روسیه شیر دیزل را بست/ بازار جهانی در مرز بحرانی!

به گزارش خبرنگار انرژی تابناک، بازار جهانی انرژی در شرایطی وارد اکتبر ۲۰۲۶ شده که فشار اصلی دیگر فقط از سمت نفت خام نیست؛ این بار دیزل و ظرفیت پالایش به نقطه آسیب‌پذیر بازار تبدیل شده‌اند. روسیه در ۳۰ سپتامبر ممنوعیت صادرات دیزل تولیدکنندگان را تا پایان اکتبر تمدید کرد و ولادیمیر پوتین نیز اول اکتبر گفت مسکو تا زمان رفع تحریم‌های بین‌المللی، عرضه دیزل به بازار‌های جهانی را از سر نخواهد گرفت.

بیشتر بدانیم:

هزینه پنهان بحران انرژی چقدر است؟ 

این تصمیم در بازاری اتفاق افتاده که همزمان از اختلالات انرژی خاورمیانه و کاهش عرضه فرآورده‌های پالایشی آسیب دیده است. قیمت دیزل در آمریکا از ۶.۵۰ دلار در هر گالن عبور کرده و قیمت دیزل اروپا نیز به بیش از ۱۵۰۰ دلار در هر تن رسیده است.

مسئله‌ای فراتر از نفت خام

دیزل برای حمل‌ونقل جاده‌ای، کشاورزی، صنایع و ماشین‌آلات سنگین اهمیت دارد و به همین دلیل اختلال در عرضه آن می‌تواند به طور مستقیم به هزینه حمل کالا و تولید منتقل شود. در چنین شرایطی، حتی اگر نفت خام در بازار موجود باشد، کاهش ظرفیت پالایش می‌تواند به کمبود فرآورده منجر شود. اکنون روسیه، خاورمیانه و کاهش صادرات برخی تولیدکنندگان بزرگ، همزمان به بخش پالایش فشار وارد کرده‌اند.

ضربه به حلقه تبدیل نفت به سوخت

بخش مهم دیگری از بحران به حملات اوکراین علیه زیرساخت‌های پالایشی روسیه مربوط است. پوتین اول اکتبر اذعان کرد حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه تا حدی به هدف خود رسیده و تولید اقتصادی روسیه را تحت تأثیر قرار داده، در مقابل زلنسکی ۳ اکتبر اعلام کرد اوکراین قصد دارد حملات به پالایشگاه‌های روسیه را تشدید کند.

تبدیل پالایشگاه‌ها به هدف استراتژیک بازار

اهمیت حملات از آنجا ناشی می‌شود که پالایشگاه برخلاف چاه نفت به طور مستقیم با عرضه سوخت نهایی ارتباط دارد. آسیب به یک پالایشگاه می‌تواند جریان تولید گازوئیل، بنزین و سوخت جت را کاهش دهد، حتی اگر تولید نفت خام کشور همچنان ادامه داشته باشد.

این وضعیت، بازار جهانی را در برابر یک اختلال چندلایه قرار داده؛ روسیه صادرات دیزل را محدود کرده، بخشی از ظرفیت پالایشی این کشور تحت فشار حملات قرار گرفته و همزمان اختلالات خاورمیانه نیز عرضه فرآورده‌های نفتی را کاهش داده است. رویترز گزارش داده که همین ترکیب، بازار دیزل را به یکی از نقاط حساس فعلی بازار انرژی تبدیل کرده است.

اروپا ذخایر اضطراری دیزل را به میدان آورد

فشار بازار به حدی رسیده که موضوع ذخایر اضطراری دیزل اروپا از یک بحث داخلی به مسئله‌ای در سطح گروه هفت تبدیل شده است. آمریکا از آلمان و فرانسه خواست بخشی از ذخایر اضطراری خود را آزاد کنند؛ این دو کشور بیش از یک‌سوم ذخایر راهبردی دیزل اتحادیه اروپا را در اختیار دارند. در نهایت، کشور‌های گروه هفت در دوم اکتبر بر سر آزادسازی هماهنگ ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی از ذخایر اضطراری از طریق سازوکار آژانس بین‌المللی انرژی توافق کردند.

چرا ذخایر استراتژیک اهمیت پیدا کرده‌اند؟

آزادسازی ذخایر در چنین شرایطی بیشتر نقش ضربه‌گیر دارد تا اینکه مشکل ساختاری بازار را حل کند. ذخایر اضطراری برای عبور از دوره‌های اختلال طراحی شده‌اند و نمی‌توانند برای مدت نامحدود جایگزین تولید پالایشگاهی شوند. از سوی دیگر، اروپا با یک مشکل قدیمی‌تر نیز مواجه است: ظرفیت پالایش این قاره طی سال‌های گذشته کاهش یافته است. رویترز گزارش داده اروپا و کشور‌های پیرامونی از حدود ۱۷.۵ میلیون بشکه در روز ظرفیت پالایش در سال ۲۰۰۹ به ۱۴.۴ میلیون بشکه در روز در سال گذشته رسیده‌اند.

محدودیت صادرات فرآورده‌های نفتی چین 

فشار بازار تنها به روسیه و اروپا محدود نیست. پالایشگران چینی در ابتدای اکتبر صادرات فرآورده‌های نفتی به خارج از هنگ‌کنگ و ماکائو را متوقف کردند؛ تصمیمی که به گفته منابع رویترز با هدف حفظ ذخایر داخلی گرفته شده است. این محدودیت می‌تواند عرضه سوخت را برای مشتریانی مانند سنگاپور، مالزی و استرالیا کاهش دهد.

بازار دیزل تحت فشاراز چند طرف!

اهمیت تصمیم چین در این است که پکن یکی از بازیگران مهم تجارت فرآورده‌های نفتی آسیاست. زمانی که چین به جای صادرات، ذخایر داخلی خود را تقویت می‌کند، محموله‌های کمتری در بازار منطقه‌ای باقی می‌ماند و خریداران آسیایی باید برای تأمین سوخت به منابع دیگر مراجعه کنند.

بیشتر بدانیم:

قطر هم گیر افتاد/ توقف LNG جهان پشت چراغ قرمز هرمز!

به این ترتیب، بازار دیزل همزمان از چند جهت تحت فشار قرار گرفته است: کاهش صادرات روسیه، آسیب به بخشی از ظرفیت پالایشی روسیه، محدودیت صادرات چین و کاهش عرضه فرآورده‌های پالایشی خاورمیانه. همین هم‌زمانی، فشار بر موجودی‌های جهانی را بیشتر کرده است.

ظرفیت پالایشی کافی نیست

آنچه بحران فعلی را از شوک‌های کلاسیک نفتی متفاوت می‌کند، فاصله گرفتن کانون بحران از چاه‌های نفت و نزدیک شدن آن به پالایشگاه‌هاست. اروپا طی بیش از یک دهه بخشی از ظرفیت پالایشی خود را از دست داده و اکنون در شرایطی قرار گرفته که هم به واردات فرآورده‌ها نیاز دارد و هم باید برای جذب محموله‌های محدود با دیگر مصرف‌کنندگان رقابت کند.

از سوی دیگر، حملات به زیرساخت‌های روسیه و محدودیت‌های صادراتی مسکو و پکن نشان می‌دهد تجارت جهانی فرآورده‌ها بیش از گذشته به تصمیم‌های ژئوپلیتیکی وابسته شده است. در چنین بازاری، حتی افزایش محدود تقاضای دیزل در فصل برداشت محصولات کشاورزی و ماه‌های سرد می‌تواند فشار بیشتری بر قیمت‌ها وارد کند.

حلقه‌ اتصال امنیت انرژی به اقتصاد واقعی

آزادسازی ذخایر اضطراری G۷ می‌تواند در کوتاه‌مدت از شدت فشار بکاهد اما مشکل اصلی همچنان پابرجاست؛ ظرفیت پالایش در برخی مناطق کاهش یافته و چند تولیدکننده بزرگ نیز صادرات فرآورده را محدود کرده‌اند بنابراین بازار انرژی در حال تجربه وضعیتی است که در آن کمبود سوخت نهایی می‌تواند حتی بدون کمبود شدید نفت خام، قیمت انرژی و هزینه حمل‌ونقل را بالا ببرد.

بحران فعلی دیزل در نهایت نشان می‌دهد امنیت انرژی فقط به تعداد بشکه‌های نفت تولیدشده وابسته نیست؛ پالایشگاه، ذخایر فرآورده، مسیر‌های حمل‌ونقل و امکان تجارت آزاد نیز بخشی از همان زنجیره‌ای هستند که کوچک‌ترین اختلال در آن می‌تواند هزینه انرژی را مستقیماً به اقتصاد جهانی منتقل کند.