پیشنهاد جدید عمان به ایران درباره مدیریت تنگه هرمز؛ ادعای موافقت اولیه ایران و استقبال عربستان

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، رویترز امروز سه شنبه ۶ مرداد ۱۴۰۵ به نقل از یک منبع حوزه خلیج فارس مدعی شد که عمان پیشنهادی را به ایران ارائه کرده که بر اساس آن، یک سازوکار مشترک منطقه‌ای برای مدیریت تنگه هرمز با دریافت هزینه‌های داوطلبانه ایجاد شود.

این منبع افزود بر اساس پیشنهاد عمان که از حمایت کشور‌های منطقه برخوردار است، ایران کنترل انحصاری این آبراه راهبردی را در اختیار نخواهد داشت.

به گزارش رویترز، این پیشنهاد بر اساس الگوی تنگه مالاکا تدوین شده است؛ جایی که استفاده‌کنندگان از این آبراه، داوطلبانه برای تأمین هزینه‌های ناوبری، حفاظت از محیط زیست و عملیات جست‌و‌جو و نجات مشارکت مالی می‌کنند.

از سویی دیگر، یک مقام ارشد خلیج‌فارس امروز سه‌شنبه (۶ مرداد) به دیلی پاکستان گفت که عمان پیشنهادی را برای ایجاد یک سازوکار منطقه‌ای برای مدیریت تنگه هرمز به ایران ارائه کرده است؛ طرحی که با استقبال اولیه ایران و عربستان سعودی رو‌به‌رو شده است.

این پیشنهاد که توسط مقامات عمانی در جریان سفر اخیر هیئتی به تهران ارائه شده، شامل ایجاد یک نهاد نظارتی مشترک برای نظارت بر تردد کشتی‌ها، جمع‌آوری هزینه‌های داوطلبانه و هماهنگی با نیرو‌های دریایی منطقه‌ای به منظور تضمین عبور امن از این آبراه حیاتی است.

بر اساس این طرح، ایران کنترل انحصاری تنگه را که پیش از درگیری، یک‌پنجم از محموله‌های انرژی جهان از آن عبور می‌کرد، در اختیار نخواهد داشت. در عوض، کشور‌های عضو، از جمله عربستان سعودی و امارات متحده عربی، در عملیات‌های امنیتی مشارکت خواهند داشت و هزینه‌ها بر اساس الگوی تنگه مالاکا، که کاربران آن به‌طور داوطلبانه در هزینه‌های ناوبری، حفاظت از محیط زیست و جست‌و‌جو و نجات مشارکت می‌کنند، دریافت خواهد شد.

به ادعای این رسانه پاکستانی، دولت ایران نشانه‌هایی از انعطاف‌پذیری در قبال این ایده نشان داده و مقامات ارشد به طور خصوصی آن را «گامی مثبت» خوانده‌اند، هرچند بر حق تهران برای اعمال نفوذ بر ترافیک دریایی در آب‌های سرزمینی خود پافشاری کرده‌اند.

عربستان سعودی نیز از این طرح اعلام حمایت کرده و وزیر امور خارجه این کشور طی تماسی تلفنی با همتای ایرانی خود، بر ضرورت تقویت همکاری برای برقراری ثبات در منطقه و رفع ناامنی ناشی از اقدامات «تهاجمی» آمریکا تأکید کرده است.

این تحول دیپلماتیک در حالی رخ می‌دهد که واشنگتن کارزار حملات هوایی خود علیه ایران را به حالت تعلیق درآورده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز دوشنبه گفت که ایالات متحده «گفت‌و‌گو‌های خوبی» با ایران داشته و احتمال دستیابی به توافق وجود دارد، اما هشدار داد که در صورت عدم نتیجه‌بخشی مذاکرات، حملات از سر گرفته خواهد شد.

با این حال، دیپلمات‌های منطقه‌ای هشدار داده‌اند که حتی در صورت حصول توافق بر سر مدیریت تنگه، چالش‌های مهمی در مورد اجرای آن و چگونگی واکنش واشنگتن به هرگونه توافق جدید وجود دارد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در جدیدترین اظهاراتش مدعی شد که «تنگه (هرمز) در وضعیت بسیار خوبی است و ما اکنون در حال گفت‌و‌گو هستیم».

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران دوشنبه تاکید کرد که مذاکرات بین ایران و عمان در جریان است و ارتباطی با آمریکا ندارد.

بقائی توضیح داد که چند دور مذاکره روز‌های جمعه و شنبه برگزار شد که مفید بود و درباره نحوه مدیریت تردد کشتیرانی در تنگه هرمز گفت‌و‌گو شد. وی با ذکر این نکته که وضعیت تنگه هرمز هیچ تغییری نکرده، افزود «کماکان، به دلیل اقدامات تجاوزکارانه آمریکا و به دلیل ناامنی که این کشور بر منطقه تحمیل کرده، تنگه هرمز همچنان بسته است».

متعاقب این گفت‌و‌گو‌ها منابع آگاه گفته بودند عمان پیشنهاد ایجاد کنسرسیومی منطقه‌ای را مطرح کرده است که بر امنیت دریایی، عملیات جست‌و‌جو و نجات و دیگر اشکال همکاری منطقه‌ای نظارت کند. نکته کلیدی این پیشنهاد، داوطلبانه بودن مشارکت و پرداخت هزینه‌ها است.

در مقابل، ایران بر اجباری بودن پرداخت عوارض برای عبور از تنگه اصرار دارد و اعلام کرده که در غیر این صورت، کشتی‌ها اجازه ترانزیت نخواهند یافت. ایران همچنین بر این موضع تأکید دارد که تردد دریایی باید تحت سازوکاری که توسط خود ایران در امتداد خط ساحلی‌اش اداره می‌شود، صورت گیرد.

تحلیلگران می‌گویند به نظر می‌رسد عمان در حال به کارگیری درجه‌ای از «ابهام استراتژیک» است، چرا که بین خواست ایران برای ایجاد یک سیستم عوارض و اصرار آمریکا مبنی بر عدم وقوع آن تحت هیچ شرایطی، درگیر شده است.

دانیا ثافر، مدیر اجرایی مجمع بین‌المللی خلیج‌فارس در واشنگتن در این زمینه به سی‌ان‌بی‌سی می‌گوید که موضع عمان در مورد دریافت عوارض یا یک سیستم عوارضی احتمالاً عمداً نامشخص است.

ثافر گفت: شما یک قدرت منطقه‌ای مانند ایران دارید و سپس یک قدرت جهانی، ایالات متحده، که بر عمان فشار وارد می‌کنند. بنابراین، آنها سعی می‌کنند از درجه‌ای از ابهام استراتژیک استفاده کنند تا حد امکان از درگیری دور بمانند و این بازیگران بسیار قدرتمند را تضعیف نکنند.

از زمان آغاز تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، تنگه هرمز عملاً تحت تسلط ایران قرار گرفته و این موضوع باعث اختلال جدی در محموله‌های نفتی و افزایش قیمت انرژی در سطح جهان شده است.

در ماه ژوئن، یک تفاهم‌نامه برای آتش‌بس امضا شد که امیدواری‌هایی را برای پایان جنگ ایجاد کرد، اما این آتش‌بس در ۸ ژوئیه توسط دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، شکسته شد و حملات از سر گرفته شد.

با این حال، در روز‌های ۲۴ و ۲۵ ژوئیه (جمعه و شنبه)، هم‌زمان با حضور هیئت عمانی در تهران، حملات هوایی آمریکا متوقف شد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز دوشنبه گفت که ایالات متحده «گفت‌و‌گو‌های خوبی» با ایران داشته و احتمال دستیابی به توافق وجود دارد، اما هشدار داد که در صورت عدم نتیجه‌بخشی مذاکرات، حملات آمریکا از سر گرفته خواهد شد.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز دوشنبه درباره موضوع تنگه هرمز با همتایان عمانی و سعودی خود گفت‌و‌گو کرد.

بر اساس بیانیه وزارت امور خارجه ایران، وی بر ضرورت تقویت همکاری و پیشبرد تلاش‌های دیپلماتیک مشترک برای برقراری ثبات در منطقه و رفع ناامنی تحمیل‌شده بر تنگه هرمز ناشی از اقدامات تهاجمی ایالات متحده تأکید کرد.