زیر تنگه هرمز چه خبر است؟ پای اینترنت جهان در میان است
به گزارش تابناک؛ تنگه هرمز فقط مسیر نفت نیست؛ کابل‌های پرظرفیت اینترنت و انتقال داده نیز از این منطقه عبور می‌کنند
وقتی از تنگه هرمز سخن می‌گوییم، ذهن بیشتر ما به‌سوی نفتکش‌ها و محموله‌های انرژی می‌رود. اما زیر همین آب‌ها مسیر دیگری هم در جریان است، مسیر کابل‌هایی که داده‌ها و ارتباطات منطقه و بخشی از جهان را جابه‌جا می‌کنند. هرمز به این ترتیب فقط یک گذرگاه انرژی نیست؛ بخشی از رگ‌های ارتباطی دنیا هم از همین‌جا می‌گذرد.
هرمز و کابل‌های اینترنت؛ یک مسئولیت مهم برای ایران
عبور بخش قابل‌توجهی از کابل‌های مهم و پرظرفیت فیبر نوری از این منطقه، یکی از ابعاد کمتر دیده‌شده بحث تنگه هرمز است. رضا تقی‌پور، نماینده مجلس و عضو کمیسیون صنایع و معادن، می‌گوید عمده کابل‌های اصلی انتقال داده در جهان، از جمله کابل ۲۵ هزار کیلومتری AAE-۱، از تنگه هرمز و باب‌المندب عبور می‌کنند. به گفته او، این کابل‌ها فقط سرعت اینترنت کشور‌های حاشیه خلیج فارس را تأمین نمی‌کنند، بلکه ظرفیت انتقال داده میان اروپا و آسیا را هم بالا می‌برند.
اما مسئله فقط عبور این کابل‌ها نیست؛ پرسش اصلی این است که چه کسی بر محیطی که این زیرساخت حیاتی از آن می‌گذرد، صلاحیت و مسئولیت دارد. بر اساس کنوانسیون حقوق دریاها، هر کشور می‌تواند دریای سرزمینی خود را تا ۱۲ مایل دریایی از خط مبدأ تعیین کند و حاکمیتش بر آب، فضای بالای آن، بستر و زیربستر اعمال می‌شود.
این چارچوب حقوقی نشان می‌دهد کشور‌های ساحلی در قبال زیرساخت‌های ارتباطی عبوری وظایفی دارند و در حوزه‌هایی مانند حفاظت از کابل‌ها، ایمنی و تنظیم فعالیت‌های مرتبط، هم حقوق و هم مسئولیت‌هایی برایشان ایجاد می‌شود. همین موضوع اهمیت حکمرانی و تنظیم‌گری ایران بر این زیرساخت را دوچندان می‌کند.
کابل‌هایی که فقط اینترنت خلیج فارس را تأمین نمی‌کنند
به گفته تقی‌پور، نگهداری، حفاظت و تأمین امنیت این کابل‌ها نیازمند ارائه خدمات و ایجاد زیرساخت‌هایی در خلیج فارس، دریای عمان و سواحل کشور است و این کار هزینه‌هایی را برای ارائه‌دهندگان این خدمات به همراه دارد.
آسیب به این کابل‌ها برخلاف تصور عمومی، موضوعی کوچک نیست. اگر این مسیر‌ها از کار بیفتند، جهان به شمار اندکی از مسیر‌های حساس و آسیب‌پذیر وابسته می‌ماند. به طور مثال براساس مستندات گوگل، این شرکت ۵ نقطه کلیدی در شهر‌های مسقط، فجیره، دبی، دوحه و دمام ایجاد کرده است که خود گوگل گاهی آنها را «نقطه حضور» می‌نامد؛ بنابراین قطع یا بروز یک حادثه در تنگه هرمز بنابراین، حادثه در تنگه هرمز فقط به معنای اختلال در رفت‌وآمد کشتی‌ها نیست؛ هرگونه آسیب به مسیر‌های ارتباطی این منطقه می‌تواند یکی از مسیر‌های مهم انتقال داده را از مدار خارج کند، ظرفیت شبکه را کاهش دهد، تأخیر اینترنت را بالا ببرد و فشار زیادی به مسیر‌های باقی‌مانده وارد کند؛ اتفاقی که می‌تواند دامنه اختلال در اینترنت و خدمات دیجیتال منطقه را گسترده کند.
اختلال در هرمز به شبکه‌های دیجیتال می‌رسد
بنابراین امنیت کابل‌های هرمز به حفاظت از یک کابل محدود نمی‌شود؛ بحث بر سر تاب‌آوری کل مسیر ارتباطی و داشتن مسیر‌های جایگزین در زمان بحران است.
پیامد‌های اختلال در این مسیر‌ها نیز به‌صورت زنجیره‌ای در اقتصاد دیجیتال پخش می‌شود، از افزایش هزینه انتقال و میزبانی داده گرفته تا افت کیفیت سرویس‌های ابری و کندشدن دسترسی کسب‌وکار‌ها به بازار‌های بین‌المللی. در چنین شرایطی ممکن است شرکت‌ها برای حفظ تداوم خدمات، بخشی از ظرفیت پردازشی و ذخیره‌سازی خود را به مناطق دیگر منتقل کنند. این اقدام علاوه بر بالا بردن هزینه‌های عملیاتی، می‌تواند سهم مراکز داده و زیرساخت‌های دیجیتال منطقه از بازار خدمات فناوری را هم کاهش دهد.
تقی‌پور برای روشن‌تر شدن ابعاد ماجرا، سه سناریوی راهبردی را در صورت قطع کابل‌های اینترنت در تنگه هرمز تشریح کرد. در سناریوی نخست، ظرفیت ۱۰ تا ۲۰ درصد کاهش می‌یابد و خسارت روزانه‌ای میان ۱۵ تا ۶۰ میلیون دلار به همراه دارد. در سناریوی دوم، سه کابل اصلی قطع می‌شود و خسارت به ۳۰۰ تا هزار میلیون دلار می‌رسد. سناریوی سوم، حالتی که تأخیر به ۴۵۰ میلی‌ثانیه می‌رسد و به گفته او اقتصاد دیجیتال جهانی را فلج می‌کند، تراکنش‌های مالی را متوقف می‌سازد و هوش مصنوعی دشمن را از کار می‌اندازد. خسارت روزانه در این سناریو بین ۳ تا ۱۲ میلیارد دلار و در بازه‌ای کوتاه تا ۱۰ تریلیون دلار برآورد شده است.
حفاظت از مسیر‌های ارتباطی هرمز هزینه دارد
بر همین اساس، به گفته این عضو کمیسیون صنایع و معادن، تعدادی از نمایندگان پیشنهاد کرده‌اند که در طرح مربوط به تنگه هرمز، که در مجلس در دست بررسی است، دریافت هزینه بابت خدمات و سرویس‌هایی که به صاحبان کابل‌های ارتباطی و شرکت‌های مخابراتی ارائه می‌شود نیز پیش‌بینی شود. او با اشاره به حضور شرکت‌ها و طرف‌های خارجی در حوزه زیرساخت‌های ارتباطی منطقه گفت: با توجه به اهمیت این زیرساخت‌ها و خدماتی که برای نگهداری و حفاظت از آنها ارائه می‌شود، می‌توان سازوکاری برای دریافت هزینه این خدمات در نظر گرفت.
تقی‌پور در پایان خاطرنشان کرد این موضوع در قالب پیشنهاد‌هایی از سوی تعدادی از نمایندگان مطرح شده و امید است در جریان بررسی طرح تنگه هرمز، مورد توجه قرار گیرد و در چارچوب نهایی طرح لحاظ شود.
بنابراین، تنگه هرمز دیگر فقط مسیر عبور نفتکش‌ها نیست؛ این آبراه، شاهراهی برای عبور بخشی از جریان داده و ارتباطات منطقه و جهان نیز به شمار می‌رود. زیرساخت‌های ارتباطی عبوری از این مسیر، ظرفیتی راهبردی ایجاد کرده‌اند که در صورت مدیریت و حفاظت مناسب، می‌تواند جایگاه ایران را در معادلات ارتباطی و اقتصادی منطقه بیش از پیش تقویت کند.
جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان کشورساحلی تنگه هرمز و صاحب اختیار بخش قابل توجهی از این آبراهه، از نظر جغرافیایی و در چارچوب حقوق بین‌الملل، در موضوع حفاظت، پایش و تأمین امنیت زیرساخت‌های حیاتی عبوری از این منطقه نقش مهمی دارد. طبیعتاً حفاظت و نگهداری از چنین زیرساخت‌هایی نیازمند صرف هزینه و ایجاد سازوکار‌های مشخص است و بهره‌برداران خارجی این مسیر‌ها نیز می‌توانند متناسب با خدمات و ظرفیت‌های مورد استفاده، در تأمین هزینه‌ها و مسئولیت‌های مرتبط با امنیت و نگهداری این زیرساخت‌ها مشارکت داشته باشند.
