آیا سرنوشت مذاکره با میانجیگری پاکستان رقم خواهد خورد؟

سایت بخش فارسی رادیو و تلویزیون مرکزی چین در گزارشی نوشته است: دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا، روز 30 اردیبهشت اعلام کرد که آماده است منتظر پاسخ جدید ایران در خصوص مذاکرات بماند، اما این انتظار طولانی نخواهد بود. او گفت: «اگر با چند روز انتظار بتوانیم از جنگ و تلفات جلوگیری کنیم،  این انتظار ارزشش را دارد.» او بار دیگر تأکید کرد هرگز اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هسته‌ای دست یابد و تا زمانی که توافق رسمی امضا نشود، آمریکا به هیچ وجه تحریم‌ها را کاهش نخواهد داد.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز همان روز در پاسخ به این اظهارات گفت که ایران در حال ارزیابی طرح جدید آمریکا است که از طریق پاکستان دریافت کرده، و خواسته‌های اصلی خود یعنی آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده در خارج و پایان دادن به محاصره دریایی را تغییر نخواهد داد.

این در حالیست که پاکستان به عنوان میانجی، تلاش‌های خود را فشرده‌تر کرده است. سیدمحسن نقوی وزیر کشور پاکستان، 30 اردیبهشت بار دیگر به تهران سفر کرد. این دومین سفر او در مدت کمتر از یک هفته به ایران بود. در این سفر، او با رئیس‌جمهور، رئیس مجلس(که ریاست تیم مذاکراه کننده ایران را نیز برعهده دارد) و وزیر امور خارجه ایران دیدار کرد. منابع پاکستانی می‌گویند که اسلام‌آباد برای تسریع مذاکرات، همه کانال‌های ارتباطی محتمل را باز نگه خواهد داشت. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه نیز به میانجیگری پیوسته و در گفت‌وگویی تلفنی با ترامپ در 30 اردیبهشت، تمدید آتش‌بس را مثبت ارزیابی کرده و ابراز امیدواری کرد که راهی برای رفع اختلافات یافت شود.

با این حال، طبق گزارش رویترز، پیشنهاد جدید ایران که در هفته جاری ارائه شد، همچنان شامل بندهایی چون پایبندی بر کنترل تنگه هرمز، دریافت غرامت جنگی، لغو همه تحریم‌ها و خروج نیروهای آمریکایی از خاورمیانه که قبلاً توسط آمریکا رد شده بود، می باشد. همزمان، منابع ایرانی نیز تأیید کردند که رهبر معظم ایران دستور داده است اورانیوم غنی‌شده با غنای بالا نباید از کشور خارج شود و تصمیم‌گیران ایران به این اجماع رسیده‌اند که خروج مواد هسته‌ای از ایران باعث افزایش احتمال حمله آمریکا و اسرائیل می‌شود.

اختلاف‌نظر بین آمریکا و اسرائیل متغیر دیگری در این مساله است. تماس تلفنی 29 اردیبهشت ترامپ با بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل در رسانه‌ها به عنوان یک تماس «طولانی و دشوار» توصیف شده است. ترامپ به نتانیاهو گفت که طرف‌های میانجی‌گر در حال تدوین «تفاهم‌نامه» هستند که با امضای آن، پایان جنگ اعلام و مذاکرات ۳۰ روزه درباره مسائل هسته‌ای ایران و ترددها در تنگه هرمز آغاز می‌شود. اما نتانیاهو به شدت نسبت به مذاکرات بدبین است و بر ازسرگیری جنگ برای تضعیف ایران تأکید کرد. 

نتانیاهو پس از تماس با ترامپ «به شدت عصبانی» بود و قصد دارد به زودی به آمریکا سفر کند تا فشارها بر آمریکا را تشدید کند. با وجود اینکه ترامپ علناً گفت نتانیاهو «آنچه من می‌گویم انجام خواهد داد»، ارتش اسرائیل «بالاترین سطح آماده‌باش» را اعلام کرده است. شبکه الجزیره در این باره نوشت که اسرائیل اگرچه خواهان جنگ است، اما بدون مجوز آمریکا قادر به اقدام نیست.

همزمان، ایران نیز این پیام را به جهان ارسال کرده است که این کشور نیز در حال آماده‌سازی خود برای جنگ است. ارتش ایران اعلام کرد که سلاح‌های جدیدی ساخت داخل در اختیار دارد که تاکنون در نبرد واقعی از آنها استفاده نکرده و ظرفیت تولید تجهیزات دفاعی نیز به حد کافی است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز هشدار داد که در صورت تجاوز مجدد آمریکا و اسرائیل، درگیری از منطقه فراتر خواهد رفت و با «ضربات ویرانگر» به حملات پاسخ خواهد داد.

 سی‌ان‌ان به نقل از منابع اطلاعاتی گزارش داد که ایران در شش هفته گذشته تولید پهپادها را از سر گرفته و سرعت بازسازی سایت‌های موشکی بیش از حد انتظار است و این کشور همچنان از توانایی کامل تهاجمی و دفاعی برخوردار است. در حال حاضر دستور کار میانجی‌گری به رهبری پاکستان با مشارکت ترکیه و مصر در حال نهایی شدن است، با این هدف که مذاکرات مستقیم احتمالی در هفته آینده برگزار شود. 
خبرگزاری فرانسه هشدار داد که از آغاز آتش‌بس در ۸ آوریل، مذاکرات هنوز به صلح پایدار منجر نشده و این بن‌بست به اقتصاد آمریکا ضربه زده و قیمت انرژی و وضعیت بازار را با عدم قطعیت روبرو کرده است.

در «نقطه بحرانی» کنونی تلاش‌های، اعمال فشار دو طرف بر طرف مقابل ادامه دارد و اختلافات اصلی ایران و آمریکا حل نشده است. ایران به دنبال بسته‌ای از خواسته ها شامل «حقوق هسته‌ای، لغو کامل تحریم‌ها و تضمین امنیت» است، در حالی که آمریکا تنها می‌خواهد با عقب‌نشینی محدود، توان هسته‌ای ایران را کاملا محدود کند. ایران به آمریکا اعتماد ندارند و حاضر نیست برای کوتاه آمدن پیشقدم شوند. 

میانجی‌گری پاکستان می‌تواند ارتباطات را حفظ کند، اما قادر به تغییر تضاد منافع اساسی نیست. مسئله پیچیده تر در این میان اختلاف نظر آمریکا و اسرائیل است که طرف آمریکایی نگران تورم و انتخابات پیش رو است و تمایل به «حصول توافق برای کاهش تنش» دارد، در حالی که اسرائیل بر «تضعیف ایران» اصرار دارد و می‌تواند هر لحظه به «نقطه اشتعال» تبدیل شود. این تنش تا زمانی که از منطق «اعمال فشار برای امتیازگیری» خارج نشود، همچنان بین «جنگ و صلح» معلق و بلاتکلیف خواهد ماند و در این میان، این بازارهای آمریکا است که بهای عدم ثبات و عدم قطعیت ناشی از ضعف مدیریت سران این کشور را می پردازد.