روی جنگ را کم کنید؛ توصیه های ویژه در راهند!

تجربه‌های گذشته و تحلیل کارشناسی وزارت بهداشت نشان می‌دهد که در شرایط جنگی، آگاهی عمومی، آمادگی فردی و مسئولیت‌پذیری خانوادگی به یک نیاز حیاتی و استراتژیک تبدیل می‌شود.

به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، در شرایط جنگی که دسترسی به پزشک ممکن است با تأخیر یا اختلال مواجه شود، دانستن چند اقدام ساده اما کلیدی می‌تواند تفاوت میان مرگ و زندگی را رقم بزند.

 مرور توصیه‌های تخصصی منتشرشده از سوی دفتر سلامت وزارت بهداشت و کارشناسان برجسته دانشگاهی، چند محور اساسی را به عنوان ضرورت‌های انکارناپذیر این دوران مشخص می‌کند که در ادامه به تفکیک بررسی می‌شوند.

 

در حملات هوایی و بمباران، شایع‌ترین آسیب‌ها شامل خونریزی شدید، شکستگی، سوختگی و شوک ناشی از trauma است. اقدامات اولیه و صحیح در همان دقایق نخست، نقشی تعیین‌کننده در نجات جان مصدوم و کاهش عوارض دائمی دارد. اولین و مهم‌ترین اولویت، کنترل خونریزی است، زیرا خونریزی کنترل‌نشده سریع‌ترین راه مرگ محسوب می‌شود. در مواجهه با زخم‌های خونریزی‌دهنده، باید بلافاصله با دست یا گاز استریل، فشار مستقیم و محکم روی زخم اعمال کرد و عضو آسیب‌دیده را بالاتر از سطح قلب نگه داشت. اگر خونریزی با فشار مستقیم بند نیامد، باید از باند فشاری استفاده کرد و هرگز پارچه خیس شده را برنداشت، بلکه روی آن پارچه دیگری اضافه کرد. استفاده از تورنیکه یا شریان‌بند فقط برای مواردی مجاز است که دست یا پا قطع شده باشد یا خونریزی با هیچ روش دیگری کنترل نشود.

 

در مورد سوختگی که یکی از آسیب‌های رایج در انفجار است، مهم‌ترین اقدام خنک کردن محل سوختگی با آب خنک جاری (نه یخ) به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه است. این کار از گسترش آسیب به بافت‌های عمقی جلوگیری می‌کند. لباس‌های سوخته را اگر به پوست نچسبیده، باید آرام درآورد و روی سوختگی را با گاز استریل یا پارچه تمیز پوشاند. استفاده از موادی چون خمیردندان، روغن، سفیده تخم‌مرغ یا سیب‌زمینی روی محل سوختگی به شدت ممنوع است، زیرا خطر عفونت را افزایش داده و روند درمان را پیچیده‌تر می‌کند. در سوختگی‌های ناشی از برق، ابتدا باید جریان برق قطع شود تا خطر برای امدادگر و مصدوم کاهش یابد.

 

در مواجهه با شکستگی، اصل اساسی "تکان ندادن" مصدوم است، مگر اینکه محل حادثه ناامن باشد. اگر خونریزی همراه با شکستگی وجود دارد، ابتدا خونریزی را بند آورده و سپس عضو شکسته را با استفاده از آتل (چوب، مقوا یا مجله لوله‌شده) بی‌حرکت کنید. هرگز استخوان بیرون زده از پوست را به داخل فشار ندهید. شوک نیز حالتی است که با علائمی مانند رنگ‌پریدگی، پوست سرد و مرطوب، نبض تند و ضعیف و گیجی شناخته می‌شود. در این حالت، مصدوم را به پشت بخوابانید، پاها را ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر بالاتر از سطح بدن قرار دهید (در صورت عدم آسیب به سر و گردن) و با پتو او را گرم نگه دارید. اگر مصدوم هوشیار است، می‌توانید جرعه‌های کوچک آب یا چای شیرین به او بدهید.

 

آسیب‌های چشمی ناشی از بقایای مواد منفجره، باروت و گازهای سمی، یکی از اورژانسی‌ترین و مخرب‌ترین آسیب‌ها در مناطق جنگی است. نفوذ مواد قلیایی یا اسیدی به بافت قرنیه می‌تواند در کمتر از چند دقیقه منجر به آسیب‌های شدید و دائمی بینایی شود. در این موارد، شستشوی فوری و مداوم چشم با آب تمیز، یک "ثانیه طلایی" برای نجات بینایی محسوب می‌شود و باید حداقل ۱۵ تا ۲۰ دقیقه ادامه یابد.

 

بحران و جنگ به معنای توقف بیماری‌های مزمن نیست و اختلال در روند درمان این بیماران می‌تواند فاجعه‌بار باشد. بیماران قلبی و دیابتی در این شرایط در معرض خطر مضاعفی قرار دارند. افزایش استرس ناشی از جنگ می‌تواند قند خون و فشار خون را به شدت بی‌ثبات کند. این بیماران باید ضمن پایش منظم علائم حیاتی، از رژیم غذایی مناسب شامل پرهیز از نوشابه‌های قندی، آبمیوه‌های صنعتی، غذاهای شور مانند کنسروها و چیپس پیروی کرده و داروهای خود را حتی در شرایط سفر و بحران همراه داشته باشند. پیگیری مداوم اخبار منفی می‌تواند اضطراب را افزایش داده و عوارض بیماری‌های قلبی را تشدید کند؛ بنابراین، مدیریت دریافت اخبار و دوری از بحث‌های تنش‌زا برای این بیماران حیاتی است.

سالمندان نیز به دلیل مصرف داروهای متعدد و شرایط جسمانی خاص، نیازمند توجه ویژه هستند. تهیه یک فهرست مکتوب از نام داروها، مقدار مصرف، زمان مصرف و بیماری‌های زمینه‌ای بسیار مهم است تا در صورت مراجعه به مراکز درمانی یا دریافت خدمات امدادی، ادامه صحیح درمان امکان‌پذیر باشد. استفاده از جعبه‌های تقسیم دارو می‌تواند از خطاهای دارویی جلوگیری کند. مصرف خودسرانه مسکن‌های ضدالتهاب مانند ایبوپروفن یا دیکلوفناک ممکن است در سالمندان باعث مشکلات گوارشی، کلیوی یا تشدید بیماری‌های قلبی شود.

کودکان نیز اورژانس‌های خاص خود را دارند. تشنج ناشی از تب یکی از شایع‌ترین اورژانس‌های عصبی در سنین کودکی است. در هنگام تشنج، حفظ آرامش، تأمین امنیت محیط، خواباندن کودک به پهلو و خودداری از قرار دادن هرگونه جسم در دهان او الزامی است. در صورتی که تشنج بیش از سه تا پنج دقیقه طول بکشد، استفاده از داروی دیازپام رکتال (با تجویز قبلی پزشک) می‌تواند به توقف تشنج کمک کند.

 

جنگ تنها زخم‌های جسمی به همراه ندارد؛ آسیب‌های روانی اغلب عمیق‌تر و ماندگارترند و می‌توانند نسل‌ها تداوم یابند. وزارت بهداشت بر سه راهکار کلیدی "آمادگی، مقابله صحیح و بازگشت سریع به شرایط عادی" تأکید دارد. مدیریت روانی-اجتماعی در بحران‌ها تا حد زیادی بر عهده خود افراد و خانواده‌هاست. مدیریت دریافت اخبار و دوری از پیگیری مستمر رویدادهای منفی، به ویژه برای بیماران قلبی و روانپزشکی، اضطراب را کاهش می‌دهد.

برای بیماران روانپزشکی، قطع ناگهانی داروها می‌تواند به بازگشت سریع علائم و بروز مشکلاتی مانند افزایش اضطراب، بی‌قراری، سرگیجه، تهوع، اختلال خواب و تشدید بیماری منجر شود. بنابراین، مصرف منظم دارو حتی در شرایط سخت و بحرانی، حیاتی است و افراد باید از تغییر دوز یا قطع ناگهانی دارو خودداری کنند.

 

کارکنان نظام سلامت نیز که در خط مقدم مواجهه با بحران قرار دارند، دچار خستگی، بی‌خوابی و فشار روانی شدیدی می‌شوند. استراحت کوتاه در شیفت‌های کاری، حمایت همکاران و حفظ ارتباط با خانواده برای حفظ سلامت روان آنان ضروری است. در صورت تداوم اختلال خواب، اضطراب شدید یا فرسودگی روانی، باید از خدمات تخصصی سلامت روان استفاده شود.

پیش از وقوع حادثه، هر خانواده باید یک "کیف بحران" حاوی جعبه کمک‌های اولیه کامل، گاز استریل، باند، چسب زخم، ضدعفونی‌کننده، آب تمیز برای شستشو، پتو یا کیسه خواب و داروهای مورد نیاز بیماران مزمن (با توجه به شرایط نگهداری خاصی مانند انسولین) آماده داشته باشد. داروها باید در محل امن، دور از دسترس کودکان و در بسته‌بندی اصلی خود نگهداری شوند تا اطلاعات مربوط به نام دارو، دوز و تاریخ انقضا در دسترس باشد.

همچنین، ایمن‌سازی منازل با چسب زدن به پنجره‌ها (طبق الگوهای مشخص به صورت ضربدری یا شبکه‌ای) برای جلوگیری از پرتاب خرده شیشه در اثر موج انفجار، یک اقدام ساده اما حیاتی است. نصب طلق پلاستیکی روی شیشه‌ها، آویزان کردن پرده ضخیم یا پتو در پشت پنجره، خودداری از قرار دادن تختخواب یا محل نشستن در نزدیکی پنجره و انتقال آینه‌ها و شیشه‌های تزئینی به محل امن، از دیگر توصیه‌های مؤثر است.

 

در دوران جنگ، تاب‌آوری جامعه در گرو دانش، آمادگی و مسئولیت‌پذیری تک تک افراد است. از نحوه صحیح پناه‌گیری و چسب زدن به پنجره گرفته تا مدیریت صحیح یک مصدوم دچار خونریزی یا سوختگی، و از مصرف به موقع دارو توسط بیماران مزمن تا حمایت روانی از کودکان و سالمندان، همه و همه حلقه‌هایی از زنجیره سلامت هستند که در کنار یکدیگر، شبکه ایمنی جامعه را تشکیل می‌دهند. با رعایت این نکات ساده اما کلیدی، می‌توان ضمن کاهش عوارض جبران‌ناپذیر جنگ، تا آخرین نفس برای حفظ سلامت خود و دیگران تلاش کرد و از ظرفیت‌های موجود برای عبور از بحران به بهترین شکل ممکن بهره برد.