کشتی حامل برنج ایران ناپدید شد
جزئیات جدیدی از حمله آمریکا به کشتی ایرانی "لیان استار" منتشر شد.
سحرگاه ۹ خرداد ۱۴۰۵، در حالی که شناور تجاری «لیان استار» با محموله برنج راهی بندرامالقصر عراق بود، هدف حمله نظامی نیروهای آمریکایی قرار گرفت.
به گزارش تابناک؛ سید محمود ماشینی، یکی از دو مالک این شناور بوشهری در گفتوگو با سایت خبری «خلیج فارس» از اتفاق تکاندهندهای که بر سر کشتی و خدمهاش آمده پرده برمیدارد؛ روایتی که اکنون از منظر حقوق بینالملل، چالشی جدی برای امنیت دریانوردی در خلیج فارس ایجاد کرده است.
این کشتی که با رعایت تمامی تشریفات قانونی، محموله برنج را از کراچی پاکستان به مقصد بندرامالقصر عراق حمل میکرد، در اثر حمله نظامی آمریکا، آسیب دید، از کار افتاد و ناپدید شد.
تعقیب و گریز
سید محمود ماشینی، یکی از مالکین شناور لیان استار، در شرح این ماجرا میگوید: «کشتی ما با مجوزهای قانونی کامل برای حمل محموله بشردوستانه، مسیر خود را آغاز کرد. اما درست پس از عبور از بندر گوادر پاکستان، ناوهای آمریکایی بدون ارائه دلیل قانونی، از ادامه مسیر ما جلوگیری کرده و کشتی را مجبور به بازگشت به کراچی کردند. مقامات بندر کراچی پس از بررسی دقیق اسناد، هیچگونه تخلفی نیافتند و اجازه حرکت مجدد دادند.»
با این حال، در ادامه مسیر، ناوگان آمریکایی بار دیگر کشتی را متوقف و به سمت مسقط در کشور عمان هدایت کردند. با طولانی شدن این توقفها و اتمام سوخت و مواد غذایی، وضعیت جسمانی دو تن از خدمه رو به وخامت گذاشت.
ماشینی ادامه داد: «کشتی ناچار شد به مسیر خود به سمتامالقصر عراق ادامه دهد، اما در آبهای فجیره امارات، هواپیمای آمریکایی به خدمه دستور تخلیه موتورخانه را داد و تنها ۱۵ دقیقه بعد، کشتی را هدف قرار داد و از کار انداخت. پس از آن نیز، با تهدید سایر شناورهای محلی، مانع از امدادرسانی شدند که خوشبختانه با شجاعت یک لنج باری، خدمه نجات یافتند.»
سرنوشت نامعلوم و سکوتِ پاسخگویان
وی با اشاره به اینکه پس از حمله، خدمه خارجی و عمدتا هندی شناور از آن خارج و با قایق خود را به بنادر اطراف رساندند، میگوید: «یک هفته از آن سحرگاه میگذرد و کشتی «لیان استار» ناپدید شده است. معما اینجاست که چرا دستگاه اضطراری EPIRB موقعیت کشتی را مخابره نکرده است؟ اگر کشتی توقیف شده، چرا هیچ اطلاعرسانی رسمی به مالکین یا دولت صاحب پرچم (گامبیا) صورت نگرفته است؟»
به گفته او، نگرانیها درباره «ناپدیدسازی اجباری» شناور تجاری دوچندان شده است. مالکین شناور تأکید دارد که این سکوت، غیرقابل قبول است و حق پیگیری قضایی در مراجع بینالمللی برای آنها محفوظ است. وضعیت پیشآمده برای «لیان استار»، فراتر از یک خسارت مالی، آزمونی برای دستگاه دیپلماسی کشور است.
سایت خلیج فارس اضافه کرد: از وزارت امور خارجه و سازمان بنادر و دریانوردی انتظار میرود با پیگیری حقوقی فوری این پرونده در مجامع بینالمللی و سازمانهای دریانوردی، نسبت به تعیین تکلیف وضعیت کشتی لیان استار، احقاق حقوق تضییعشده مالکان ایرانی آن و پاسخگو کردن عاملان این حادثه در آبهای خلیج فارس، اقدام قاطع انجام دهند.
سکوت در برابر این اقدام، میتواند رویهای خطرناک برای امنیت تمامی شناورهای تجاری کشور در منطقه ایجاد کند.
سایت خلیج فارس افزود: بررسی ابعاد این حادثه نشان میدهد که حمله نیروهای آمریکایی به این شناور، غیرقانونی بوده و در تضاد با کنوانسیون دریاها میباشد. این ادعا بر سه پایه حقوقی استوار است:
ماهیت بشردوستانه محموله: «لیان استار» براساس مانفیستی که توسط پاکستان و عمان تایید شده، حامل محموله برنج بوده است. طبق عرف و قواعد تجارت بینالملل، اقلام غذایی و بشردوستانه تحت هیچ شرایطی نباید هدف محدودیت یا برخورد نظامی قرار گیرند. جلوگیری از انتقال مواد غذایی، نقض آشکار اصول انسانی و حقوق تجارت بینالملل است.
عدم وابستگی به پرچم ایران: این شناور در زمان حادثه با «پرچم گامبیا» فعالیت میکرد. از منظر حقوق دریاها، حمله به شناورِ تحت پرچم یک کشور ثالث بدون اثباتِ اتهامِ مشخص و طی مراحل قانونی، اقدامی خودسرانه است.
باید اشاره کرد که استفاده از «پرچم مصلحتی» (Flag of Convenience) کشور گامبیا، رویهای کاملاً استاندارد و رایج در صنعت کشتیرانی جهانی است. بسیاری از مالکان کشتیها برای تسهیل در امور اداری، بیمهای و مالیاتی، از پرچم کشورهای دیگر استفاده میکنند و این موضوع ربطی به ملیت مالک کشتی نداشته و حقی را برای نیروهای نظامی بیگانه جهت حمله به شناور ایجاد نمیکند.
مقصد تجاری قانونی (عراق): مقصد نهایی این کشتی نیز بندرامالقصر عراق بوده است؛ کشوری که روابط دیپلماتیک و تجاری گستردهای با ایالات متحده دارد. ممانعت از ورود یک شناور به بندر رسمی یک کشور دوست، هیچگونه توجیه امنیتی یا سیاسی ندارد و نقض آشکار حق آزادی تردد در آبهای آزاد محسوب میشود.
به عبارتی، این اقدام نه تنها با اصول انسانی، بلکه با «کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد حقوق دریاها» (UNCLOS) در تضاد کامل است. براساس این کنوانسیون، آزادی کشتیرانی و امنیت شناورهای تجاری در آبهای بینالمللی یک اصل بنیادین است. هدف قرار دادن یک شناور تجاری که هیچگونه محموله نظامی یا غیرقانونی نداشته و در مسیرِ تجارتِ قانونیِ اقلامِ حیاتی بوده است، مصداق بارز تعرض به امنیت دریایی است.
