ادای تکلیف تئاتر در جنگ تحمیلی سوم/صحنه چگونه به میدان خیابان آمد؟

به گزارش خبرنگار فرهنگی تابناک، حیات شهرهای ایران این روزها فقط در رفت‌وآمد روزمره خلاصه نمی‌شود بلکه حضوری شکل گرفته که روایت تازه‌ای از همدلی و همراهی را در دل خود دارد. در همین فضا، تئاتر هم از قاب سالن بیرون آمده و کنار مردم ایستاده؛ اجراهایی که همچنان در میادین ادامه دارند و تلاش می‌کنند روایتگر لحظه‌هایی باشند که در حافظه جمعی ثبت می‌شود. 

امیرحسین شفیعی یکی از اهالی تئاتر که این‌روزها مدیر مرکز هنرهای نمایشی سوره است، درباره تدارک صحنه خیابان برای تئاتر در روزهای جنگ تحمیلی سوم به تابناک گفت: تصمیم بر این شد با توجه به حضور مردم در خیابان و رزمندگان اسلام در میدان، خیابان به صحنه تئاتر تبدیل شود.

وی افزود: در همان روزهای ابتدایی ایده‌پردازی‌هایی صورت گرفت تا به تأسی از هنرمندانی که در جنگ هشت‌ساله دفاع مقدس در کنار رزمندگان حضور داشتند و پشت سنگرها نمایش اجرا می‌کردند، این بار نیز تئاتر به میدان بیاید.  با این‌رویکرد بود که حدود ۲۱ اثر در استان‌ها اجرا شد، ۲۰ اثر در تهران تولید شده و همچنان در حال اجراست و نزدیک به ۱۸۰ اثر نیز در قالب تئاتر مسجد در سراسر کشور تولید و اجرا شد. در تهران برنامه‌ها شکل ویژه‌تری داشت؛ از جمله مجموعه رویدادی با عنوان «نمافند» (نمایش در کنار پدافند غیرعامل) که در آن نمایش‌های مختلفی با این رویکرد اجرا شد و همچنان ادامه دارد. همچنین مجموعه «مشت و میدان» به کارگردانی انوش معظمی با هدف تصویر کردن اسطوره‌ها و اجرای آثار حماسی در میدان شکل گرفت.

مدیر مرکز هنرهای نمایشی سوره در ادامه گفت: مجموعه دیگری با عنوان «ما ایرانیم» به کارگردانی ابوالفضل همراه اجرا شد که به حضور اقشار مختلف مردم در جنگ رمضان می‌پرداخت؛ از نیروهای امدادی هلال‌احمر تا پاکبان‌ها، کادر درمان و دیگر گروه‌هایی که در این ایام نقش‌آفرین بودند.

شفیعی یکی از اقدامات مهم را برگزاری روز ملی هنرهای نمایشی در مقتل شهدای خیرآباد ورامین عنوان کرد و گفت: این رویداد همزمان در هفت استان برگزار شد و برخی از نمایش‌ها نیز از همین نقطه آغاز شدند. از جمله «شبیه واقعه» که با استفاده از نسخ تعزیه و بخش‌هایی مانند رجزخوانی و حماسه‌خوانی، در قالب اجراهای کوتاه در میادین شهر تهران روی صحنه رفت.

وی درباره اجرای تئاتر در میادین شهر گفت: میادین اصلی شهر تهران تقریباً هدف همه اجراها قرار گرفت و ارتباط خوبی با این فضاها شکل گرفت. سامانه‌ای نیز در اختیار مسئولان استیج‌ها قرار گرفت تا درخواست‌های مردمی ثبت شود و بر اساس آن، روزانه حدود ۱۰ تا ۱۲ اجرا در سطح تهران برنامه‌ریزی و اجرا می‌شود؛ روندی که در شهرستان‌ها نیز دنبال شده است.

این‌فعال هنری در مقایسه فعالیت‌های تئاتر در جنگ تحمیلی سوم با تجربه‌هایی مانند جنگ ۱۲ روزه گفت: در آن مقطع بیشتر تمرکز بر تولید نمایش‌های صحنه‌ای با موضوع وطن و ایران بود و حدود ۶ اثر نیز با همین رویکرد تولید و در جشنواره بین‌المللی فجر اجرا شد. در این دوره، حضور مردم در میادین و شکل‌گیری فرهنگ تجمع در خیابان‌ها، باعث شد گونه اجرایی به سمت نمایش‌های میدانی و خیابانی حرکت کند. در این مسیر از قالب‌های متنوعی استفاده شد؛ از تئاتر مشارکتی و عروسکی گرفته تا تئاتر حماسی و آیینی، تا این تجربه در اشکال مختلف محقق شود.

شفیعی گفت: ابتدا اعتماد لازم برای حضور هنر در میدان به‌طور کامل شکل نگرفته بود. این اعتماد در همان روزهای ابتدایی و به‌تدریج ایجاد شد و با استقبال مردم و همراهی مسئولان میادین و استیج‌ها، شرایط کاملاً تغییر کرد. درخواست‌های مکرر مردمی برای اجرای آثار هنری نشان‌دهنده همین استقبال بود. هنرمندان با علاقه زیادی برای حضور در این فضا اعلام آمادگی می‌کردند و حتی در مواردی پیشنهادها از سوی خود آن‌ها مطرح می‌شد. در چهار پنج روز ابتدایی نوعی سردرگمی وجود داشت و این پرسش مطرح بود که نقش هنرمند، به‌ویژه در حوزه هنرهای نمایشی، در این شرایط چیست؛ اما به‌مرور این نقش تعریف شد و هنرمندان نیز مانند سایر اقشار مردم حضوری پررنگ در میدان پیدا کردند.

وی در پایان درباره مسیر پیش رو گفت: در جنگ تحمیلی سوم، تمرکز بر طراحی و اجرای آثار حماسی بود که متناسب با نیاز جامعه و فضای میادین شکل گرفت. در ادامه باید به سمت تولید آثاری با نگاه عمیق‌تر حرکت کرد؛ آثاری دراماتیک که به موضوع جنگ رمضان بپردازند و در قالب نمایش‌های صحنه‌ای تولید و اجرا شوند.»