رهبری که جان فدای ایران شد/ آخرین توصیه‌های اقتصادی رهبر شهید به دولت چهاردهم چه بود؟

دوشنبه ۱۵ تیرماه ۱۴۰۵، تهران شاهد یکی از کم‌سابقه‌ترین حضورهای عظیم مردمی از سراسر میهن بود. مراسم تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان، به صحنه نمایش وفاداری ملتی تبدیل شد که با وجود تمامی گلایه‌های به‌حقِ اقتصادی، مرز خود را با آرمان‌های نظام جدا نکردند. حضور مردم از طیف‌های مختلف، از جمله منتقدان سرسخت مدیریت‌های دولتی، نشان داد که پیوند ملت با اصل نظام پابرجاست؛ اما این وفاداری، به معنای نادیده گرفتنِ ضرورتِ اصلاحات اقتصادی نیست.

به گزارش سرویس اقتصادی تابناک؛ واقعیت این است که دغدغه‌های مردم، همواره پیش از آنکه به اعتراض تبدیل شود، از سوی رهبر انقلاب به دولتمردان تذکر داده شده بود. با این حال، مسئولیت اجرایی در نهایت با دولت‌ها بوده و بررسی کارنامه سال‌های اخیر نشان می‌دهد که فاصله میان این توصیه‌ها و عملِ مسئولان، همچنان محل نقد است. برای درک بهتر این شکاف، به سراغ یک نمونه از بازخوانی توصیه‌های صریح «رهبر شهید» در آخرین دیدارشان با هیئت دولت در ۱۶ شهریور ۱۴۰۴ -درست چند هفته پس از پایان جنگ دوازده‌روزه- می‌تواند روشنگر باشد:

به تولید برسید

رهبر انقلاب همواره بر این نکته تأکید داشتند که اقتصاد کشور راهی جز تقویت تولید ملی ندارد و مسئولان باید تمرکز اصلی خود را بر احیای واحدهای تولیدی بگذارند. ایشان در این‌باره فرمودند: «مسئله‌ی اوّل، احیای واحدهای تولیدی است؛ آن کسانی که سررشته‌ی کار را دارند و مسائل اقتصاد واقعی را، اقتصاد عملی را درک میکنند، همه متّفقند بر اینکه تولید کلید پیشرفت اقتصاد کشور است.

آقا تاکید داشتند که به تولید برسید، احیا کنید واحدهای تولیدی را»

لزوم مدیریت هوشمندانه کالاهای اساسی

محور اساسی و بسیار مهمی که رهبر انقلاب با حساسیت ویژه‌ای به آن پرداختند، مسئله تأمین به‌موقع کالاهای اساسی و اثر مستقیم آن بر سفره و معیشت روزمره مردم بود؛ مسئله‌ای که به عنوان یکی از دغدغه‌های اصلی امروز جامعه نیز مطرح است. ایشان با هشدار جدی نسبت به مخاطرات کاهش ذخایر راهبردی برخی اقلام حیاتی، فرمودند: «ما باید بموقع کالاهای اساسی را تأمین کنیم و میزان ذخایر کالاها نسبت به نصاب مورد نیاز باید همیشه ملاحظه بشود.» رهبر انقلاب با اشاره به غیرقابل پیش‌بینی بودن برخی بحران‌ها، تأکید کردند که دولت باید با آینده‌نگری، ذخایر کالاها را در سطح کاملاً اطمینان‌بخشی نگه دارد؛ چرا که حضور به‌موقع و کافی این کالاها در کشور، مانع از شکل‌گیری «گرانی‌های عارضی و دلبخواهی» در بازار شده و امنیت غذایی جامعه را تضمین می‌کند.

مقابله با انحصار در واردات

ایشان در ادامه، ریشه بخشی از مشکلات معیشتی را در انحصار واردات دانستند و با نفی هرگونه انحصار در حوزه کالاهای اساسی تصریح کردند: «واردات بعضی از کالاهای اساسی انحصاری است؛ انحصار بد است، انحصار موجب دست‌بسته ماندن دستگاه‌ها است.» رهبر انقلاب راهکار عبور از این چالش را «رقابتی کردن واردات» از طریق تنوع‌بخشی به کشورهای مبدأ و کارگزاران وارداتی دانستند و یادآور شدند که طبق نظرات کارشناسی، رقابتی شدن این فضا علاوه بر کاهش قیمت ارزی خرید در خارج، موجب کاهش قیمت ریالی کالاها در داخل و گشایش در معیشت مردم خواهد شد.

دغدغه امام شهید؛ صیانت از معیشت مردم و انضباط بازار

اوج تأکیدات معیشتی رهبر انقلاب، مربوط به لزوم ایجاد یک «چتر حمایتی مطمئن» برای ثبات قیمت اقلام اساسی بود. ایشان با اشاره به برنامه ارائه شده از سوی رئیس‌جمهور، تأکید کردند که باید ترتیبی اتخاذ شود تا مردم بتوانند سبدی از کالاهای اساسی (حدود ده قلم کالا یا اندکی کمتر) را بدون دغدغه و هراس از نوسانات ناشی از تورم تهیه کنند. ایشان فرمودند: «باید ترتیبی داد که مردم تعدادی… از کالاهای اساسی را بتوانند بدون دغدغه‌ی افزایش قیمت تهیّه کنند؛ یعنی این‌‌جور نباشد که امروز یک قیمتی باشد و فردا به خاطر تورّم، قیمت دو برابر بشود یا مثل دو برابر بشود.» رهبر انقلاب در این زمینه، استفاده از بستر «کالابرگ الکترونیکی» را به دلیل آماده بودن زیرساخت‌های آن، راهکاری مناسب و مورد تأیید اهل فن دانستند که دولت باید آن را با جدیت دنبال کند تا قیمت این اقلام کلیدی برای مصرف‌کننده ثابت بماند.

همگام با ثبات قیمت کالاهای اساسی، ایشان خواستار پایان دادن به «رهاشدگی بازار» در سایر بخش‌ها شدند و بر ضرورت استقرار انضباط بازار تأکید کردند. رهبر انقلاب با انتقاد از تفاوت فاحش قیمت‌ها در نقاط مختلف و صعود ناگهانی و بی‌منطق نرخ‌ها، فرمودند: «یک چنین حالتی که حالتِ رهاشدگیِ بازار است، به روحیه‌ی مردم صدمه میزند؛ این حالت هم نبایستی احساس بشود.» از منظر ایشان، انضباط‌بخشی به بازار و مهار این نوسانات، پیش‌شرط آرامش روانی و حفظ قدرت خرید جامعه است.

توصیه مهم برای تحول در صنعت نفت و استفاده از ظرفیت جوانان

ایشان بر استفاده از توان نخبگان جوان برای به‌روزرسانی شیوه‌های تولید و استخراج نفت و همچنین تنوع‌بخشی به بازارهای صادراتی تأکید داشتند: «یک مسئله، مسئله‌ی نفت است. حالا اشاره کردند که هم تولید و هم صادرات نفت افزایش پیدا کرده؛ لکن در عین حال، تولید نفت با اهمّیّتی که در اقتصاد کشور دارد ــ که معلوم است ــ تولید پایینی است. روشهای تولید نفت ما روشهای قدیمی است؛ ابزارها قدیمی است، روشها قدیمی است و از بسیاری از جاهای نفت‌خیز دنیا عقبیم، در حالی که امروز مطمئنّاً به وسیله‌ی دانشجویان جوان و تحصیل‌کرده‌های جوان ما که در زمینه‌ی نفت کار کرده‌اند، بدون تردید کارهای مهمّی میشود کرد؛ از اینها [باید کمک] خواست. در این زمینه، ما در یکی از مسائل مشکل در دولتهای قبلی تجربه کردیم؛ مسئله‌ی مشکلی بود، دو سه دانشجو آمدند پیش ما گفتند ما این را حل میکنیم، من آنها را فرستادم پیش وزیر نفت، بعد وزیر نفت گفت این کار حل شد؛ یعنی چند دانشجوی جوان، چند تحصیل‌کرده‌ی جوان، شاید بتوانند در شیوه‌های تولید نفت، استخراج نفت و مانند اینها یک تحوّلی ایجاد بکنند. در باب صادرات نفت هم البتّه ما نیاز به تحرّک بیشتری داریم؛ یعنی مسئله‌ی تعدّد مشتری و تنوّع مشتری در باب نفت، مسئله‌ی مهمّی است که بایستی ان‌شاءالله دنبال بشود»

دولت بیش از همه اسراف می‌کند

رهبر شهید در آن دیدار به موضوع با اهمیت اسراف نیز اشاره داشتند:

"من یک توصیه هم مربوط به اسراف بکنم. ما واقعاً اسراف میکنیم! بنده چند سال قبل از این، شعار سال را به مضمون اسراف نکردن قرار دادم که مردم اسراف نکنند. آمدند به ما گفتند آن که بیشتر از همه اسراف میکند خود شما هستید، دولت بیش از همه اسراف میکند، دیدیم راست میگویند؛ هم در زمینه‌ی برق، هم در زمینه‌ی گاز، هم در زمینه‌ی آب و هم در زمینه‌ی ساختمان و بنا، هم در زمینه‌ی سفر و غیره اسراف انجام میگیرد. سفرهای غیر لازم چه لزومی دارد؟ خیلی از سفرها اصلاً هیچ لازم نیست که انجام بگیرد. بعد، سفر با همراهانِ دو برابر یا سه برابرِ آنچه لازم است! چه لزومی دارد؟ اگر بنا است انسان به یک جایی سفر هم بکند، خب با یک تعداد معدودی [باشد] که مثلاً حضور اینها واجب و لازم است. یا مثلاً فرض کنید اقامت در هتل‌های گران‌قیمت در آن محلّی که به آنجا سفر شده! اینها اسراف است"

سخن آخر؛ توصیه های امام شهید بر زمین نماند

این مطالبات نه تنها در دیدارهای تخصصی، بلکه چند روز پیش از شهادت ایشان نیز به طور جدی پیگیری می‌شد. ایشان در دیداری مردمی (آخرین روزهای بهمن سال قبل) با تأکید بر غیرمنطقی بودن تورم و وضعیت فعلی، خطاب به مسئولان گفته بودند: «به مسئولین محترم بگویم که هر مقداری که تلاش میکنند، کار میکنند، آن را باید دو برابر بکنند، آن را باید مضاعف کنند. ما امکانات زیادی داریم؛ وجود این تورّم در کشور غیر منطقی است؛ سقوط ارزش پول ملّی به این اندازه غیر منطقی است؛ باید اینها اصلاح بشود، و به امید خدا اصلاح خواهد شد. مسئولین محترم کارهایی را شروع کرده‌اند؛ باید با جدّیّت، با دقّت، با ملاحظه‌ی همه‌ی جوانب این کارها را ادامه بدهند، مشکلات داخلی را برطرف کنند، محیط کسب و کار را آرام کنند.»

آنچه مسلم است حضور چند میلیونی امروز و روزهای قبل در مصلی امام خمینی، ترازوی سنجش پایبندی ملت به انقلاب بود که به نفعِ ایران عزیز سنگینی کرد. اکنون نوبت مسئولان در دولت و مجلس و قوه قضاییه است که با عبور از برنامه ها و عملکردهای بعضا شعارگونه، این توصیه‌ها را به متنِ اصلیِ برنامه‌های خود بازگردانند. وفاداری مردم، سرمایه‌ای است که باید در راه بهبود معیشت و آرامش روانی جامعه هزینه شود.