در مورد تالش در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

 

کلیات


 قوم تالش در جنوب غربی دریای خزر، منطقه‌ای میان شهرستان رودبار گیلان و شهرستان سالیان در جمهوری آذربایجان ساکن‌اند.


نام تالش


در اسناد و منابع پیش از اسلام کلمۀ تالش دیده نشده است. برخی از پژوهشگران، تالش را با قوم «کادوس» که از آن بار‌ها در منابع یونان و روم باستان یاد شده است، یکی می‌دانند.  
 در منابع سده‌های نخست هجری از این قوم با نام «طیلسان» یاد کرده‌اند.  یاقوت ذیل مادۀ طیلسان، به نقل از اصمعی‌ می‌گوید که طیلسان با تالشان یکی است.  
 واژۀ طیلسان ظاهراً از اواسط سدۀ ۷ق متروک، و به جای آن کلمۀ «تالش» تدریجاً وارد منابع تاریخی و جغرافیایی ایران شد.  


پیشینه تاریخی


از کادوسان در زمرۀ اقوام ساکن در نجد ایران، پیش از ورود آریایی‌ها به این سرزمین یاد کرده‌اند.    به گفتۀ دیاکونف کادوسیان قبیله‌ای مهم و مستقل بودند که در کوه‌های جنوبی رود ارس زندگی می‌کردند.  
 با توجه به برخی روایات، ظاهراً این قبیله در اتحادیه‌ای که به تشکیل دولت ماد انجامید، عضویت داشته‌اند که در اواخر دورۀ مادی از ماد‌ها جدا شده‌اند.  
کادوسیان در سدۀ ۶ق‌م به اطاعت از کورش درآمدند.  
 به روایتی دیگر قوم سلحشور و کوه‌نشین کادوس نه تنها در زمان ماد‌ها در استقلال به سر می‌برد، بلکه تبعیت هخامنشیان را نیز نپذیرفت.  
 کادوسیان تا زمان سلطنت شاپور اول (۲۴۰م) از استقلال کامل برخوردار بودند.  
در اوایل اسلام سرزمین تالشان (طیلسان) هم‌زمان با دیار دیلم و بَبَر، یک‌بار به وسیلۀ براء بن عازب و بار دیگر به‌وسیلۀ ولید بن عُقبة بن اَبی مُعَیط گشوده شد.  
از سکوت منابع تاریخی دربارۀ قوم تالش تا دورۀ ایلخانان مغول می‌توان دریافت که این قوم در رویداد‌های مهم آن دوران حضور چندانی نداشته است. در دورۀ مغول، تالشان به لحاظ حفظ اقتدار سنتی خود سرکش به‌شمار می‌آمدند و گویا به امر اولجایتو (۶۸۰ – ۷۱۶ق) سرکوب و تاراج شدند.  
پس از مرگ تیمور (۸۰۷ق/۱۴۰۴م) و بروز آثار ضعف در دولت گورکانی، تالشان بر جانشینان وی سرکش شدند.
 با این‌همه، گویا تیموریان با قوم تالش رابطه‌ای همراه با مدارا داشته‌اند؛ چنان‌که به نوشتۀ حافظ ابرو   بزرگان تالش در ۸۲۴ق/۱۴۲۱م به ملاقات شاهرخ تیموری در قره‌باغ رفته‌اند. تالشان تا اواخر دورۀ تیموری نزدیک‌ترین روابط را با خانقاه شیخ صفی داشته‌اند. تاریخ عالم آرای امینی گواهی می‌دهد که پشتیبانان اصلی شیخ صفی (د ۷۳۵ق/۱۳۳۵م) دو گروه بودند: یکی امرای ولایات تالش و دیگر اکابر آسیای صغیر. همین دو گروه بودند که از فرزند او، شیخ صدرالدین به صورت گسترده حمایت کردند.  
 در لشکرکشی شیخ حیدر به داغستان، بخش مهمی از لشکریان وی را تالشان تشکیل می‌دادند.  
 پس از مرگ شیخ حیدر سرپرستی فرزند وی، اسماعیل، برعهدۀ تالشان بود و گروه اندکی از صوفیان از جمله دده بیگ و خادم بیگ تالش در آن امر نقش اصلی داشتند.  
در زمان افشاریان، قوم تالش در آغاز از آن دولت تبعیت می‌کرد و ۵۰۰ تن از فرزندان اعیان تالش داوطلبانه مأمور خدمت در اردوی نادر بودند،  
 اما فشار‌های مالیاتی و سیاسی بر تالشان در ۱۱۵۷ق/۱۷۴۴م آن‌ها را به قیام گسترده‌ای برای براندازی نادرشاه برمی‌انگیزاند.  
در دورۀ زندیان و اوایل قاجاریان، قوم تالش در ۳ حاکم‌نشین لنکران و گسکر و فومن تمرکز یافته بودند.  
 در جنگ‌های روسیه با ایران و پس از عقد قرارداد ترکمان‌چای (۲۱ فوریۀ ۱۸۲۸) نیمۀ شمالی سرزمین قومی تالش به مرکزیت لنکران تا رودخانۀ آستارا به تصرف روسیه درآمد و نیمۀ جنوبی آن به صورت دو حاکم‌نشین با نام‌های خمسۀ توالش و فومنات همچنان در قلمرو حکومت ایران باقی ماند. ولایت تالش‌نشین فومنات از آغاز سدۀ ۲۰م تالشستان نیز خوانده شده است.  


سرزمین قوم تالش


منطقۀ قومی تالش از حدود شهرستان رودبار گیلان آغاز می‌شود و سراسر آبریز شرقی البرز شمالی، جبال تالش و جلگه‌های ساحلی آن از کپورچال بندر انزلی تا مغان شرقی و شهرستان سالیان، در خاک جمهوری آذربایجان را دربر می‌گیرد.  
 مارسل بازن با ترسیم نقشه‌هایی، حدود این منطقه را مشخص کرده است.  
 این منطقه به ۳ حوزه تقسیم می‌شود:
۱. حوزۀ شمالی شهرستان‌های آستارا، لنکران، لریک، ماساللی، بیله‌سوار، یاردیملی و جلیل‌آباد،  
 منطبق است با دیاری که زمانی گشتاسفی خوانده می‌شد 
۲. حوزۀ میانی شامل شهرستان‌های آستارا، تالش، رضوان‌شهر و ماسال؛
۳. حوزۀ جنوبی شامل شهرستان‌های فومن و شفت است که حدود آن از شاندرمن تا چنار رودخان است.  
بخش‌هایی از منطقۀ قومی تالش نیز در محدودۀ شهرستان‌های نمین، رودبار، انزلی و صومعه‌سرا قرار گرفته است. در گذشته، نقاط مسکونی تالشان بیش از موقعیت کنونی آن به سوی شمال پیش رفته بود و با نقاط تات‌نشین جنوب قفقاز تماس می‌یافت.  


جمعیت قوم تالش


به سبب گسترش نفوذ زبان ترکی در منطقۀ قومی تالش، بسیاری از خانواده‌های تالش تغییر زبان داده، و برخی نیز دو زبانه شده‌اند. امروزه آماری رسمی از شمار تالشان وجود ندارد. باتوجه به آمار‌های غیررسمی (تخمینی) می‌توان گفت که در تالش جمهوری آذربایجان حدود ۷۰۰ هزار نفر و در تالش ایران بیش از ۴۰۰ هزار نفر تالشی‌زبان زندگی می‌کنند.  


پراکندگی قوم تالش



افزون بر افراد و خانواده‌های نسبتاً بسیاری که به علت‌های مختلف، تدریجاً زادبوم خود را ترک کرده، و در استان‌های دیگر، و حتی در خارج از کشور ایران مقیم شده‌اند، گروه‌ها و تیره‌های متعددی از آن‌ها در سده‌های گذشته به نقاط دیگر کوچانده شده‌اند.  
 تالشان مهاجر در محل جدید غالباً از لحاظ زبان و فرهنگ تحلیل رفته‌اند، اما نامشان بر روی روستا‌ها و محله‌هایی که در آن‌ها می‌زیسته‌اند، باقی مانده است. اکنون در بخش‌های مرکزی رشت، چهار اویماق مراغه، نشتارود تنکابن، مسیر جادۀ لاهیجان به لنگرود، رامسر، گیلخوران قائم‌شهر، بهشهر، محله‌هایی با نام «تالش محله» وجود دارد.  
 در شهرستان‌های جواد، شماخی و جوانشیر جمهوری آذربایجان نیز ۹ روستای تالش‌نشین وجود دارد.  
در میان برخی گروه‌ها در جامعۀ سنتی قوم تالش، به خصوص در تالش میانی (از اسالم تا شاندرمن) نوعی ساختار ایلی مبتنی بر کوچ (خانواده)، دَدَزوا (دودمان)، طایفه، تیره و اِل (ایل) باقی مانده است. این ساختار در بخش‌هایی از جامعه، به خصوص در نقاطی که فرهنگ و زبان ترکی بر فرهنگ و زبان تالشی تأثیر و نفوذ یافته، درهم ریخته و از میان رفته است.  


کار و پیشه


قوم تالش از دو بخش کلی کوه‌نشین = «کواَج» و جلگه‌نشین = «گی لونَج» تشکیل شده است. بخش کوه‌نشین دربر گیرندۀ دو گروه اصلی شغلی دامدار کوچنده و چند پیشۀ اسکان یافته، و بخش جلگه‌نشین دو گروه اصلی شهرنشین و روستانشین است. شهرنشینان در صنعت، خدمات،  تجارت و کار در ادارات و شرکت‌ها اشتغال دارند و بیش‌تر آن‌ها قطعه زمینی هم برای کشت برنج در روستا‌ها و حاشیۀ شهر‌ها دارند. گروه روستانشین عموماً در زمینۀ کشت برنج و اموری جنبی مانند باغداری، زنبورداری، پرورش ابریشم و طیور فعالیت می‌کنند.  


زبان


زبانی که قوم تالش بدان سخن می‌گوید «تالشی» نامیده می‌شود. این زبان از گروه زبان‌های ایرانی به‌شمار می‌آید و به شاخۀ شمال غرب و به لهجه‌های ساحل دریای خزر تعلق دارد.  
 زبان تالشی فاقد سابقۀ خط و ادبیات مکتوب است،  
 از این‌رو، در سیر تحولات تاریخی به لهجه‌های متعددی تقسیم شده است که فاصلۀ میان این لهجه‌ها از شمال تا جنوب منطقه گاه به حدی می‌رسد که اهالی دو منطقۀ دور از هم، به دشواری سخن یکدیگر را در می‌یابند.  


مذهب


تالشان مسلمان (شیعه و سنی شافعی) اند. در سدۀ۴ق بیشترگیلانیان سنی‌ بودند.  
 به‌نوشتۀ ابن فضل‌الله عمری در مسالک الابصار، گیلان‌بیه‌پس شامل ۴ شهر بزرگ با نام‌های فومن، تولَم، گسکر و رشت بوده است و مردم آن بر مذهب حنبلی بودند.  
 به نوشتۀ حمدالله مستوفی مردم تالش بر مذهب شافعی بودند.  
 آن بخش از جامعۀ قومی تالش که حنبلی بودند، بعد‌ها تغییر مذهب داده، و شیعه امامی شده‌اند. در حال حاضر رواج مذهب شافعی به موازات مذهب تشیع از مرز شاندرمن آغاز می‌شود و به سوی شمال تا حدود آستارا ادامه می‌یابد و پس از آن جای خود را به اکثریت شیعه می‌دهد.  
 تنها طریقت صاحب نفوذ در میان تالشان سنی طریقت نقشبندیه به‌شمار می‌آید.


اعتقادات


فرهنگ قومی تالش به موازات درآمیختگی با فرهنگ اسلامی، دربرگیرندۀ عناصر فراوانی از باور‌های مربوط به مظاهر طبیعت و ادیان و آیین‌های ایران باستان به خصوص دین مزدیسنا ست. این آیین‌ها و باور‌ها همراه اسطوره‌ها، ادبیات و موسیقی تالش اسناد زنده‌ای هستند که ویژگی، دیرینگی و غنای فرهنگ قوم تالش را بیان می‌کند.
در گسترۀ فرهنگ عامۀ تالش قداست شمشاد و دیگر درختان همیشه سبز، بستن دخیل به برخی از درختان، سوگند خوردن به آب و آتش و آفتاب و روشنی چراغ، سفید کردن درون و بیرون خانه با آهک،  حرمت گذاشتن به خروس سفید و سگ گله، گرامی داشتن آداب و آیین‌های نوروزی و زنده نگه داشتن شخصیت‌های اسطوره‌ای مشترک با دیگر اقوام ایرانی، مانند شخصیت‌های شاهنامه، از نشانه‌های بارز هویت ایرانی و دیرینگی کیان فرهنگی تالش هر دو سوی رود آستارا ست.  

در مورد تالش در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

گورستان بهشت فاطمیه در روستای سفید سنگان جایی میان تالش...
کد خبر: ۹۸۱۴۳۴    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۳/۱۰


به پرونده قتل دختر ١۴ ساله تالشی خبر داد به... در خانه پدری اش واقع در روستای حویق تالش از...
کد خبر: ۹۸۱۰۹۹    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۳/۰۸


کد خبر: ۹۸۱۰۲۷    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۳/۰۸


تأسف از خشونت خانگی در تالش دستور تسریع در رسیدگی...
کد خبر: ۹۸۰۸۸۲    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۳/۰۷


مرور روزنامه‌های چهارشنبه هفدم خردادماه
رومینا دختر ۱۴ &rlm ساله تالشی توسط پدر و بازتاب... ساله تالشی توسط پدرش نوشت وقتی به بهانه ترویج خشونت... دانش آموز ۱۳ ساله تالشی به جرم فرار &rlm با...
کد خبر: ۹۸۰۷۷۲    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۳/۰۷


عصر ۱ خرداد ۱۳۹۹ کانال های محلی تالش از یک...
از شهرستان تالش دلباخته یکی از پسرهای همشهری شده بود...
کد خبر: ۹۸۰۶۲۲    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۳/۰۶


فرماندار تالش گفت بارش برف در محور اسالم به خلخال...
گذشته در تالش گفت بیشترین میزان بارش در جلگه مربوط... به بخش حویق شهرستان تالش است که تاکنون حدود ۶۰سانتی متر... سمت تالش باز اما از سوی خلخال این محور بسته... شده است فرماندار تالش با بیان اینکه بر اساس پیش بینی...
کد خبر: ۹۵۸۲۶۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۱/۲۱


رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری تالش از وقوع آتش...
تالش گزارش شده است و این اتفاق از عصر امروز... منابع طبیعی و آبخیزداری تالش گفت فرماندار و برخی دیگر... ادامه دارد حسینی سطح اراضی ملی تالش را ۲۴۰ هزار... هکتار اعلام کرد ایستگاه هواشناسی تالش دمای هوا را در...
کد خبر: ۹۵۷۳۳۰    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۱/۱۸


مدیر شبکه بهداشت و درمان تالش با تایید خبر مشاهده...
شهرستان تالش شایعه و نادرست است وی اظهار کرد قرص... است شهرستان تالش با ۲۰۰ هزار نفر جمعیت در بخش...
کد خبر: ۹۴۴۸۱۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۹/۲۶


وقایع اتفاقیه؛
و تالش کلنگ زده و اسرار ناگفته گورهای ناشناخته خطه...
کد خبر: ۹۳۷۷۵۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۸/۲۶


مردی در تالش قبل از راه اندازی مطب غیرمجاز شناسایی... گیلان مدیر شبکه بهداشت تالش امروز گفت مردی که با... قصد داشت در شهرستان تالش مطب ارتوپدی راه اندازی کند...
کد خبر: ۹۳۳۲۰۸    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۸/۰۶


نبض خبر؛
پل اصلی شهر اسالم در شهرستان تالش در جریان سیل...
کد خبر: ۹۳۰۲۵۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۷/۲۳


همزمان با آغاز تحصیلی ۹۹-۱۳۹۸
مدرسه سه کلاسه امید آینده تالش از روز اول مهر... مدرسه امید آینده تالش -سه شنبه دوم مهرماه- برگزار شد...
تالش در استان گیلان احداث شده است با حضور مدیران... تالش در غرب استان گیلان برگزار شد همزمان با ۱۰... امید آینده تالش از روز اول مهر و آغاز سال... تالش -سه شنبه دوم مهرماه- برگزار شد مدیران ارشد بانک...
کد خبر: ۹۲۷۶۷۹    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۷/۱۳


رئیس جمعیت هلال احمر تالش از کشف جسد یک جوان...
کد خبر: ۹۱۷۵۵۲    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۵/۲۱


واژگونی مینی بوس در جاده سورتمه شهرستان تالش در غرب... سورتمه تالش اعزام شدند وی اظهار داشت ۱۲ مصدوم این... بیمارستان نورانی شهرستان تالش منتقل شدند و تحت درمان قرار... دارند شهرستان تالش در ۱۱۰ کیلومتری غرب مرکز استان گیلان...
کد خبر: ۹۱۶۶۸۸    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۵/۱۷


مقاومت جامعه محلی در برابر احیای تالاب تالش...
« لیسار» تالش که نمی دانم اسمش را شنیده اید... راهی جوکندان تالش می شوم نمی دانم تصویرتان از تالاب... زیست تالش درباره خطر از دست رفتنش هشدار دادند این... محیط زیست تالش نگرانند نگران از دست رفتن تالاب زیبای...
کد خبر: ۹۱۳۷۱۷    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۵/۰۲


درددل یک معلول جسمی حرکتی گیلانی با «تابناک»؛
در روستای طولارود شهرستان تالش که بررسی ها نشان می...
در روستای طولارود شهرستان تالش که بررسی ها نشان می... تالش در استان گیلان زندگی می کنند خواهر و برادری... ها و مسائلی دانست که اکنون این دو شهروند تالشی... تالشی و نیز شیوه کسب درآمد آن ها توصیف شده...
کد خبر: ۸۵۲۹۷۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۸/۲۸


این نوزاد در آمبولانس حویق تالش درحالی متولد شد که...
کد خبر: ۸۴۰۲۳۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۷/۱۴


سیل در منازل در رودسر $sepehr_album_32456 سیل در تالش $sepehr_album_32457...
کد خبر: ۸۴۰۲۲۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۷/۱۴


دریاچه نُئور دریاچه ای بین شهرستان تالش و شهر اردبیل... این دریاچه را بخشی از جغرافیای منطقه شمالی تالش در...
کد خبر: ۸۲۳۷۲۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۵/۱۸


tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv