری انجام شود و مطالبات مردم در حوزه‌های مختلف به نتیجه برسد.

وی خاطرنشان کرد: در شرایط فعلی کشور، تصمیم‌گیری‌های تقنینی باید در مسیر شفاف، رسمی و مبتنی بر سازوکارهای قانونی مجلس انجام شود تا هم کارآمدی افزایش یابد و هم از طولانی شدن روند تصویب قوانین جلوگیری شود.