هوش مصنوعی در میانه عملیات‌های سایبری علیه ایران

 

انتروپیک می‌گوید تیم اطلاعات تهدید این شرکت در فاصله دسامبر ۲۰۲۵ تا اوت ۲۰۲۶، مجموعه‌ای از موارد سوءاستفاده از Claude را شناسایی و مختل کرده است. این پرونده‌ها فقط به حملات سایبری محدود نبوده و حوزه‌هایی مانند عملیات نفوذ اطلاعاتی، نظارت، کلاهبرداری، سوءاستفاده زیستی، توسعه تسلیحات متعارف و تلاش برای استخراج غیرمجاز قابلیت‌های مدل‌های هوش مصنوعی را هم دربر می‌گیرد.

 

 

در یکی از مهم‌ترین بخش‌های گزارش، انتروپیک از سه مجموعه ایرانی نام می‌برد که به ادعای این شرکت، از Claude برای طراحی و آماده‌سازی عملیات نفوذ و اثرگذاری رسانه‌ای استفاده کرده‌اند. این شرکت از «سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی»، «اداره تبلیغات اسلامی خراسان رضوی» و «رصدخانه فرهنگی بینا» نام برده و مدعی شده است که فعالیت این مجموعه‌ها در قالب برنامه‌هایی برای آنچه در گزارش «جنگ شناختی» یا «جنگ نرم» خوانده شده، دنبال می‌شده است.

 

روایت انتروپیک این است که Claude در این فعالیت‌ها صرفاً نقش یک نویسنده یا مترجم را نداشته، بلکه برای تدوین اسناد، طراحی ساختار‌های محتوایی، آماده‌سازی شخصیت‌های رسانه‌ای و تبدیل محتوای رسمی به مطالب چندزبانه به کار گرفته شده است. شرکت آمریکایی همچنین مدعی شده که خروجی‌ها قرار بوده در زبان‌هایی از جمله فارسی، عربی، اردو، مالایی، اسپانیایی و انگلیسی تولید شوند.

 

این بخش از گزارش البته یک نکته مهم دارد که در بازنشر رسانه‌ای نباید گم شود: انتروپیک درباره «هدف‌گذاری» و «کارکرد» این فعالیت‌ها داوری خود را ارائه کرده، اما انتشار چنین ادعا‌هایی به معنای اثبات مستقل تمام جزئیات عملیات نیست. رسانه حرفه‌ای باید میان «گزارش یک شرکت فناوری درباره آنچه در حساب‌هایش مشاهده کرده» و «واقعیتی که توسط منابع مستقل نیز تأیید شده» فاصله بگذارد.

 

 

جالب‌تر اینکه گزارش انتروپیک تنها به آنچه این شرکت فعالیت‌های ایرانی می‌خواند محدود نمی‌شود. در بخشی دیگر، از یک مجموعه تجاری مرتبط با نظارت و جمع‌آوری اطلاعات نام برده شده که به ادعای انتروپیک، کاربران شبکه‌های اجتماعی در ایران و منطقه خلیج فارس را هدف قرار داده است.

انتروپیک این مجموعه را به یک شرکت اطلاعاتی تجاری اسرائیلی-سنگاپوری با نام «S۲T Unlocking Cyberspace» مرتبط می‌کند و می‌گوید یکی از حساب‌های Claude برای ساخت بستری مورد استفاده قرار گرفته که قادر به تحلیل و دسته‌بندی فعالیت کاربران شبکه‌های اجتماعی در ایران و منطقه خلیج فارس بوده است. این سامانه، بنا بر گزارش، موقعیت جغرافیایی کاربران و برخی اطلاعات جمعیتی و رفتاری آنان را دسته‌بندی می‌کرد و خروجی‌هایی با قالب گزارش‌های اطلاعاتی تولید می‌کرد.

 

این قسمت از گزارش، تصویری متفاوت از ماجرا ارائه می‌دهد: مسئله فقط این نیست که یک مدل هوش مصنوعی چگونه می‌تواند علیه ایران مورد استفاده قرار گیرد؛ خودِ مدل‌های هوش مصنوعی به میدان رقابت اطلاعاتی تبدیل شده‌اند و شرکت‌های صاحب این فناوری اکنون در حال شناسایی تلاش بازیگران مختلف برای استفاده از آنها هستند.

 

 

انتروپیک در پرونده دیگری مدعی شده است که ۱۶ حساب Claude متعلق به دو واحد مرتبط با نهاد‌های امنیتی و شبه‌نظامی ایران بوده است. بر اساس ادعای این شرکت، این واحد‌ها از Claude برای توسعه ابزار‌های نرم‌افزاری و تحلیل داده‌های شبکه‌های اجتماعی استفاده کرده‌اند.

در گزارش، از سامانه‌ای با نام «Arman» یاد شده که به ادعای انتروپیک، برای مدیریت پرونده‌های اطلاعاتی مورد استفاده قرار می‌گرفته است. این شرکت همچنین مدعی شده که داده‌های تعداد زیادی پست شبکه‌های اجتماعی برای تحلیل در اختیار Claude قرار گرفته و در یکی از موارد، حساب‌هایی که از نگاه کاربران این سامانه مخالف تلقی می‌شدند، برای پایش بیشتر انتخاب شده‌اند.

 

در اینجا نیز یک نکته روش‌شناختی مهم وجود دارد. اعداد و جزئیات ارائه‌شده در گزارش، ادعای نهاد اطلاعات تهدید انتروپیک هستند؛ بنابراین نمی‌توان صرفاً بر مبنای انتشار آنها، درباره ساختار واقعی دستگاه‌های امنیتی ایران یا میزان ارتباط اشخاص و نهاد‌های نام‌برده با این فعالیت‌ها حکم قطعی صادر کرد.

 

اما یک بخش از گزارش حتی مستقل از صحت تک‌تک این انتساب‌ها، اهمیت فناوری را نشان می‌دهد: انتروپیک می‌گوید Claude در برخی موارد برای انجام کار‌هایی به کار رفته که پیش از این نیازمند تیم‌های فنی جداگانه بود. به تعبیر ساده‌تر، هوش مصنوعی می‌تواند فاصله میان «داشتن ایده» و «توانایی فنی برای اجرای آن» را به شکل محسوسی کاهش دهد.

 

 

گزارش در بخش دیگری از یک بازیگر موسوم به «Iran-nexus» سخن می‌گوید که به ادعای انتروپیک، از Claude برای جمع‌آوری اطلاعات عمومی درباره افراد و سازمان‌های اسرائیلی و همچنین توسعه برخی ابزار‌های سایبری استفاده کرده است. در همین پرونده، انتروپیک از تلاش برای تحلیل اطلاعات عمومی و ساخت ابزار‌های خودکار برای پروفایل‌سازی افراد سخن می‌گوید.

 

در پرونده‌ای دیگر نیز یک بازیگر مرتبط با ایران به جمع‌آوری و تحلیل داده‌های عمومی درباره نیرو‌ها و تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه نسبت داده شده است. انتروپیک مدعی است این فعالیت برای تهیه توصیه‌های اطلاعاتی و شناسایی اهداف بالقوه انجام شده بود.

 

این ادعا‌ها نشان می‌دهد مرز میان «جست‌وجوی اطلاعات عمومی» و «کاربرد عملیاتی اطلاعات» در عصر هوش مصنوعی بیش از گذشته باریک شده است. داده‌ای که دیروز در گوشه‌ای از اینترنت رها بود، امروز می‌تواند توسط یک مدل زبانی سریع‌تر جمع‌آوری، مرتب و تبدیل به یک محصول تحلیلی شود.

 

 

شاید مهم‌ترین بخش گزارش انتروپیک، نه اسامی نهاد‌ها و نه جزئیات پرونده‌های ایرانی، بلکه توصیفی باشد که این شرکت از تغییر ماهیت تهدید‌های هوش مصنوعی ارائه می‌کند.

 

انتروپیک می‌گوید در بسیاری از عملیات‌هایی که بررسی کرده، Claude دیگر در حد یک «دستیار» مورد استفاده قرار نگرفته است. مدل به بخشی از زنجیره عملیاتی تبدیل شده؛ از جمع‌آوری اطلاعات و پردازش داده گرفته تا توسعه ابزار و اجرای برخی فرایندها. در بعضی پرونده‌ها نیز از چارچوب‌های چندعاملی استفاده شده که امکان انجام خودکار بخش‌هایی از عملیات را فراهم می‌کنند.

 

این تغییر، معادله را برای مدافعان هم عوض می‌کند. اگر مهاجم بتواند با کمک هوش مصنوعی سریع‌تر ابزار بسازد، داده بیشتری را بررسی کند و روش‌های خود را مرتب تغییر دهد، روش‌های دفاعی سنتی که بر شناسایی یک الگوی ثابت تکیه دارند، با فشار بیشتری مواجه خواهند شد.

 

انتروپیک حتی در گزارش خود اعتراف می‌کند که در برخی موارد، سامانه‌های حفاظتی Claude درخواست‌های آشکارا مخرب را رد کرده‌اند، اما وقتی یک عملیات به درخواست‌های کوچک‌تر تقسیم شده، تشخیص سوءاستفاده همیشه به همان اندازه موفق نبوده است. این بخش شاید از هر ادعای دیگری مهم‌تر باشد؛ چون نشان می‌دهد مسئله فقط «کاربر بد» نیست. خود معماری استفاده از هوش مصنوعی و نحوه تشخیص نیت کاربر نیز به میدان رقابت تبدیل شده است.

 

 

گزارش انتروپیک در همان حال پرونده‌هایی از بازیگران منتسب به کشور‌های دیگر، مجرمان مالی و شرکت‌های تجاری فعال در حوزه جاسوسی و نظارت را نیز بررسی می‌کند؛ بنابراین نمی‌توان این سند را صرفاً گزارشی درباره ایران دانست. ایران یکی از محور‌های پررنگ آن است، اما مسئله‌ای که گزارش ترسیم می‌کند گسترده‌تر است: هوش مصنوعی مولد در حال ورود به لایه‌های جدیدی از رقابت سایبری، اطلاعاتی و امنیتی است.

 

از همین منظر، حتی اگر برخی انتساب‌های سیاسی گزارش انتروپیک محل بحث باشد، یک هشدار فنی در آن جدی است. مدل‌های زبانی قدرتمند می‌توانند توانایی بازیگرانی را که پیش‌تر از نظر نیروی انسانی یا دانش تخصصی محدود بودند، افزایش دهند. در مقابل، دولت‌ها و شرکت‌های فناوری هم ناچارند سازوکار‌های نظارتی خود را از نو طراحی کنند؛ چون تشخیص سوءاستفاده از هوش مصنوعی دیگر با چند کلیدواژه یا چند الگوی رفتاری ثابت ممکن نیست.

انتروپیک می‌گوید در تمام مواردی که در گزارش آورده، حساب‌های مرتبط را مسدود کرده و هم‌زمان برای شناسایی الگو‌های مشابه، سامانه‌های تشخیص سوءاستفاده خود را تغییر داده است. این شرکت همچنین اعلام کرده در مواردی که فعالیت‌ها از مرز‌های پلتفرم فراتر رفته، اطلاعات مربوط را با شرکای صنعتی و مقام‌های مربوط به اشتراک گذاشته است.

 

گزارش جدید را می‌شود از زاویه‌ای دیگر هم خواند: جنگ بر سر هوش مصنوعی فقط جنگ بر سر ساخت مدل‌های قوی‌تر نیست؛ جنگ بر سر این است که چه کسی می‌تواند این مدل‌ها را بهتر مهار کند، چه کسی زودتر سوءاستفاده را تشخیص می‌دهد و چه کسی اجازه نمی‌دهد یک ابزار عمومی به اهرمی برای عملیات سازمان‌یافته تبدیل شود؛ و شاید همین نکته، مهم‌ترین پیام پرونده ایران در گزارش انتروپیک باشد. در جهانی که یک مدل زبانی می‌تواند همزمان نویسنده، مترجم، تحلیلگر داده و دستیار فنی باشد، دیگر نمی‌توان امنیت سایبری و امنیت اطلاعات را جدا از تحولات هوش مصنوعی دید. این فناوری، چه در اختیار یک شرکت آمریکایی باشد و چه در اختیار هر بازیگر دیگری، میدان جدیدی ساخته است؛ میدانی که قواعدش هنوز در حال نوشته‌شدن است.